{"id":10890,"date":"2021-11-22T17:30:59","date_gmt":"2021-11-22T10:30:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=10890"},"modified":"2021-11-22T18:19:46","modified_gmt":"2021-11-22T11:19:46","slug":"the-nao-la-hien-tuong-nguoi-tu-boc-hoa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/the-nao-la-hien-tuong-nguoi-tu-boc-hoa\/","title":{"rendered":"Th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 b\u1ed1c ho\u1ea3?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1ecb kh\u00e1ch \u0111\u1ebfn g\u00f5 c\u1eeda nh\u00e0 b\u00e0 Reeser, m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef lu\u1ed1ng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 v\u1ec1 huu s\u1ed1ng t\u1ea1i bang Florida, M\u1ef9. M\u00e3i kh\u00f4ng th\u1ea5y ai ra, b\u00e0 g\u1ecdi th\u00eam ngu\u1eddi ph\u00e1 c\u1eeda. Trong nh\u00e0, tr\u00ean chi\u1ebfc gh\u1ebf b\u00e0nh, ch\u1ee7 nh\u00e2n \u0111\u00e3 ch\u00e1y th\u00e0nh than, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ed9t b\u00e0n ch\u00e2n \u0111i gi\u00e0y v\u1ea3i, xung quanh, \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c h\u1ea9u nhu v\u1eabn nguy\u00ean v\u1eb9n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra v\u00e0o n\u0103m 1951. B\u00e0 Reeser ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t trong nhi\u1ec1u tru\u1eddng h\u1ee3p \u0111u\u1ee3c l\u1ecbch s\u1eed ghi nh\u1eadn l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1i ch\u1ebft r\u1ea5t k\u1ef3 l\u1ea1: t\u1ef1 b\u1ed1c ho\u1ea3 th\u00e0nh than. V\u00e0o n\u0103m 1660, du lu\u1eadn Parist\u1eebng r\u1ed9n l\u00ean v\u1edbi v\u1ee5 ch\u00e1y \u201ct\u1ef1 nhi\u00ean\u201d c\u1ee7a m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef nghi\u1ec7n ru\u1ee3u n\u1eb7ng, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i v\u00e0i \u0111\u1ed1t ng\u00f3n tay v\u00e0 chi\u1ebfc s\u1ecd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110i\u1ec1u l\u1ea1 l\u00e0 trong m\u1ecdi v\u1ee5 ch\u00e1y, c\u00e1c n\u1ea1n nh\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 l\u1ea1i c\u00e1c d\u1ea5u hi\u1ec7u gi\u1ed1ng nhau: th\u00e2n th\u1ec3 ho\u00e1 than nhung bao gi\u1edd c\u0169ng s\u00f3t l\u1ea1i m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn kh\u00f4ng ch\u00e1y tr\u1ee5i, thu\u1eddng \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u1eb3ng ch\u00e2n hay b\u00e0n ch\u00e2n v\u00e0 l\u1ea1i c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n \u0111\u1ebfn k\u1ef3 l\u1ea1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngu\u1eddi ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u l\u1eeda t\u1eeb \u0111\u00e2u ra, v\u00ec xung quanh n\u1ea1n nh\u00e2n, thu\u1eddng \u0111u\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong tu th\u1ebf ng\u1ed3i tr\u00ean gh\u1ebf, l\u1eeda h\u1ea9u nhu kh\u00f4ng g\u00e2y hu h\u1ea1i. