{"id":10087,"date":"2021-11-21T19:04:38","date_gmt":"2021-11-21T12:04:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10087"},"modified":"2021-11-21T19:39:09","modified_gmt":"2021-11-21T12:39:09","slug":"vi-sao-tren-mat-dat-co-rat-nhieu-nui","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-tren-mat-dat-co-rat-nhieu-nui\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u00fai?"},"content":{"rendered":"\n<p>Tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba ch\u1ec9 chi\u1ebfm kho\u1ea3ng 29% to\u00e0n di\u1ec7n t\u00edch. Nh\u01b0ng tr\u00ean di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba kh\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00f3, n\u00fai v\u00e0 cao nguy\u00ean cao h\u01a1n m\u1eb7t bi\u1ec3n 2.000 m \u0111\u00e3 chi\u1ebfm 11% di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba, v\u00f9ng n\u00fai cao h\u01a1n m\u1eb7t bi\u1ec3n 1.000 m chi\u1ebfm tr\u00ean 28% t\u1ed5ng di\u1ec7n t\u00edch, nh\u01b0 v\u1eady n\u00fai chi\u1ebfm kho\u1ea3ng 42 tri\u1ec7u km2 to\u00e0n di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba. Di\u1ec7n t\u00edch n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u00f3i di\u1ec7n t\u00edch ch\u00e2u \u00c1. N\u1ebfu c\u1ed9ng th\u00eam m\u1ed9t \u00edt n\u00fai th\u1ea5p v\u00e0 g\u00f2 \u0111\u1ed3i th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i kh\u1eafp l\u1ee5c \u0111\u1ecba \u0111\u1ec1u c\u00f3 n\u00fai.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec sao tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u1ea1i nhi\u1ec1u n\u00fai nh\u01b0 th\u1ebf?<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e0 c\u01a1 h\u1ecdc \u0111\u1ecba ch\u1ea5t L\u00fd T \u1ee9 Quang cho r\u1eb1ng: \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c ch\u1ee7 y\u1ebfu t\u1ea1o n\u00ean n\u00fai l\u00e0 s\u1ee9c \u00e9p chi\u1ec1u ngang c\u1ee7a v\u1ecf Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. N\u00f3i chung c\u00f3 hai lo\u1ea1i s\u1ee9c \u00e9p, m\u1ed9t lo\u1ea1i l\u00e0 v\u00ec s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i t\u1ed1c \u0111\u1ed9 t\u1ef1 quay c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t m\u00e0 t\u1ea1o n\u00ean s\u1ee9c \u00e9p chi\u1ec1u ngang theo h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng &#8211; t\u00e2y, m\u1ed9t lo\u1ea1i kh\u00e1c l\u00e0 v\u00ec t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ti\u1ebfp tuy\u1ebfn \u1edf nh\u1eefng v\u0129 \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau do T r\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1ef1 quay g\u00e2y n\u00ean kh\u00e1c nhau, t\u1ea1o th\u00e0nh s\u1ee9c \u00e9p c\u1ee7a v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t theo h\u01b0\u1edbng \u0111\u01b0\u1eddng x\u00edch \u0111\u1ea1o. Hai lo\u1ea1i s\u1ee9c \u00e9p n\u00e0y c\u1ed9ng th\u00eam l\u1ef1c xo\u1eafn do v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ch\u1ecbu l\u1ef1c kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec1u g\u00e2y n\u00ean \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1eefng m\u1ea3ng n\u00fai c\u00f3 h\u01b0\u1edbng kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00f3i chung v\u1ecf Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t l\u00e0 b\u1ed9 ph\u1eadn t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee9ng v\u00e0 ch\u1eb7t, khi chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng th\u01b0\u1eddng d\u1ec5 b\u1ecb n\u1ee9t g\u00e3y, hai b\u00ean ch\u1ed7 n\u1ee9t g\u00e3y s\u1ebd d\u00e2ng cao l\u00ean ho\u1eb7c h\u1ea1 th\u1ea5p xu\u1ed1ng, c\u00f3 l\u00fac h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00fai, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p l\u00e0 b\u1ecb h\u1ea1 th\u1ea5p xu\u1ed1ng l\u00e0m cho \u0111\u1ecba h\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i b\u1eb1ng ph\u1eb3ng. C\u00f2n trong v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 m\u1ecfng y\u1ebfu h\u01a1n th\u01b0\u1eddng ph\u00e1t sinh n\u1ebfp nh\u0103n n\u1ebfu nh\u00f4 l\u00ean s\u1ebd bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ea1ch n\u00fai k\u00e9o d\u00e0i, tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 nhi\u1ec1u m\u1ea1ch n\u00fai \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u01b0 th\u1ebf. \u1ede nhi\u1ec1u n\u00fai, ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y t\u1ea7ng nham th\u1ea1ch bi\u1ebfn th\u00e0nh kh\u00fac khu\u1ef7u. