{"id":10077,"date":"2021-11-21T19:03:24","date_gmt":"2021-11-21T12:03:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10077"},"modified":"2021-11-21T19:39:10","modified_gmt":"2021-11-21T12:39:10","slug":"tu-truong-trai-dat-vi-sao-lai-dao-chieu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/tu-truong-trai-dat-vi-sao-lai-dao-chieu\/","title":{"rendered":"T\u1eeb tr\u01b0\u1eddng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u00ec sao l\u1ea1i &#8220;\u0111\u1ea3o chi\u1ec1u&#8221;?"},"content":{"rendered":"\n<p>Ch\u1eafc b\u1ea1n \u0111\u00e3 t\u1eebng ch\u01a1i nam ch\u00e2m. M\u1ea9u nam ch\u00e2m nho nh\u1ecf cho d\u00f9 b\u1ea1n \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng ch\u1ec9 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Kim nam ch\u00e2m v\u00ec sao ch\u1ec9 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam? T h\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00f3 t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u \u0111\u1ed1 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o gi\u1ea3i \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn n\u0103m 1600 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129 trong cung \u0111\u00ecnh n\u01b0\u1edbc Anh l\u00e0 Gilbert \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch khoa h\u1ecdc v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. Nguy\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng r\u1ea5t l\u1edbn, c\u1ef1c nam t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng (c\u1ef1c S) \u1edf ph\u00eda b\u1eafc Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, c\u1ef1c b\u1eafc t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng (c\u1ef1c N) \u1edf c\u1ef1c nam T r\u00e1i \u0110\u1ea5t, ch\u00ednh n\u00f3 \u0111\u00e3 h\u00fat nam ch\u00e2m v\u0129nh c\u1eedu h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 c\u1ef1c nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Song n\u0103m 1906, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Ph\u00e1p l\u00e0 Buron khi kh\u1ea3o s\u00e1t nham th\u1ea1ch n\u00fai l\u1eeda \u1edf v\u00f9ng n\u00fai Simafu \u0111\u00e3 b\u1ea5t ng\u1edd ph\u00e1t hi\u1ec7n: nham th\u1ea1ch \u1edf \u0111\u00f3 c\u00f3 t\u1eeb t\u00ednh ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng T r\u00e1i \u0110\u1ea5t hi\u1ec7n nay. Sau \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u00eam nhi\u1ec1u ch\u1ed7 nh\u01b0 th\u1ebf, cho n\u00ean c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u h\u01a1n. T r\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u s\u1ef1 th\u1eadt, cu\u1ed1i c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u0129nh vi\u1ec5n b\u1ea5t bi\u1ebfn, t\u1ee9c l\u00e0 hi\u1ec7n nay c\u1ef1c nam c\u1ee7a nam ch\u00e2m n\u1eb1m \u1edf \u0111\u1ea7u b\u1eafc c\u1ee7a b\u00e1n c\u1ea7u s\u1ebd chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u nam, c\u00f2n c\u1ef1c b\u1eafc c\u1ee7a nam ch\u00e2m \u0111ang \u1edf \u0111\u1ea7u nam c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u b\u1eafc. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;c\u1ef1c t\u1eeb \u0111\u1ea3o chi\u1ec1u&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc qua nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f2n ph\u00e1t hi\u1ec7n trong l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1eebng nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u00e1t sinh c\u1ef1c t\u1eeb \u0111\u1ea3o chi\u1ec1u. Theo th\u1ed1ng k\u00ea ch\u1ec9 4,5 tri\u1ec7u n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e2n th\u00e0nh b\u1ed1n th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ef1c t\u00ednh kh\u00e1c nhau. &#8211; T \u1eeb hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn 690 ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, h\u01b0\u1edbng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u01a1 b\u1ea3n gi\u1ed1ng nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, g\u1ecdi l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 &#8220;Ch\u00ednh h\u01b0\u1edbng Buron&#8221;. &#8211; T \u1eeb 690 ng\u00e0n n\u0103m \u0111\u1ebfn 2,53 tri\u1ec7u n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, h\u01b0\u1edbng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u1edbi hi\u1ec7n nay, g\u1ecdi l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 &#8220;Ph\u1ea3n h\u01b0\u1edbng Sunsan&#8221;. &#8211; T \u1eeb 2,53 &#8211; 3,32 tri\u1ec7u n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc h\u01b0\u1edbng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u1ea1i gi\u1ed1ng v\u1edbi hi\u1ec7n nay, g\u1ecdi l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 &#8220;Ch\u00ednh