{"id":13488,"date":"2021-11-27T12:45:36","date_gmt":"2021-11-27T05:45:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=13488"},"modified":"2021-11-27T12:45:37","modified_gmt":"2021-11-27T05:45:37","slug":"sao-choi-la-gi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/sao-choi-la-gi\/","title":{"rendered":"Sao ch\u1ed5i l\u00e0 g\u00ec?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 1 &#8211; Arkady Leokum \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta coi s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a sao ch\u1ed5i nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1m g\u1edf c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ea1i thi\u00ean tai, d\u1ecbch t\u1ec5, \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn ho\u1eb7c ch\u1ebft ch\u00f3c kinh kh\u1ee7ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u00e0y nay con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129 t\u1ed1t h\u01a1n v\u1ec1 sao ch\u1ed5i m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f2n r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 sao m\u00e0 ngay c\u1ea3 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u0169ng ch\u01b0a th\u1ec3 gi\u1ea3i \u0111\u00e1p th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. Khi sao ch\u1ed5i v\u1eeba xu\u1ea5t hi\u1ec7n, ta ch\u1ec9 th\u1ea5y n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1ea5m s\u00e1ng m\u1eb7c d\u00f9 n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh l\u1edbn t\u1edbi v\u00e0i ng\u00e0n d\u1eb7m. \u0111i\u1ec3m s\u00e1ng n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1ea7u c\u1ee7a sao ch\u1ed5i (nucleus). C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng \u201c\u0111\u1ea7u\u201d c\u1ee7a sao ch\u1ed5i kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i r\u1eafn ch\u1eafc nh\u1ea5t phi\u1ebfn nh\u01b0 \u0111\u00e1 t\u1ea3ng m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nh\u1eefng t\u1ea3ng v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u1eb7c, d\u00ednh v\u1edbi nhau, l\u1ed7 ch\u1ed7 nh\u01b0 t\u1ed5 ong v\u00e0 c\u00f3 l\u1ed9n ch\u1ea5t kh\u00ed. C\u00e1i kh\u1ed1i v\u1eadt ch\u1ea5t \u1ea5y do \u0111\u00e2u m\u00e0 ra th\u00ec v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed m\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sao ch\u1ed5i khi \u1edf xa m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111u\u00f4i. Nh\u01b0ng khi n\u00f3 l\u1ea1i g\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1ed9t l\u1ef1c g\u1ecdi l\u00e0 \u00e1p su\u1ea5t do b\u1ee9c x\u1ea1 c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi t\u1ea1o n\u00ean t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u00e0o \u0111\u1ea7u sao ch\u1ed5i v\u00e0 t\u1ea1o n\u00ean c\u00e1i \u0111u\u00f4i. Khi m\u1ed9t sao ch\u1ed5i ti\u1ebfn l\u1ea1i g\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec \u0111u\u00f4i n\u00f3 h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda sau nh\u01b0ng khi n\u00f3 \u201cra\u201d kh\u1ecfi v\u00f9ng m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec \u0111u\u00f4i n\u00f3 l\u1ea1i quay ng\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i, ngh\u0129a l\u00e0 \u0111u\u00f4i sao ch\u1ed5i lu\u00f4n lu\u00f4n ng\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng m\u1eb7t tr\u1eddi. C\u00e1i \u0111u\u00f4i \u1ea5y g\u1ed3m nh\u1eefng lo\u1ea1i kh\u00ed r\u1ea5t nh\u1eb9 v\u00e0 c\u00e1c m\u1ea3nh v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ef1c m\u1ecbn t\u1eeb \u0111\u1ea7u sao ch\u1ed5i b\u1ecb \u00e1p su\u1ea5t b\u1ee9c x\u1ea1 m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ea9y ra. Bao quanh c\u00e1i \u0111\u1ea7u sao ch\u1ed5i l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ea7n th\u1ee9 ba c\u1ee7a sao ch\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201ccoma\u201d t\u1ee9c l\u00e0 \u201cb\u1ed9 t\u00f3c\u201d. \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u00e1m m\u00e2y v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u00f4i