{"id":10041,"date":"2021-11-21T18:58:59","date_gmt":"2021-11-21T11:58:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10041"},"modified":"2021-11-21T19:38:33","modified_gmt":"2021-11-21T12:38:33","slug":"vi-sao-phai-nghien-cuu-en-nino-va-la-nina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-phai-nghien-cuu-en-nino-va-la-nina\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao ph\u1ea3i nghi\u00ean c\u1ee9u En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina?"},"content":{"rendered":"\n<p>Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0m r\u00f5 v\u00ec sao ph\u1ea3i nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina, ch\u00fang ta ph\u1ea3i hi\u1ec3u r\u00f5 En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina l\u00e0 g\u00ec?<\/p>\n\n\n\n<p>G\u1ecdi l\u00e0 En Nin\u00f4 t\u1ee9c l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u00f9ng x\u00edch \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, T rung T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 c\u00e1ch 3 &#8211; 5 n\u0103m l\u1ea1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u1ea7n nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n t\u0103ng cao trong ph\u1ea1m vi l\u1edbn. C\u00f3 nh\u1eefng n\u0103m nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n t\u0103ng cao h\u01a1n 4\u00b0C, g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;b\u00ecnh n\u01b0\u1edbc s\u00f4i&#8221; c\u1ee7a T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n t\u0103ng cao trong ph\u1ea1m vi l\u1edbn th\u1ec3 hi\u1ec7n r\u00f5 nh\u1ea5t \u1edf v\u00f9ng duy\u00ean h\u1ea3i Mil\u00f4, h\u01a1n n\u1eefa ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc L\u1ec5 gi\u00e1ng sinh, cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi Mil\u00f4 g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 En Nin\u00f4, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cb\u00e9 trai\u201d \u1edf \u0111\u00e2y ch\u1ec9 Ch\u00faa h\u00e0i \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb m\u00f9a thu n\u0103m 1982 \u0111\u1ebfn h\u00e8 n\u0103m 1983 l\u00e0 n\u0103m En Nin\u00f4 r\u1ea5t m\u1ea1nh. T rong n\u0103m \u0111\u00f3 c\u00e1c v\u00f9ng Mil\u00f4, \u00caqua\u0111o, B\u00f4livia, c\u00e1c bang Luisiana, Flori\u0111a c\u1ee7a M\u1ef9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u01b0a nhi\u1ec1u, l\u1ee5t l\u1ed9i ho\u00e0nh h\u00e0nh, m\u1ea5t m\u00f9a, nh\u00e2n d\u00e2n r\u1ea5t gian kh\u1ed5. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i \u1edf In\u0111\u00f4n\u00eaxia, Philippin, mi\u1ec1n Nam \u1ea4n \u0110\u1ed9, \u00d4xtr\u00e2ylia, Nam Phi xu\u1ea5t hi\u1ec7n h\u1ea1n h\u00e1n t\u1eebng \u0111\u1ee3t, ru\u1ed9ng kh\u00f4, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc, n\u1ea1n ch\u00e1y r\u1eebng li\u00ean mi\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede T rung Qu\u1ed1c \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u00e8 n\u0103m 1983 kh\u00ed h\u1eadu c\u0169ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, T rung h\u1ea1 du s\u00f4ng T r\u01b0\u1eddng Giang, l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Ho\u00e0i m\u01b0a li\u00ean t\u1ee5c, l\u00e0 m\u1ed9t n\u0103m m\u01b0a nhi\u1ec1u r\u00f5 r\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i ra trong n\u0103m En Nin\u00f4 khu v\u1ef1c x\u00edch \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng v\u00e0 T rung T h\u00e1i b\u00ecnh d\u01b0\u01a1ng, lo\u00e0i c\u00e1 v\u00e0 sinh v\u1eadt ph\u00f9 du quen s\u1ed1ng \u1edf nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n t\u1eeb 16\u00b0C -18\u00b0C, v\u00ec nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 t\u0103ng cao m\u00e0 ch\u1ebft h\u00e0ng lo\u1ea1t, ti\u1ebfp theo nh\u1eefng lo\u1ea1i c\u00e1 v\u00e0 ph\u00f9 du s\u1ed1ng d\u1ef1a v\u00e0o lo\u00e0i c\u00e1 tr\u00ean c\u0169ng ch\u1ebft theo. X\u00e1c chim ch\u1ebft l\u00e0m cho b\u00e3i bi\u1ec3n h\u00f4i th\u1ed1i g\u00e2y \u0111\u1ed9c v\u00e0 \u00f4 nhi\u1ec3m, k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 bi\u1ec3n tr\u00f4i n\u1ed5i theo gi\u00f3 l\u00e0m th\u00e0nh ch\u1ea5t m\u00e0u \u0111en nh\u01b0 s\u01a1n b\u00e1m ch\u1eb7t l\u00ean t\u00e0u thuy\u1ec1n. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y r\u1ea5t r\u00f5 \u1edf c\u1ea3ng v\u00f9ng Mil\u00f4. Ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba g\u1ecdi \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1edbp xi \u0111en.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ea5y n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u00ean T h\u00e1i<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng c\u00f3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u1edbi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng En Nin\u00f4: c\u00f3 n\u0103m nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n th\u1ea5p h\u01a1n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc 4\u00b0C. D\u01b0\u1edbi t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 th\u1ea5p, khu v\u1ef1c mi\u1ec1n Trung v\u00e0 T\u00e2y n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n kh\u00ed h\u1eadu n\u00f3ng kh\u00f4, h\u1ea1n h\u00e1n, c\u00f2n \u1edf B\u0103ngla\u0111et l\u1ea1i g\u00e2y n\u00ean l\u0169 l\u1ee5t, \u1edf bi\u1ec3n M\u00eahic\u00f4 th\u00ec b\u1ecb gi\u00f3 l\u1ed1c v\u00e0 s\u00f3ng th\u1ea7n. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng La Nina, t\u1ee9c l\u00e0 \u201cb\u00e9 g\u00e1i\u201d, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 \u201cph\u1ea3n En Nin\u00f4\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina l\u00e0 hai qu\u00e1i v\u1eadt \u0111\u01b0a l\u1ea1i cho Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t nhi\u1ec1u tai ho\u1ea1.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn th\u1ee9c r\u00f5, n\u1ebfu l\u00e0m r\u00f5 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 th\u00ec ch\u00fang ta s\u1ebd bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c vai tr\u00f2 g\u00e2y h\u1ea1n h\u00e1n v\u00e0 \u00fang l\u1ee5t \u1edf mi\u1ec1n nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi v\u00e0 trung v\u0129 \u0111\u1ed9 ch\u00ednh l\u00e0 En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina, t\u1eeb \u0111\u00f3 k\u1ecbp th\u1eddi \u0111\u01b0a ra d\u1ef1 b\u00e1o th\u1eddi ti\u1ebft ch\u00ednh x\u00e1c s\u1edbm m\u1ea5y th\u00e1ng, d\u00f9ng c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p ch\u1ed1ng h\u1ea1n ho\u1eb7c ph\u00f2ng l\u1ee5t \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3m th\u1ea5p t\u1ed5n th\u1ea5t do h\u1ea1n h\u00e1n v\u00e0 l\u1ee5t g\u00e2y ra, trong n\u0103m thi\u00ean tai v\u1eabn b\u1ea3o \u0111\u1ea3m m\u00f9a m\u00e0ng. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng h\u1ecdc mu\u1ed1n nghi\u00ean c\u1ee9u En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina.<\/p>\n\n\n\n<p>T \u1eeb kho\u00e1: En Nin\u00f4; La Nina<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0m r\u00f5 v\u00ec sao ph\u1ea3i nghi\u00ean c\u1ee9u hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina, ch\u00fang ta ph\u1ea3i hi\u1ec3u r\u00f5 En Nin\u00f4 v\u00e0 La Nina l\u00e0 g\u00ec? G\u1ecdi l\u00e0 En Nin\u00f4 t\u1ee9c l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u00f9ng x\u00edch \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, T rung T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 c\u00e1ch 3 &#8211; 5 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-10041","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10041","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10041"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10041\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}