{"id":14012,"date":"2021-11-27T14:11:30","date_gmt":"2021-11-27T07:11:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=14012"},"modified":"2021-11-27T14:11:32","modified_gmt":"2021-11-27T07:11:32","slug":"diem-den-tren-mat-troi-la-gi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/diem-den-tren-mat-troi-la-gi\/","title":{"rendered":"\u0111i\u1ec3m \u0111en tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi l\u00e0 g\u00ec?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 2 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0o n\u0103m 1610, ngh\u0129a l\u00e0 ch\u1eb3ng bao l\u00e2u sau ng\u00e0y ch\u1ebf ra \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n, nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc Galileo l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111\u1ed1m \u0111en tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi. Qua k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n, nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m \u0111en tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi nom nh\u01b0 b\u00f3ng c\u1ee7a c\u00e1c l\u1ed7 s\u00e2u tr\u00ean c\u00e1i \u0111\u0129a m\u1eb7t tr\u1eddi m\u00e0u tr\u1eafng. Ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m \u0111en tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0o b\u1ea5t c\u1ee9 ng\u00e0y n\u00e0o l\u00fac tr\u1eddi trong s\u00e1ng. K\u00edch c\u1ee1 c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ebft \u0111en n\u00e0y r\u1ea5t kh\u00e1c nhau. C\u00f3 v\u1ebft nom ch\u1ec9 nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1i \u0111\u1ed1m tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t m\u1eb7t tr\u1eddi. C\u0169ng c\u00f3 v\u1ebft c\u00f3 k\u00edch c\u1ee1 kho\u1ea3ng 150 ng\u00e0n km chi\u1ec1u d\u00e0i v\u00e0 95 ng\u00e0n km b\u1ec1 r\u1ed9ng. Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u d\u00e0i c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ebft \u0111en l\u00e0 320 ng\u00e0n km.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc h\u1ea7u nh\u01b0 tin r\u1eb1ng nh\u1eefng v\u1ebft \u0111en \u0111\u00f3 c\u00f3 b\u1ea3n ch\u1ea5t \u0111i\u1ec7n v\u00ec m\u1ed9t v\u00e0i hi\u1ec7u \u1ee9ng c\u1ee7a n\u00f3 t\u1ea1o ra. M\u1ed9t nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng \u201cc\u01a1n b\u00e3o xo\u00e1y\u201d c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ea5t \u0111i\u1ec7n t\u1eeb \u0111\u00e3 n\u1ed5 b\u00f9ng ra b\u1ec1 m\u1eb7t m\u1eb7t tr\u1eddi t\u1eebng c\u1eb7p c\u00f3 d\u1ea1ng nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng \u1ed1ng h\u00ecnh ch\u1eef U. C\u00e1c v\u1ebft \u0111en hay s\u1ef1 ph\u00f3ng c\u00e1c n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec7n t\u1eeb \u0111\u00e3 ph\u00f3ng ra nh\u1eefng \u201ctia \u00e2m \u0111i\u1ec7n t\u1eed\u201d ra ngo\u00e0i kh\u00f4ng gian. M\u1ed9t s\u1ed1 electron n\u00e0y l\u1ecdt v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u00e3 g\u00e2y ra nhi\u1ec1u hi\u1ec7u \u1ee9ng \u0111i\u1ec7n tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. M\u1ed9t trong c\u00e1c hi\u1ec7u \u1ee9ng \u1ea5y l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ef1c quang. N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec7n t\u1eeb c\u1ee7a c\u00e1c \u0111i\u1ec3m \u0111en tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi c\u0169ng g\u00e2y nhi\u1ec5u s\u1ef1 truy\u1ec1n s\u00f3ng radio. Nh\u1eefng electron n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u0169ng l\u00e0m t\u0103ng th\u00eam l\u01b0\u1ee3ng ozone tr\u00ean th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng kh\u00ed quy\u1ec3n. L\u01b0\u1ee3ng ozone ngo\u1ea1i l\u1ec7 n\u00e0y s\u1ebd h\u1ea5p thu nhi\u1ec1u nhi\u1ec7t m\u1eb7t tr\u1eddi h\u01a1n, do \u0111\u00f3, c\u00e1c v\u1ebft m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn kh\u00ed h\u1eadu \u0111\u1ecba c\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c v\u1ebft m\u1eb7t tr\u1eddi ch\u1ec9 k\u00e9o d\u00e0i \u00edt ng\u00e0y, nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 khi n\u00f3 k\u00e9o d\u00e0i t\u1edbi hai th\u00e1ng ho\u1eb7c h\u01a1n. Nh\u1eefng v\u1ebft \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 t\u0103ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i gi\u1ea3m l\u1ea7n theo m\u1ed9t chu k\u1ef3 \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n l\u00e0 11 n\u0103m. T\u1eeb h\u01a1n m\u1ed9t tr\u0103m n\u0103m nay ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c v\u1ebft \u0111en c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi. C\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc c\u00f2n \u0111ang ti\u1ebfp t\u1ee5c nghi\u00ean c\u1ee9u xem c\u00e1c v\u1ebft \u0111en \u1ea5y l\u00e0 g\u00ec v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn ta nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 2 &#8211; Arkady Leokum V\u00e0o n\u0103m 1610, ngh\u0129a l\u00e0 ch\u1eb3ng bao l\u00e2u sau ng\u00e0y ch\u1ebf ra \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n, nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc Galileo l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111\u1ed1m \u0111en tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eddi. Qua k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n, nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m \u0111en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-14012","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14012"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14012\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14013,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14012\/revisions\/14013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}