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1ee9ng t\u1ecf \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 t\u1eebng ph\u00e1t sinh n\u1ebfp nh\u0103n. D\u01b0\u1edbi t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a l\u1ef1c l\u1edbn v\u00e0 ch\u1eadm, t\u1ea7ng nham th\u1ea1ch trong v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u1ed9 d\u1ebbo nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, t\u1eeb ban \u0111\u1ea7u g\u1ea7n v\u1edbi tr\u1ea1ng th\u00e1i m\u1eb7t b\u1eb1ng th\u00ec nay bi\u1ebfn th\u00e0nh l\u1ed3i l\u00f5m. S\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a g\u00f2 \u0111\u1ed3i l\u00e0 do s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1ea1o n\u00ean, nh\u01b0ng t\u00ednh ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u1ecf Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u1edf \u0111\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t t\u00e1c d\u1ee5ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a v\u1ecf Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1ea1o n\u00ean l\u1ed3i l\u00f5m tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, khi\u1ebfn cho n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y b\u1ec1 m\u1eb7t c\u00f3 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng. Ch\u1ed7 \u0111\u1ecba th\u1ebf cao th\u1ea5p ch\u00eanh nhau nhi\u1ec1u th\u00ec s\u1ef1 x\u00f3i m\u00f2n c\u1ee7a d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc c\u00e0ng l\u1edbn, n\u00f3 c\u00f3 xu th\u1ebf l\u00e0m cho nh\u1eefng b\u1ed9 ph\u1eadn l\u1ed3i l\u00ean b\u1ecb b\u00e0o m\u00f2n. Gi\u00f3 v\u00e0 b\u0103ng tuy\u1ebft c\u0169ng c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00ec v\u1eady c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u1ecdn n\u00fai cao d\u1ea7n d\u1ea7n b\u1ecb h\u1ea1 th\u1ea5p, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e2u ng\u00e0y bi\u1ebfn th\u00e0nh b\u00ecnh \u0111\u1ecba. Nh\u01b0ng v\u00ec v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u1eadn \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng ng\u1eebng, nh\u01b0 d\u00e3y n\u00fai Hymalaya \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1ch \u0111\u00e2y t\u1eeb 80 &#8211; 2 tri\u1ec7u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, \u1edf k\u1ef7 T h\u1ee9 ba \u0111\u1ea1i T \u00e2n sinh, \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn c\u00f2n ti\u1ebfp t\u1ee5c d\u00e2ng cao. V\u00ec v\u1eady ng\u00e0y nay T r\u00e1i \u0110\u1ea5t ch\u00fang ta \u0111ang \u1edf v\u00e0o sau th\u1eddi k\u1ef3 t\u1ea1o th\u00e0nh n\u00fai. V\u00ed d\u1ee5 d\u00e3y Hymalaya t\u1eeb T rung \u00c1 \u0111\u1ebfn Arpixi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh trong l\u1ecbch s\u1eed c\u1eadn \u0111\u1ea1i c\u1ee7a T r\u00e1i \u0110\u1ea5t. V\u00ec v\u1eady trong giai \u0111o\u1ea1n hi\u1ec7n nay tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u00fai.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y b\u1ec1 m\u1eb7t x\u00e2m th\u1ef1c m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, v\u00ec t\u00ednh ch\u1ea5t \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1 c\u00e1c v\u00f9ng kh\u00e1c nhau, c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 ch\u1ed1ng x\u00e2m th\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00fang kh\u00e1c nhau, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi n\u0103ng l\u1ef1c x\u00e2m th\u1ef1c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc c\u0169ng kh\u00e1c nhau, cho n\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ch\u1ed7 \u1edf nh\u1eefng th\u1eddi k\u1ef3 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng b\u1ecb b\u00e0o b\u1eb1ng, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i m\u1eb7t \u0111\u1ea5t c\u00f2n b\u1ecb g\u1ecdt gi\u0169a th\u00e0nh nh\u1eefng ch\u1ed7 cao th\u1ea5p l\u1ed3i l\u00f5m. Nhi\u1ec1u ng\u1ecdn n\u00fai tuy nguy\u00ean nh\u00e2n c\u01a1 b\u1ea3n do v\u1ecf T r\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u1eadn \u0111\u1ed9ng t\u1ea1o n\u00ean, nh\u01b0ng h\u00ecnh th\u00f9 c\u1ee7a n\u00f3 nh\u01b0 ng\u00e0y nay l\u00e0 v\u00ec b\u1ecb n\u01b0\u1edbc v\u00e0 gi\u00f3 \u0111\u1ebdo g\u1ecdt m\u00e0 th\u00e0nh. Do nhi\u1ec1u nguy\u00ean nh\u00e2n ph\u1ee9c t\u1ea1p \u0111an xen nhau, cho n\u00ean tr\u00ean T r\u00e1i \u0110\u1ea5t kh\u00f4ng nh\u1eefng nhi\u1ec1u n\u00fai m\u00e0 h\u00ecnh th\u00f9 c\u1ee7a ch\u00fang c\u0169ng mu\u00f4n m\u00e0u mu\u00f4n v\u1ebb.<\/p>\n\n\n\n<p>T \u1eeb kho\u00e1: V\u1eadn \u0111\u1ed9ng t\u1ea1o n\u00fai.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba ch\u1ec9 chi\u1ebfm kho\u1ea3ng 29% to\u00e0n di\u1ec7n t\u00edch. Nh\u01b0ng tr\u00ean di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba kh\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00f3, n\u00fai v\u00e0 cao nguy\u00ean cao h\u01a1n m\u1eb7t bi\u1ec3n 2.000 m \u0111\u00e3 chi\u1ebfm 11% di\u1ec7n t\u00edch l\u1ee5c \u0111\u1ecba, v\u00f9ng n\u00fai cao h\u01a1n m\u1eb7t bi\u1ec3n 1.000 m chi\u1ebfm tr\u00ean 28% t\u1ed5ng di\u1ec7n t\u00edch, nh\u01b0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-10087","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10087\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}