{"id":13985,"date":"2021-11-27T14:09:21","date_gmt":"2021-11-27T07:09:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=13985"},"modified":"2021-11-27T14:09:22","modified_gmt":"2021-11-27T07:09:22","slug":"nguoi-neanderthal-nhu-the-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/nguoi-neanderthal-nhu-the-nao\/","title":{"rendered":"Ng\u01b0\u1eddi Ne\u00e1nderthal nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 2 &#8211; Arkady Leokum \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc ph\u1ea3i nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1ee9 g\u00ec do ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u00e0 h\u1ecd t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng di t\u00edch, di ch\u1ec9 \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ee5ng c\u1ee5, m\u1ed9t \u0111\u1ed3 d\u00f9ng nh\u00e0 b\u1ebfp, m\u1ed9t b\u1ed9 x\u01b0\u01a1ng hay m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u01a1 th\u1ec3\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1856 ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t di th\u1ec3 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed t\u1ea1i m\u1ed9t hang \u0111\u00e1 v\u00f4i \u1edf mi\u1ec1n Ne\u00e1nder Gorge, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c. \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u1ed9 x\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y. S\u1edf d\u0129 c\u00f2n nguy\u00ean v\u00ec gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 t\u1ee5c ch\u00f4n ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft ch\u1ee9 kh\u00f4ng x\u1ebb th\u1ecbt ra \u0103n ho\u1eb7c qu\u0103ng \u0111\u1ea1i ra b\u00eca r\u1eebng, khe n\u00fai cho d\u00e3 th\u00fa. Ng\u01b0\u1eddi Ne\u00e1nderthal c\u00f3 l\u1ebd s\u1ed1ng trong kho\u1ea3ng 70 ng\u00e0n n\u0103m t\u1ea1i v\u00f9ng Trung \u00c1, Trung \u0111\u00f4ng v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u01a1i kh\u00e1c \u1edf ch\u00e2u \u00c2u. Th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y k\u00e9o d\u00e0i c\u0169ng v\u00e0o kho\u1ea3ng t\u1eeb 150 ng\u00e0n \u0111\u1ebfn 30 ng\u00e0n n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi N\u00e9anderthal nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? H\u1ecd nom c\u00f3 d\u00e1ng n\u1eb7ng n\u1ec1 v\u00e0 r\u1eafn r\u1ecfi. X\u01b0\u01a1ng s\u1ecd d\u1eb9t. M\u1eb7t d\u00e0i, c\u1eb1m n\u1eb7ng v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u00e1, kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u00e1n. C\u00f3 l\u1ebd, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Ne\u00e1nderthal \u0111\u1ea7u ti\u00ean sinh s\u1ed1ng l\u00e0 v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 kh\u00ed h\u1eadu c\u00f2n \u1ea5m \u00e1p, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 gi\u1eefa c\u1ee7a hai giai \u0111o\u1ea1n b\u0103ng gi\u00e1. Nh\u01b0ng, v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1eddi k\u1ef3 \u1ea5m \u00e1p, th\u00ec kh\u00ed h\u1eadu l\u1ea1i tr\u1edf n\u00ean b\u0103ng gi\u00e1 n\u00ean h\u1ecd ph\u1ea3i tr\u1edf v\u00e0o s\u1ed1ng trong hang v\u00e0 bi\u1ebft c\u00e1ch ng\u1ef1 h\u00e0n. Trong hang c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1ebfp l\u1eeda ch\u1ee9ng t\u1ecf h\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 bi\u1ebft s\u1eed d\u1ee5ng l\u1eeda \u0111\u1ec3 gi\u1eef h\u01a1i \u1ea5m v\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ef1 v\u1ec7. C\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecd c\u0169ng b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u bi\u1ebft n\u1ea5u n\u01b0\u1edbng th\u1ee9c \u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi Ne\u00e1nderthal kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 r\u00ecu tay (kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1n) m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 c\u1ea3 c\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee5 l\u00e0m b\u1eb1ng nh\u1eefng phi\u1ebfn \u0111\u00e1 l\u1eeda m\u1ecfng c\u00f3 l\u01b0\u1edbi (m\u00e9p) s\u1eafc, nh\u1ecdn. M\u1ed9t v\u00e0i d\u1ee5ng c\u1ee5 lo\u1ea1i n\u00e0y c\u00f3 h\u00ecnh tam gi\u00e1c nh\u1ecdn tuy r\u1ea5t th\u00f4 s\u01a1. D\u1ee5ng c\u1ee5 n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng nh\u01b0 con dao \u0111\u1ec3 l\u1ed9t da v\u00e0 x\u1ebb th\u1ecbt s\u00fac v\u1eadt. Khi \u0111i s\u0103n, c\u00f3 th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi Ne\u00e1nderthal \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng ng\u1ecdn gi\u00e1o (c\u00e2y lao) b\u1eb1ng g\u1ed7 c\u00f3 m\u0169i nh\u1ecdn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 2 &#8211; Arkady Leokum \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc ph\u1ea3i nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1ee9 g\u00ec do ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u00e0 h\u1ecd t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-13985","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13985","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13985"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13985\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13986,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13985\/revisions\/13986"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13985"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13985"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13985"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}