{"id":13638,"date":"2021-11-27T13:04:58","date_gmt":"2021-11-27T06:04:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=13638"},"modified":"2021-11-27T13:05:00","modified_gmt":"2021-11-27T06:05:00","slug":"loai-nguoi-da-tim-ra-lua-bang-cach-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/loai-nguoi-da-tim-ra-lua-bang-cach-nao\/","title":{"rendered":"Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u00ecm ra l\u1eeda b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0o?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 1 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u1eeda \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c con ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn t\u1eeb th\u1eddi r\u1ea5t xa x\u01b0a. \u1ede ch\u00e2u \u00c2u trong m\u1ed9t v\u00e0i hang c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf c\u00e1ch nay h\u00e0ng tr\u0103m ng\u00e0n n\u0103m, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y than c\u1ee7i v\u00e0 nh\u1eefng m\u1ea3nh x\u01b0\u01a1ng ch\u00e1y d\u1edf dang gi\u1eefa nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea l\u00e0m b\u1ebfp l\u1eeda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng con ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf \u0111\u00e2u c\u00e1ch t\u1ea1o ra l\u1eeda? Ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n cho c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y. C\u00f3 l\u1ebd ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y bi\u1ebft s\u1eed d\u1ee5ng l\u1eeda tr\u01b0\u1edbc khi bi\u1ebft c\u00e1ch t\u1ea1o ra l\u1eeda. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n s\u00e9t \u0111\u00e1nh v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e2y \u0111\u00e3 ch\u1ebft kh\u00f4 v\u00e0 l\u00e0m cho c\u00e2y n\u00e0y ng\u00fan l\u1eeda v\u00e0 ch\u00e1y \u00e2m \u1ec9, con ng\u01b0\u1eddi l\u1ea5y l\u1eeda t\u1eeb \u0111\u00f3 v\u00e0 gi\u1eef cho l\u1eeda ch\u00e1y ho\u00e0i \u0111\u1ec3 d\u00f9ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n kh\u00e1 s\u00e1t c\u00e1ch m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng trong hang \u0111\u00e3 l\u00e0m ra l\u1eeda. \u1ede hang t\u1ed1i, trong l\u00fac x\u00f4 \u0111\u1ea9y nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ch\u1ed7 ng\u1ed3i, n\u1eb1m, con ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5y khi nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 c\u1ecd s\u00e1t v\u00e0o nhau th\u00ec t\u00f3e l\u1eeda. Nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd ph\u1ea3i m\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7, trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng trong hang m\u1edbi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u1ea3y ra c\u00e1i \u00fd ch\u00e0 hai h\u00f2n \u0111\u00e1 v\u00e0o nhau \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra l\u1eeda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch kh\u00e1c \u0111\u1ec3 suy \u0111o\u00e1n c\u00e1ch t\u1ea1o ra l\u1eeda c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y. \u0111\u00f3 l\u00e0 quan s\u00e1t c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi s\u01a1 khai l\u00e0m ra l\u1eeda ng\u00e0y nay. C\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi s\u01a1 khai ng\u00e0y nay m\u1edbi \u1edf tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean ch\u00fang ta c\u00e1ch nay h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta h\u00e3y quan s\u00e1t ng\u01b0\u1eddi s\u01a1 khai t\u1ea1o l\u1eeda b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0o. \u1ede Alaska, m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ed9 l\u1ea1c d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u01b0u hu\u1ef3nh ch\u00e0 l\u00ean hai h\u00f2n \u0111\u00e1 r\u1ed3i l\u1ea5y hai h\u00f2n \u0111\u00e1 \u1ea5y ch\u00e0 x\u00e1t v\u00e0o nhau. Khi l\u01b0u hu\u1ef3nh \u0111\u00e3 ng\u00fan l\u1eeda h\u1ecd b\u1ecf \u00edt c\u1ecf kh\u00f4 hay c\u00e1i g\u00ec d\u1ec5 b\u1eaft l\u1eeda v\u00e0o h\u00f2n \u0111\u00e1 c\u00f3 d\u00ednh l\u01b0u hu\u1ef3nh ng\u00fan l\u1eeda l\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 l\u1eeda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1ede Trung Hoa v\u00e0 \u1ea4n \u0111\u1ed9 th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta l\u1ea5y hai thanh n\u1ee9a c\u00e0 v\u00e0o nhau. Ph\u00eda ngo\u00e0i c\u1ee7a hai thanh n\u1ee9a kh\u00f4, c\u1ee9ng v\u00e0 nh\u00e1m c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a \u0111\u00e1 l\u1eeda. Ng\u01b0\u1eddi Eskimo l\u1ea5y th\u1ea1ch anh c\u00e0 v\u00e0o c\u1ee5c \u0111\u00e1 pyrite c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u1ea1i v\u00f9ng h\u1ecd \u1edf. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi da \u0111\u1ecf \u1edf v\u00f9ng B\u1eafc M\u1ef9 th\u00ec c\u00e0 hai c\u00e2y g\u1eady v\u00e0o nhau \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra l\u1eeda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi Hy L\u1ea1p v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi La M\u00e3 c\u1ed5 d\u00f9ng m\u1ed9t lo\u1ea1i k\u00ednh h\u1ed9i t\u1ee5 &#8211; m\u00e0 h\u1ecd g\u1ecdi l\u00e0 \u201ck\u00ednh l\u00e0m l\u1eeda\u201d \u0111\u1ec3 t\u1ea1o l\u1eeda b\u1eb1ng \u00e1nh m\u1eb7t tr\u1eddi. Khi \u00e1nh n\u1eafng h\u1ed9i t\u1ee5 qua k\u00ednh n\u00e0y, n\u00f3 \u0111\u1ee7 n\u00f3ng \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed1t ch\u00e1y g\u1ed7. \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb li\u00ean quan \u0111\u1ebfn l\u1eeda th\u1eddi xa x\u01b0a l\u00e0 nhi\u1ec1u d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ed5 x\u01b0a t\u00ecm c\u00e1ch gi\u1eef l\u1eeda cho ch\u00e1y ho\u00e0i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi da \u0111\u1ecf Mayas v\u00e0 Incas \u1edf v\u00f9ng \u0111\u1ea5t ng\u00e0y nay l\u00e0 Trung v\u00e0 Nam M\u1ef9 c\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Hy L\u1ea1p, Ai C\u1eadp v\u00e0 La M\u00e3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng \u201cth\u1ea7y t\u1ebf\u201d trong coi vi\u1ec7c g\u00ecn gi\u1eef cho ng\u1ecdn l\u1eeda lu\u00f4n ch\u00e1y trong c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 1 &#8211; Arkady Leokum L\u1eeda \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c con ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn t\u1eeb th\u1eddi r\u1ea5t xa x\u01b0a. \u1ede ch\u00e2u \u00c2u trong m\u1ed9t v\u00e0i hang c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf c\u00e1ch nay h\u00e0ng tr\u0103m ng\u00e0n n\u0103m, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y than c\u1ee7i v\u00e0 nh\u1eefng m\u1ea3nh x\u01b0\u01a1ng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-13638","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13638"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13638\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13638"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13638"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}