khi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh l\u00ean \u0111\u1ebfn 150 ng\u00e0n d\u1eb7m, c\u00f3 khi h\u01a1n. \u0111u\u00f4i sao ch\u1ed5i c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng v\u00e0 k\u00edch c\u1ee1 r\u1ea5t kh\u00e1c nhau. C\u00f3 c\u00e1i th\u00ec ng\u1eafn v\u00e0 x\u00f9 ra. C\u00f3 c\u00e1i th\u00ec d\u00e0i v\u00e0 m\u1ea3nh. Th\u01b0\u1eddng th\u00ec \u0111u\u00f4i n\u00e0y c\u00f3 chi\u1ec1u d\u00e0i 5 tri\u1ec7u d\u1eb7m. C\u00f3 nh\u1eefng sao ch\u1ed5i c\u00f3 \u0111u\u00f4i d\u00e0i \u0111\u1ebfn 100 tri\u1ec7u d\u1eb7m. Nh\u01b0ng c\u00f3 sao ch\u1ed5i l\u1ea1i ch\u1eb3ng c\u00f3 \u0111u\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Khi \u0111u\u00f4i sao ch\u1ed5i d\u00e0i ra th\u00ec sao ch\u1ed5i t\u0103ng t\u1ed1c, ch\u1ec9 v\u00ec c\u00e0ng l\u1ea1i g\u1ea7n m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec ch\u1ecbu s\u1ee9c h\u00fat m\u1ea1nh h\u01a1n &#8211; do \u0111\u00f3 t\u0103ng t\u1ed1c &#8211; \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00e1i \u0111u\u00f4i b\u1ecb \u201cth\u1ed5i\u201d ra m\u1ea1nh h\u01a1n. T\u1ea1i sao khi ra kh\u1ecfi v\u00f9ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec \u0111u\u00f4i sao ch\u1ed5i l\u1ea1i quay ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u1ec1 ph\u00eda m\u1eb7t tr\u1eddi? Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y c\u0169ng v\u1eabn ch\u1ec9 l\u00e0 do s\u1ee9c \u0111\u1ea9y c\u1ee7a \u00e1p su\u1ea5t b\u1ee9c x\u1ea1 \u0111\u1ea9y c\u00e1c ph\u1ea7n t\u1eed c\u1ef1c nh\u1ecf c\u1ee7a \u0111\u1ea7u sao ch\u1ed5i tr\u1edf ra l\u00e0m th\u00e0nh c\u00e1i \u0111u\u00f4i m\u1edbi. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c: \u0111i v\u00e0o v\u00f9ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec \u0111\u1ea7u sao ch\u1ed5i \u0111i tr\u01b0\u1edbc \u0111u\u00f4i nh\u01b0ng khi ra kh\u1ecfi v\u00f9ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi th\u00ec \u0111u\u00f4i l\u1ea1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00e1i \u0111u\u00f4i \u1ea5y t\u1eeb t\u1eeb ng\u1eafn \u0111i, t\u1ed1c \u0111\u1ed9 sao ch\u1ed5i gi\u1ea3m d\u1ea7n cho \u0111\u1ebfn khi m\u1ea5t d\u1ea1ng. Sao ch\u1ed5i n\u1eb1m ngo\u00e0i t\u1ea7m nh\u00ecn c\u1ee7a ch\u00fang ta nhi\u1ec1u n\u0103m. Nh\u01b0ng h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c sao ch\u1ed5i sau m\u1ed9t th\u1eddi gian \u0111\u1ec1u quay tr\u1edf l\u1ea1i. Sao ch\u1ed5i chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng theo qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o quanh m\u1eb7t tr\u1eddi nh\u01b0ng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o n\u00e0y l\u1edbn l\u1eafm, cho n\u00ean c\u1ea7n m\u1ed9t th\u1eddi gian th\u1eadt d\u00e0i m\u1edbi \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00f2ng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o \u0111\u00f3. Sao ch\u1ed5i Halley ch\u1eb3ng h\u1ea1n ph\u1ea3i m\u1ea5t 75 n\u0103m m\u1edbi \u0111\u1ee7 \u0111i m\u1ed9t v\u00f2ng, ngh\u0129a l\u00e0 75 n\u0103m ta m\u1edbi l\u1ea1i th\u1ea5y sao ch\u1ed5i m\u1ed9t l\u1ea7n. \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n \u0111\u00e3 ghi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t ng\u00e0n sao ch\u1ed5i nh\u01b0ng ph\u1ea3i m\u1ea5t v\u00e0i tr\u0103m ng\u00e0n n\u0103m n\u1eefa m\u1edbi g\u1eb7p l\u1ea1i \u0111\u1ee7 m\u1eb7t.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 1 &#8211; Arkady Leokum \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta coi s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a sao ch\u1ed5i nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1m g\u1edf c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ea1i thi\u00ean tai, d\u1ecbch t\u1ec5, \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn ho\u1eb7c ch\u1ebft ch\u00f3c kinh kh\u1ee7ng. Ng\u00e0y nay con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-13488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13488\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}