{"id":10031,"date":"2021-11-21T18:57:48","date_gmt":"2021-11-21T11:57:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10031"},"modified":"2021-11-21T19:38:33","modified_gmt":"2021-11-21T12:38:33","slug":"vi-sao-phai-quan-trac-khi-tuong-nam-cuc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-phai-quan-trac-khi-tuong-nam-cuc\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao ph\u1ea3i quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng Nam C\u1ef1c?"},"content":{"rendered":"\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eadp k\u1ef7 50 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX. M\u1ef9, Li\u00ean X\u00f4 c\u0169 \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c tr\u1ea1m quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u1edf Nam C\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u0111o \u0111\u1ea1c c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u1edf \u0111\u00f3. N\u0103m 1985 Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u1ea1m quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng Tr\u01b0\u1eddng Th\u00e0nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Nam C\u1ef1c. Ngo\u00e0i vi\u1ec7c \u0111o \u0111\u1ea1c c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n \u0111o gi\u00f3 \u1edf tr\u00ean cao.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec sao c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ng\u1ea1i xa x\u00f4i \u0111\u1ebfn t\u1eadn Nam C\u1ef1c \u0111\u1ea7y b\u0103ng tuy\u1ebft, kh\u00f4ng c\u00f3 b\u00f3ng ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u1ec3 \u0111o kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng?<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00ec tr\u01b0\u1edbc kia con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng h\u1ec1 hay bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u1edf Nam C\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb sau khi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi ti\u1ebfn h\u00e0nh quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng Nam C\u1ef1c, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u m\u1edbi m\u1ebb, l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch nh\u00ecn nh\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 kh\u00f4ng \u00edt &#8220;c\u1ef1c tr\u1ecb&#8221; c\u1ee7a kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ea t\u1eeb B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u \u0111\u1ebfn Nam C\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>T heo kh\u1ea3o s\u00e1t, 97% v\u00f9ng Nam C\u1ef1c b\u1ecb b\u0103ng tuy\u1ebft bao ph\u1ee7. 90% b\u0103ng tuy\u1ebft tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1eadp trung \u1edf Nam C\u1ef1c. Nh\u01b0 ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft, khi b\u0103ng tuy\u1ebft tan th\u00e0nh n\u01b0\u1edbc, n\u01b0\u1edbc s\u1ebd b\u1ed1c h\u01a1i bi\u1ebfn th\u00e0nh h\u01a1i n\u01b0\u1edbc. H\u01a1i n\u01b0\u1edbc trong kh\u00f4ng kh\u00ed c\u00e0ng nhi\u1ec1u th\u00ec c\u00e0ng \u1ea9m \u01b0\u1edbt. Nh\u01b0ng t\u1eeb c\u00e1c k\u1ebft qu\u1ea3 quan tr\u1eafc ph\u00e1t hi\u1ec7n h\u00e0m l\u01b0\u1ee3ng h\u01a1i n\u01b0\u1edbc trong kh\u00f4ng kh\u00ed \u1edf Nam C\u1ef1c r\u1ea5t \u00edt. Nam C\u1ef1c l\u00e0 v\u00f9ng kh\u00f4 r\u00e1o nh\u1ea5t tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e0nh qu\u1ea3 quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Nam C\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede Nam C\u1ef1c m\u00f9a \u0111\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u00f3 gi\u00f3 m\u1ea1nh, t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00f3 c\u00f3 l\u00fac \u0111\u1ea1t 100 m\/s, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n m\u1ea1nh h\u01a1n gi\u00f3 l\u1ed1c c\u1ea5p 12 \u0111\u1ebfn 2 &#8211; 3 l\u1ea7n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u1edf B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u r\u1ea5t \u00edt g\u1eb7p, b\u1edfi v\u00ec t\u1ed1c \u0111\u1ed9 gi\u00f3 m\u1ea1nh nh\u1ea5t \u1edf trung t\u00e2m c\u01a1n l\u1ed1c ch\u01b0a h\u1ec1 v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 100 m\/s. S\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1edbn lao n\u00e0y l\u00e0 nh\u1edd ti\u1ebfn h\u00e0nh quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u1edf Nam C\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia ng\u01b0\u1eddi