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady, c\u00e1c nh\u00e0 quan s\u00e1t th\u1eddi d\u00f3 kh\u00f4ng ch\u00fat nghi ng\u1edd, m\u1ed9t m\u1ef1c cho r\u1eb1ng l\u1eeda nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i kh\u1edfi ph\u00e1t t\u1eeb ph\u1ee7 t\u1ea1n c\u1ee7a n\u1ea1n nh\u00e2n. Kh\u1edfi ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9t l\u00fd do. kh\u00f4ng r\u00f5 v\u00e0 b\u1ea5t ng\u1edd. V\u00ec th\u1ebf, t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 b\u1ea5y l\u00e2u nay ngu\u1eddi ta v\u1eabn g\u00e1n cho hi\u1ec7n tu\u1ee3ng b\u00ed \u1ea5n tr\u00ean l\u00e0 \u201cV\u1ee5 ch\u00e1y ngu\u1eddi t\u1ef1 ph\u00e1t\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00ec sao ngu\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 b\u1ed1c ho\u1ea3? Dapan<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111ua ra \u0111u\u1ee3c m\u1ed9t \u0111\u00e1p \u00e1n h\u1ee3p l\u00fd h\u01a1n c\u1ea3. \u0110\u00f3 l\u00e0 hi\u1ec7n tu\u1ee3ng \u201chi\u1ec7u \u1ee9ng \u0111\u00e8n c\u1ea9y\u201d, kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00fat g\u00ec l\u00e0 si\u00eau nhi\u00ean. Theo gi\u1ea3 thuy\u1ebft n\u00e0y, ng\u1ecdn l\u1eeda d\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n lan sang th\u00e2n th\u1ec3 c\u1ee7a n\u1ea1n nh\u00e2n qua m\u1ed9t ngu\u1ed3n b\u00ean ngo\u00e0i, c\u1ee9 th\u1ebf thi\u00eau ch\u00e1y d\u1ea9n d\u1ea9n th\u00e2n th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u1ecdn s\u00e1p ch\u00e1y v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ea1i th\u1ec3, k\u1ecbch b\u1ea3n bao gi\u1edd c\u0169ng nh\u01b0 nhau: B\u1ecb m\u1ed9t s\u1ef1 c\u1ed1 g\u00ec v\u1ec1 tim hay ng\u00e3, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u1eaft th\u1edf. L\u1eeda, t\u1eeb m\u1ed9t v\u1eadt trung gian l\u00e0 thu\u1ed1c l\u00e1, t\u1ea9u hay m\u1ed9t c\u00e2y \u0111\u00e8n c\u1ea9y, ch\u00e1y lan ra qu\u1ea9n \u00e1o, r\u1ed3i ch\u00e1y \u0111\u1ebfn da v\u00e0 l\u1edbp m\u1ee1 n\u1eb1m ngay d\u01b0\u1edbi da. Ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi l\u1eeda, m\u1ee1 n\u00e0y tan ra n\u01b0\u1edbc, ch\u1ea3y ra b\u00ean ngo\u00e0i th\u00e2n th\u1ec3, th\u1ea5m v\u00e0o c\u00e1c l\u1ea9n v\u1ea3i ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi n\u1ea1n nh\u00e2n. Trong ph\u1ea9n l\u1edbn c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p th\u00ec \u0111\u1ea5y l\u00e0 qu\u1ea5n \u00e1o \u0111ang b\u1eadn tr\u00ean ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ed3 ph\u1ee7 gh\u1ebf t\u1ef1a tr\u00ean \u0111\u00f3 n\u1ea1n nh\u00e2n \u0111ang ng\u1ed3i. \u0110\u1ed3 v\u1ea3i th\u1ea5m \u01b0\u1edbt m\u1ee1 s\u1ebd ch\u00e1y t\u1eeb t\u1eeb trong nhi\u1ec1u gi\u1edd. S\u1ef1 ch\u00e1y n\u00e0y t\u1ea1o ra v\u00e0 duy tr\u00ec m\u1ed9t ng\u1ecdn l\u1eeda ch\u00e1y \u0111\u01b0\u1ee3m c\u00f3 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 x\u1ea5p x\u1ec9 600 \u0111\u1ed9 C, n\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e0m h\u01b0 h\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n b\u1ed9 c\u0103n ph\u00f2ng m\u00e0 ch\u1ec9 thi\u00eau hu\u1ef7 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c ch\u1ebft tr\u00ean \u0111\u00f3 n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t sinh ra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ef1 ch\u00e1y ch\u1eadm k\u00e9o d\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m h\u01b0 h\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a th\u00e2n th\u1ec3, nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng l\u00e0m ch\u00fang ch\u00e1y th\u00e0nh tro v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ed9 ph\u1eadn ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0nh l\u1eb7n. MarkBenecke, b\u00e1c s\u0129 ph\u00e1p y