{"id":10067,"date":"2021-11-21T19:02:11","date_gmt":"2021-11-21T12:02:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10067"},"modified":"2021-11-21T19:39:10","modified_gmt":"2021-11-21T12:39:10","slug":"trai-dat-duoc-hinh-thanh-nhu-the-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/trai-dat-duoc-hinh-thanh-nhu-the-nao\/","title":{"rendered":"Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ch\u00fang ta s\u1ed1ng tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t, th\u01b0\u1eddng mu\u1ed1n t\u00ecm hi\u1ec3u qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a n\u00f3 &#8220;T r\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn? Ban \u0111\u1ea7u n\u00f3 c\u00f3 gi\u1ed1ng v\u1edbi hi\u1ec7n nay kh\u00f4ng?&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, khi \u0111\u00f3 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u01b0 ng\u00e0y nay, con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, do \u0111\u00f3 d\u1ef1a v\u00e0o \u00f3c t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00ecnh h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u01b0u truy\u1ec1n tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i, khoa h\u1ecdc c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1eebng ti\u1ebfn b\u1ed9, lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi d\u1ea7n d\u1ea7n kh\u00f4ng tin v\u00e0o c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i \u0111\u00f3 n\u1eefa. \u0110\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XVIII m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra nhi\u1ec1u gi\u1ea3 thuy\u1ebft v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. H\u1ecd c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u0103n c\u1ee9. Qua h\u01a1n 200 n\u0103m kh\u00f4ng ng\u1eebng th\u1ea3o lu\u1eadn, nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 lu\u1eadn b\u00e0n v\u1ec1 h\u1ecdc thu\u1eadt, ng\u00e0y nay m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u01a1 b\u1ea3n t\u00e1n th\u00e0nh &#8220;thuy\u1ebft tinh v\u00e2n&#8221;. Gi\u1ea3 thuy\u1ebft n\u00e0y do Kant, nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0a ra n\u0103m 1755. \u00d4ng c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u quan tr\u1eafc thi\u00ean v\u0103n h\u1ed3i \u0111\u00f3 cho r\u1eb1ng: trong V\u0169 T r\u1ee5 t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u1eefng h\u1ea1t v\u1eadt ch\u1ea5t nguy\u00ean thu\u1ef7 r\u1ea5t ph\u00e2n t\u00e1n. Nh\u1eefng h\u1ea1t n\u00e0y chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng xo\u00e1y tr\u00f2n chung quanh trung t\u00e2m v\u00e0 d\u1ea7n t\u1eadp trung tr\u00ean m\u1ed9t m\u1eb7t ph\u1eb3ng, cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u00e1c ch\u1ea5t trung t\u00e2m h\u00ecnh th\u00e0nh M\u1eb7t T r\u1eddi. Nh\u1eefng ch\u1ea5t tr\u00ean m\u1eb7t ph\u1eb3ng g\u1ea7n \u0111\u01b0\u1eddng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean nh\u1eefng h\u00e0nh tinh nh\u01b0 T r\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 kh\u00e1c. V\u1ec1 sau &#8220;T huy\u1ebft tinh v\u00e2n&#8221; n\u00e0y d\u1ea7n d\u1ea7n h\u00ecnh th\u00e0nh m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i c\u1ee7a h\u1ecdc thuy\u1ebft ngu\u1ed3n g\u1ed1c T h\u00e1i<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u01b0\u01a1ng H\u1ec7.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u00e0 m\u1ed9t thi\u00ean th\u1ec3 trong h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a m\u1eb7t \u0111\u1ea5t g\u1eafn ch\u1eb7t v\u1edbi ngu\u1ed3n g\u1ed1c h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a T h\u00e1i D\u01b0\u01a1ng H\u1ec7. T heo suy \u0111o\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n th\u00ec c\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng 6,6 t\u1ec9 n\u0103m, h\u1ec7 Ng\u00e2n H\u00e0 ph\u00e1t sinh m\u1ed9t v\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn. C\u00e1c ch\u1ea5t v\u1ee5n n\u00e1t ph\u00e2n b\u1ed1 r\u1ea3i r\u00e1c, qua s\u1ef1 ng\u01b0ng k\u1ebft l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ebfn c\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng 5 t\u1ec9 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t \u0111o\u00e0n kh\u00ed th\u1ec3 kh\u1ed5ng l\u1ed3, t\u1ed1i \u0111en, kh\u00f4ng \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh, l\u1ea1nh gi\u00e1 v\u00e0 lo\u00e3ng (bao g\u1ed3m oxi, n\u00eaong, cacbonmonoxit, m\u00eatan, kh\u00ed cacbonic, amoniac,\u2026) v\u00e0 c\u00e1c b\u1ee5i tinh v\u00e2n (than ch\u00ec, qu\u1eb7ng s\u1eaft, mu\u1ed1i, axit silic) chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 trong v\u1ecb tr\u00ed T h\u00e1i D\u01b0\u01a1ng H\u1ec7 ng\u00e0y nay, co ng\u00f3t d\u1ea7n, nh\u1eefng v\u1eadt n\u1eb7ng t\u1eadp trung \u1edf b\u00ean trong, nh\u1eefng v\u1eadt nh\u1eb9 \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i, v\u1ec1 sau nh\u1eefng v\u1eadt n\u1eb7ng h\u00ecnh th\u00e0nh h\u00e0nh tinh. T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u00e0nh tinh \u0111\u00f3. H\u1ed3i \u0111\u00f3 c\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng 4,6 t\u1ec9 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0 v\u1eady gi\u1ea3 thuy\u1ebft n\u00e0y d\u1ef1a v\u00e0o nh\u1eefng c\u0103n c\u1ee9 g\u00ec? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u1ea5y m\u1eabu \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1 c\u1ed5 nh\u1ea5t t\u1eeb tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u0103ng \u0111\u01b0a v\u1ec1, d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1ed3ng v\u1ecb \u0111\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh, ph\u00e1t hi\u1ec7n tu\u1ed5i c\u1ee7a M\u1eb7t T r\u0103ng gi\u1ed1ng v\u1edbi nh\u1eefng ch\u1ea5t \u0111\u1ed3ng v\u1ecb c\u1ee7a v\u1eabn th\u1ea1ch tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t, c\u0169ng g\u1ea7n v\u1edbi tu\u1ed5i suy \u0111o\u00e1n c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u00e0 4,6 t\u1ec9 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngo\u00e0i ra th\u00e0nh ph\u1ea7n ho\u00e1 h\u1ecdc c\u1ee7a \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1 M\u1eb7t T r\u0103ng v\u00e0 nh\u1eefng v\u1eabn th\u1ea1ch c\u0169ng nh\u01b0 nham th\u1ea1ch c\u1ed5 nh\u1ea5t tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t r\u1ea5t th\u1ed1ng nh\u1ea5t v\u1edbi nhau. Nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y T r\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c tinh c\u1ea7u trong T h\u00e1i D\u01b0\u01a1ng H\u1ec7 \u0111\u1ec1u h\u00ecnh th\u00e0nh \u0111\u1ed3ng th\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00ec v\u1eady ta g\u1ecdi th\u1eddi gian 4,6 t\u1ec9 n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 Thi\u00ean v\u0103n c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, g\u1ecdi qu\u00e3ng th\u1eddi gian 4,6 t\u1ec9 n\u0103m l\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 \u0110\u1ecba ch\u1ea5t c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. Nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb 4,6 t\u1ec9 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc cho \u0111\u1ebfn nay.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng sau khi T r\u00e1i \u0110\u1ea5t h\u00ecnh th\u00e0nh th\u00ec 800 tri\u1ec7u n\u0103m \u0111\u1ea7u (c\u00e1ch \u0111\u00e2y 4,6 &#8211; 3,8 t\u1ec9 n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc) b\u1ed9 m\u1eb7t ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a n\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1ee9ng c\u1ee9 tr\u1ef1c ti\u1ebfp, ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 m\u01b0\u1ee3n c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 kh\u00e1c, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 M\u1eb7t T r\u0103ng v\u00e0 nh\u1eefng thi\u00ean th\u1ec3 c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng gi\u1ed1ng T r\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u1ec3 suy \u0111o\u00e1n. V\u00ed d\u1ee5 M\u1eb7t Tr\u0103ng, Ho\u1ea3 Tinh, Thu\u1ef7 Tinh, b\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1ea7y h\u1ed1 v\u1eabn th\u1ea1ch va ch\u1ea1m t\u1ea1o n\u00ean. C\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng 4,1 &#8211; 3,9 t\u1ec9 n\u0103m l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 c\u00e1c v\u1eabn th\u1ea1ch va ch\u1ea1m d\u1eef d\u1ed9i nh\u1ea5t, trong t\u1ea7ng \u0111\u1ea5t xa x\u01b0a nh\u1ea5t c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u0169ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y. L\u00fac \u0111\u00f3 n\u00fai l\u1eeda tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t b\u00f9ng n\u1ed5 r\u1ea5t nhi\u1ec1u. T h\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u h\u00ecnh th\u00e0nh T r\u00e1i<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ea5t kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i c\u00e1c v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed3i \u0111\u00f3 T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ch\u01b0a c\u00f3 n\u01b0\u1edbc, c\u0169ng ch\u01b0a c\u00f3 kh\u00f4ng kh\u00ed. C\u00e1ch \u0111\u00e2y 4,4 &#8211; 4,3 t\u1ec9 n\u0103m tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ea5u t\u1ea1o \u0111\u1ecba t\u1ea7ng, c\u00f3 v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t, l\u1edbp c\u00f9i v\u00e0 nh\u00e2n T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. C\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng 4 -3,8 t\u1ec9 n\u0103m v\u1ecf Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111i v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ecba ch\u1ea5t ho\u00e1. S\u1ef1 s\u1ed1ng, n\u01b0\u1edbc v\u00e0 kh\u00f4ng kh\u00ed tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u1ec1u xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u1ea7n d\u1ea7n sau th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T \u1eeb kho\u00e1: Ngu\u1ed3n g\u1ed1c Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t; Thuy\u1ebft tinh v\u00e2n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ch\u00fang ta s\u1ed1ng tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t, th\u01b0\u1eddng mu\u1ed1n t\u00ecm hi\u1ec3u qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a n\u00f3 &#8220;T r\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn? Ban \u0111\u1ea7u n\u00f3 c\u00f3 gi\u1ed1ng v\u1edbi hi\u1ec7n nay kh\u00f4ng?&#8221; T\u1eeb th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, khi \u0111\u00f3 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u01b0 ng\u00e0y nay, con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-10067","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10067\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}