h\u01b0\u1edbng Gaox\u01a1&#8221;. &#8211; T \u1eeb 3,32 &#8211; 4,50 tri\u1ec7u n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi hi\u1ec7n nay, g\u1ecdi l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 &#8220;Ph\u1ea3n h\u01b0\u1edbng Gilbert&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng trong m\u1ed7i th\u1eddi k\u1ef3 t\u1eeb t\u00ednh, h\u01b0\u1edbng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh, c\u00f3 l\u00fac ph\u00e1t sinh s\u1ef1 \u0111\u1ea3o c\u1ef1c t\u1ea1m th\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y l\u00e0 &#8220;hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb t\u00ednh&#8221;. V\u00ed d\u1ee5 trong th\u1eddi k\u1ef3 &#8220;ch\u00ednh h\u01b0\u1edbng Buron&#8221; \u0111\u00e3 t\u1eebng ph\u00e1t sinh s\u1ef1 ki\u1ec7n ph\u1ea3n h\u01b0\u1edbng &#8220;Gi\u1ea3i X&#8221; v\u00e0 &#8220;Gi\u1ea3i V&#8221;. T rong th\u1eddi k\u1ef3 &#8220;Ph\u1ea3n h\u01b0\u1edbng Susan&#8221; \u0111\u00e3 t\u1eebng ph\u00e1t sinh s\u1ef1 ki\u1ec7n ch\u00ednh h\u01b0\u1edbng &#8220;Salmir&#8221;, &#8220;Jirsai&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ea3o c\u1ef1c n\u00e0y c\u1ee7a t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1ed3n t\u1ea1i su\u1ed1t trong th\u1eddi k\u1ef3 l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ecba ch\u1ea5t T r\u00e1i \u0110\u1ea5t, ch\u1eb3ng qua v\u00ec th\u1eddi gian xa qu\u00e1 n\u00ean ta kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c m\u1ed1c th\u1eddi gian bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a n\u00f3 m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eady c\u1ef1c t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng T r\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u00ec sao l\u1ea1i ph\u00e1t sinh bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i? \u0110\u1ed1i v\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y cho \u0111\u1ebfn nay lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn ch\u01b0a hi\u1ec3u h\u1ebft s\u1ef1 k\u1ef3 di\u1ec7u trong \u0111\u00f3. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 do k\u1ebft qu\u1ea3 va ch\u1ea1m m\u1ea1nh c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eabn th\u1ea1ch \u0111\u1ed1i v\u1edbi T r\u00e1i \u0110\u1ea5t g\u00e2y ra. V\u00ec va ch\u1ea1m m\u1ea1nh khi\u1ebfn cho t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng trong l\u00f2ng T r\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u1ed5i c\u1ef1c. C\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, n\u00f3 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn v\u1edbi s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t trong h\u1ec7 Ng\u00e2n H\u00e0 c\u1ee7a M\u1eb7t T r\u1eddi. V\u00ec b\u1ea3n th\u00e2n h\u1ec7 Ng\u00e2n H\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng n\u00ean t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u0169ng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng h\u1ec7 Ng\u00e2n H\u00e0 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng. H\u01b0\u1edbng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u1ec7 Ng\u00e2n H\u00e0 ph\u00e1t sinh bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u00ec t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng T r\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u0169ng \u0111\u1ed5i theo. L\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng T r\u00e1i \u0110\u1ea5t bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 di\u1ec5n bi\u1ebfn c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. C\u00e1c lo\u1ea1i gi\u1ea3 thuy\u1ebft \u0111\u1ec1u kh\u00e1c nhau r\u1ea5t xa.<\/p>\n\n\n\n<p>T \u1eeb kho\u00e1: Kim nam ch\u00e2m; T\u1eeb tr\u01b0\u1eddng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ch\u1eafc b\u1ea1n \u0111\u00e3 t\u1eebng ch\u01a1i nam ch\u00e2m. M\u1ea9u nam ch\u00e2m nho nh\u1ecf cho d\u00f9 b\u1ea1n \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng ch\u1ec9 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam. Kim nam ch\u00e2m v\u00ec sao ch\u1ec9 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam? T h\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00f3 t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u \u0111\u1ed1 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o gi\u1ea3i \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn n\u0103m 1600 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129 trong cung [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-10077","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10077"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10077\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}