t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Cologne (\u0110\u1ee9c) gi\u1ea3i th\u00edch: l\u1eeda ch\u1ec9 thi\u00eau hu\u1ef7 c\u00e1c m\u00f4 c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft n\u1eb1m ph\u00eda b\u00ean tr\u00ean ng\u1ecdn l\u1eeda. Hai b\u00e0n ch\u00e2n v\u00e0 c\u1eb3ng ch\u00e2n th\u01b0\u1eddng c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n l\u00e0 do ch\u00fang n\u1eb1m b\u00ean d\u01b0\u1edbi ng\u1ecdn l\u1eeda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u1eeda th\u01b0\u1eddng ch\u00e1y t\u1eeb hai \u0111\u00f9i c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ng\u1ed3i, h\u1ea9u h\u1ebft l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1 hay \u0111\u1ee9ng tu\u1ed5i l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 g\u1eb7p tai bi\u1ebfn v\u1ec1 tim khi\u1ebfn h\u1ecd ph\u1ea3i ng\u1ed3i l\u00ec m\u1ed9t ch\u1ed7 ho\u1eb7c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111ang c\u01a1n say r\u01b0\u1ee3u khi th\u1ea3m c\u1ea3nh x\u1ea3y \u0111\u1ebfn. Ch\u00ednh r\u01b0\u1ee3u t\u1ea1o thu\u1eadn l\u1ee3i cho lo\u1ea1i tai n\u1ea1n \u0111\u00f3. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, m\u1ed9t ai \u0111\u00f3 khi say th\u00ec \u00edt ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn lo\u1ea1i l\u1eeda m\u00e0 h\u1ecd \u0111ang c\u1ea9m trong tay, sau n\u1eefa r\u01b0\u1ee3u g\u00f3p ph\u1ea9n l\u00e0m h\u00ecnh th\u00e0nh m\u00f4 b\u00e9o, c\u00f3 ngh\u0129a m\u1ee1 l\u00e0 ch\u1ea5t \u0111\u1ed1t ch\u00ednh trong c\u00e1c v\u1ee5 ch\u00e1y ch\u1eadm n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">R\u00f5 r\u00e0ng, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1y \u201ct\u1ef1 nhi\u00ean\u201d hay \u201ct\u1ef1 ph\u00e1t\u201d l\u00e2u nay ch\u1ec9 l\u00e0 huy\u1ec1n tho\u1ea1i ho\u1eb7c huy\u1ec5n ho\u1eb7c, \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng b\u1edfi tr\u00e0o l\u01b0u v\u0103n h\u1ecdc kinh d\u1ecb th\u1ebf k\u1ef7 XIX v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf trong c\u00e1c cu\u1ed1n truy\u1ec7n tranh vui c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 sau n\u00e0y.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u1ecb kh\u00e1ch \u0111\u1ebfn g\u00f5 c\u1eeda nh\u00e0 b\u00e0 Reeser, m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef lu\u1ed1ng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 v\u1ec1 huu s\u1ed1ng t\u1ea1i bang Florida, M\u1ef9. M\u00e3i kh\u00f4ng th\u1ea5y ai ra, b\u00e0 g\u1ecdi th\u00eam ngu\u1eddi ph\u00e1 c\u1eeda. Trong nh\u00e0, tr\u00ean chi\u1ebfc gh\u1ebf b\u00e0nh, ch\u1ee7 nh\u00e2n \u0111\u00e3 ch\u00e1y th\u00e0nh than, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ed9t b\u00e0n ch\u00e2n \u0111i gi\u00e0y v\u1ea3i, xung quanh, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[1,15],"tags":[],"class_list":["post-10890","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-general","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10890","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10890"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10890\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10890"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10890"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10890"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}