{"id":10852,"date":"2021-11-22T17:29:02","date_gmt":"2021-11-22T10:29:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10852"},"modified":"2021-11-22T18:19:48","modified_gmt":"2021-11-22T11:19:48","slug":"nui-lua-la-thu-pham-gay-nen-hien-tuong-el-nino","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/nui-lua-la-thu-pham-gay-nen-hien-tuong-el-nino\/","title":{"rendered":"N\u00fai l\u1eeda l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ea1m g\u00e2y n\u00ean hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng El Nino?"},"content":{"rendered":"\n<p>Trong m\u1ea5y n\u0103m v\u1eeba qua, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ElNino \u0111\u00e3 g\u00e2y ra x\u00e1o tr\u1ed9n nghi\u00eam tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi kh\u00ed h\u1eadt Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. M\u1edbi \u0111\u00e2y, gi\u1edbi khoa h\u1ecdc M\u1ef9 \u0111\u00e3 t\u00ecm ra th\u1ee7 ph\u1ea1m ch\u00ednh g\u00e2y n\u00ean ElNino: n\u00fai l\u1eeda.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 quan s\u00e1t c\u00e1c \u201cch\u1ec9 s\u1ed1 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t\u201d -b\u1ee5i tr\u00ean l\u00f5i b\u0103ng c\u1ee7a 2 c\u1ef1c, v\u00f2ng c\u00e2y v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a san h\u00f4 r\u1ed3i \u0111em so s\u00e1nh v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ee3t phun tr\u00e0o n\u00fai l\u1eeda l\u1edbn t\u1eeb n\u0103m 1649 tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y. H\u1ecd nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng, ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u00fai l\u1eeda d\u1eef d\u1ed9i \u1edf c\u00e1c v\u00f9ng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi s\u1ebd k\u00e9o theo nh\u1eefng \u0111\u1ee3t bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu l\u1edbn, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ElNino, trong nhi\u1ec1u n\u0103m li\u1ec1n. M\u1ed7i khi n\u00fai l\u1eeda phun tr\u00e0o, c\u00f3 nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0 ElNino s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o m\u00f9a \u0110\u00f4ng n\u0103m \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>El Nino x\u1ea3y ra theo chu k\u1ef3 t\u1eeb 3 \u0111\u1ebfn 11 n\u0103m, khi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n t\u1ea1i khu v\u1ef1c ph\u00eda T\u00e2y Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng tr\u1edf n\u00ean \u1ea5m h\u01a1n so v\u1edbi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. Gi\u00f3 m\u1eady d\u1ecbch th\u1ed5i t\u1eeb \u0110\u00f4ng sang T\u00e2y t\u1eaft h\u1eafn, khi\u1ebfn cho d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u1edf khu v\u1ef1c n\u00e0y \u1ea5m l\u00ean. H\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a ElNino th\u1eadt kinh kh\u1ee7ng, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn to\u00e0n b\u1ed9 nam b\u00e1n c\u1ea9u: l\u1edf tuy\u1ebft v\u00e0 l\u1edf \u0111\u1ea5t \u1edf Nam M\u1ef9, h\u1ea1n h\u00e1n \u1edf Nam Phi, l\u1ed1c xo\u00e1y nh\u1eb9 \u1edf \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u00e1y r\u1eebng \u1edf Indonesia. Ngo\u00e0i ra, n\u00f3 c\u00f2n l\u00e0m cho m\u00f9a m\u00e0ng th\u1ea5t b\u00e1t, c\u1ea3n tr\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng di c\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1, g\u00e2y thi\u1ec7t h\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fai l\u1eeda phun tr\u00e0o s\u1ebd th\u1ed5i m\u1ed9t l\u1edbp b\u1ee5i m\u1ecfng l\u00ean t\u1ea9ng b\u00ecnh l\u01b0u: ch\u00fang s\u1ebd l\u01a1 l\u1eedng \u1edf \u0111\u1ea5y, che b\u1edbt \u00e1nh n\u0103ng M\u1eb7t tr\u1eddi, khi\u1ebfn cho nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t gi\u1ea3m xu\u1ed1ng m\u1ed9t ch\u00fat. Tuy v\u1eady, khu v\u1ef1c Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i \u1ea5m l\u00ean do d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u1ea5m t\u1eeb c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ed5 v\u1ec1. S\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i v\u1ec1 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u00f3i tr\u00ean \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 g\u00e2y n\u00ean m\u1ed9t \u0111\u1ee3t El Nino. ElNino th\u01b0\u1eddng k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t 3 n\u0103m li\u1ec1n sau khi n\u00fai l\u1eeda phun tr\u00e0o d\u1eef d\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u0169ng \u0111\u01b0a ra l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o: n\u00fai l\u1eeda kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ea1m duy nh\u1ea5t g\u00e2y n\u00ean hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ElNino. Kh\u00ed h\u1eadu to\u00e0n c\u1ea9u \u1ea5m l\u00ean c\u00f2n do ch\u00ednh b\u00e0n tay con ng\u01b0\u1eddi. Ch\u00fang ta \u0111\u1ed1t ch\u00e1y nhi\u00ean li\u1ec7u kho\u00e1ng v\u00e0 th\u1ea3i ra kh\u00ed nh\u00e0 k\u00ednh. V\u00ec v\u1eady, ch\u00fang ta c\u1ea9n ph\u1ea3i gi\u1eef cho m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng trong s\u1ea1ch, \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng \u201c\u0111\u1ed5 th\u00eam d\u1ea9u v\u00e0o l\u1eeda\u201d khi ch\u01b0a c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00fai l\u1eeda phun tr\u00e0o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong m\u1ea5y n\u0103m v\u1eeba qua, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ElNino \u0111\u00e3 g\u00e2y ra x\u00e1o tr\u1ed9n nghi\u00eam tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi kh\u00ed h\u1eadt Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. M\u1edbi \u0111\u00e2y, gi\u1edbi khoa h\u1ecdc M\u1ef9 \u0111\u00e3 t\u00ecm ra th\u1ee7 ph\u1ea1m ch\u00ednh g\u00e2y n\u00ean ElNino: n\u00fai l\u1eeda. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 quan s\u00e1t c\u00e1c \u201cch\u1ec9 s\u1ed1 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t\u201d -b\u1ee5i tr\u00ean l\u00f5i b\u0103ng c\u1ee7a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[1,15],"tags":[],"class_list":["post-10852","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-general","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10852\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}