ta cho r\u1eb1ng: c\u1ef1c l\u1ea1nh c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0 B\u1eafc C\u1ef1c, ho\u1eb7c v\u00f9ng Xib\u00eari. Nh\u01b0ng sau khi quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng Nam C\u1ef1c ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y, c\u1ef1c l\u1ea1nh c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u1edf B\u1eafc C\u1ef1c, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00f9ng Xib\u00eari m\u00e0 l\u00e0 \u1edf Nam C\u1ef1c. N\u0103m 1967 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Na Uy \u0111\u00e3 ghi \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ef1c tr\u1ecb th\u1ea5p nh\u1ea5t \u1edf g\u1ea7n Nam C\u1ef1c l\u00e0 -94,5\u00b0C, \u0111\u00f3 l\u00e0 th\u00e0nh qu\u1ea3 th\u1ee9 ba c\u1ee7a quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng Nam C\u1ef1c. \u0110i\u1ec1u thu ho\u1ea1ch quan tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0: th\u00f4ng qua quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng kh\u00ed v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u1eddi ti\u1ebft \u1edf Nam C\u1ef1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u, th\u1eadm ch\u00ed \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u1eddi ti\u1ebft to\u00e0n c\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>Trung Qu\u1ed1c n\u1eb1m \u1edf B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u. T rong s\u1ef1 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi th\u00ec vi\u1ec7c g\u00e2y n\u00ean nh\u1eefng lu\u1ed3ng kh\u00f4ng kh\u00ed l\u1ea1nh c\u1ee7a T rung Qu\u1ed1c \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn t\u1eeb B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u. V\u00ed d\u1ee5 m\u00f9a \u0111\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0n gi\u00f3 l\u1ea1nh t\u1eeb B\u1eafc C\u1ef1c ho\u1eb7c Xib\u00eari th\u1ed5i \u0111\u1ebfn, m\u00f9a h\u00e8 nh\u1eefng c\u01a1n gi\u00f3 l\u1ed1c \u0111\u1ed5 b\u1ed9 v\u00e0o \u0111\u1ea5t li\u1ec1n \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb T \u00e2y B\u1eafc T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c Nam H\u1ea3i, m\u01b0a b\u00e3o m\u00f9a xu\u00e2n b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb gi\u00f3 xo\u00e1y \u00f4n \u0111\u1edbi, v.v. N\u00e0o ai ng\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi ti\u1ebft c\u1ee7a B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u l\u1ea1i c\u00f3 li\u00ean quan v\u1edbi Nam C\u1ef1c, n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1ch xa B\u1eafc Kinh \u0111\u1ebfn 12.000 km.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u l\u00e0 do gi\u00f3 m\u1ea1nh \u1edf Nam C\u1ef1c. S\u1ef1 th\u1ef1c kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n nh\u01b0 th\u1ebf. Khi gi\u00f3 m\u1ea1nh \u1edf Nam C\u1ef1c t\u1eeb tr\u00ean c\u00e1c cao nguy\u00ean Nam C\u1ef1c tr\u00e0n xu\u1ed1ng v\u00f9ng duy\u00ean h\u1ea3i \u1edf bi\u1ec3n, v\u00ec kh\u00f4ng ng\u1eebng ch\u1ecbu l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn do T r\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1ef1 quay sinh ra, khi\u1ebfn cho h\u01b0\u1edbng gi\u00f3 thay \u0111\u1ed5i, t\u1eeb nam sang b\u1eafc chuy\u1ec3n th\u00e0nh t\u1eeb \u0111\u00f4ng &#8211; t\u00e2y h\u01b0\u1edbng sang c\u00e1c v\u0129 \u0111\u1ed9 th\u1ea5p m\u00e0 th\u1ed5i t\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eady s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a kh\u00f4ng kh\u00ed \u1edf Nam C\u1ef1c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1edbi B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? Nam C\u1ef1c l\u00e0 kho b\u0103ng l\u1edbn nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, b\u1ee9c x\u1ea1 gi\u1ea3m nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 v\u00f4 c\u00f9ng r\u00f5 r\u1ec7t. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 n\u1eafm ch\u1eafc \u0111i\u1ec3m m\u1ea5u ch\u1ed1t n\u00e0y \u0111\u1ec3 truy t\u00ecm ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft, ngu\u1ed3n \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c g\u00e2y n\u00ean bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u1eddi ti\u1ebft tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1i qu\u00e1t th\u00e0nh hai ch\u1eef &#8220;l\u1eeda&#8221; v\u00e0 &#8220;n\u01b0\u1edbc&#8221;. T \u1ee9c l\u00e0 ngu\u1ed3n n\u00f3ng v\u00e0 ngu\u1ed3n l\u1ea1nh g\u00e2y n\u00ean s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng gi\u1eefa hai c\u1ef1c nam &#8211; b\u1eafc c\u1ee7a kh\u00f4ng kh\u00ed. V\u00ec nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ph\u00e2n ph\u1ed1i r\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00e2n b\u1eb1ng, do \u0111\u00f3 t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng d\u00f2ng tu\u1ea7n ho\u00e0n c\u1ee7a kh\u00f4ng kh\u00ed &#8211; &#8220;h\u1ec7 th\u1ed1ng b\u00e1nh r\u0103ng&#8221; c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. V\u00f9ng g\u1ea7n x\u00edch \u0111\u1ea1o M\u1eb7t T r\u1eddi chi\u1ebfu m\u1ea1nh, nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 kh\u00f4ng kh\u00ed t\u0103ng cao, n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n b\u1ed1c h\u01a1i th\u00f4ng qua m\u00f4i ch\u1ea5t kh\u00f4ng kh\u00ed l\u00e0 gi\u00f3 nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi kh\u00f4ng ng\u1eebng ch\u1edf nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebfn hai c\u1ef1c l\u1ea1nh, c\u00f2n kh\u00f4ng kh\u00ed l\u1ea1nh \u1edf hai c\u1ef1c l\u1ea1i \u0111\u01b0a kh\u00f4ng kh\u00ed l\u1ea1nh h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 b\u1eafc ho\u1eb7c nam, s\u1ea3n sinh s\u1ef1 trao \u0111\u1ed5i nhi\u1ec7t. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u1ea5t c\u1ee7a con \u0111\u01b0\u1eddng tu\u1ea7n ho\u00e0n ph\u00e2n ph\u1ed1i nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a kh\u00f4ng kh\u00ed. B\u0103ng ph\u1ee7 c\u1ee7a Nam C\u1ef1c t\u1ea1o th\u00e0nh kh\u00f4ng kh\u00ed l\u1ea1nh bu\u1ed1t nh\u1edd v\u00e0o s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a &#8220;h\u1ec7 th\u1ed1ng b\u00e1nh r\u0103ng&#8221; m\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u. C\u00f3 l\u00fac kho l\u1ea1nh Nam C\u1ef1c c\u0169ng \u0111\u1ed9t nhi\u00ean b\u00f9ng n\u1ed5, nh\u1eefng lu\u1ed3ng kh\u00f4ng kh\u00ed l\u1ea1nh tr\u00e0n qua h\u00e0ng ngh\u00ecn km \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng Nam T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, v\u01b0\u1ee3t qua x\u00edch \u0111\u1ea1o khi\u1ebfn h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1eefng c\u00e1i v\u00f2i gi\u00f3 l\u1ed1c. V\u00e0nh \u0111ai h\u1ed9i t\u1ee5 n\u1ed9i nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi x\u00edch \u0111\u1ea1o tr\u00ean T \u00e2y B\u1eafc T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh l\u00ean, t\u1eeb \u0111\u00f3 s\u1ea3n sinh ra t\u1eebng \u0111\u1ee3t gi\u00f3 l\u1ed1c \u0111\u1ed5 b\u1ed9 v\u00e0o c\u00e1c n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 T rung Qu\u1ed1c, Philippin, Nh\u1eadt B\u1ea3n, v.v..<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay \u1edf Nam C\u1ef1c \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u00e0i quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng. Con ng\u01b0\u1eddi d\u1ea7n d\u1ea7n v\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a v\u00f9ng Nam C\u1ef1c \u0111\u1ea7y b\u0103ng tuy\u1ebft. Nam C\u1ef1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea1nh hay \u1ea5m kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y nay \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00f4ng tin quan tr\u1ecdng l\u00e0m bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng kh\u00ed h\u1eadu c\u1ee7a to\u00e0n c\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>T \u1eeb kho\u00e1: Kh\u00ed h\u1eadu Nam C\u1ef1c; D\u00f2ng tu\u1ea7n ho\u00e0n kh\u00f4ng kh\u00ed.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1eadp k\u1ef7 50 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX. M\u1ef9, Li\u00ean X\u00f4 c\u0169 \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c tr\u1ea1m quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u1edf Nam C\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u0111o \u0111\u1ea1c c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng \u1edf \u0111\u00f3. N\u0103m 1985 Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u1ea1m quan tr\u1eafc kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng Tr\u01b0\u1eddng Th\u00e0nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Nam C\u1ef1c. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-10031","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10031"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10031\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}