{"id":14069,"date":"2021-11-27T14:15:56","date_gmt":"2021-11-27T07:15:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=14069"},"modified":"2021-11-27T14:15:56","modified_gmt":"2021-11-27T07:15:56","slug":"nguoi-aztec-la-ai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/nguoi-aztec-la-ai\/","title":{"rendered":"Ng\u01b0\u1eddi Aztec l\u00e0 ai?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 3 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t trong nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t s\u1ed1ng \u1edf ch\u00e2u M\u1ef9 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi Columbus l\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c \u201cAztec\u201d. H\u1ecd s\u1ed1ng trong v\u00f9ng thung l\u0169ng ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Mexico city. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 \u201cda \u0111\u1ecf\u201d n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ea1o d\u1ef1ng n\u00ean l\u1ecbch s\u1eed t\u1eeb r\u1ea5t l\u00e2u tr\u01b0\u1edbc khi ng\u01b0\u1eddi \u00c2u v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y. \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a h\u1ecd th\u1eddi \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n ngang v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u00c2u th\u1eddi \u0111\u00f3. H\u1ecd ghi kh\u1eafc l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a h\u1ecd tr\u00ean \u0111\u00e1. H\u1ecd x\u00e2y c\u1ea5t \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i, th\u00e1p, nh\u00e0 c\u1eeda b\u1eb1ng nh\u1eefng v\u1eadt li\u1ec7u b\u1ec1n ch\u1eafc. Ch\u1eb3ng nh\u1eefng th\u1ebf h\u1ecd c\u00f2n l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n, l\u00e0m lu\u1eadt, cai tr\u1ecb r\u1ea5t c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 nh\u1eefng ngh\u1ec7 s\u0129 c\u00f3 t\u00e0i trong nhi\u1ec1u l\u0129nh v\u1ef1c. H\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1t b\u1ee5ng, l\u1ecbch l\u00e3m. H\u1ecd y\u00eau thi\u00ean nhi\u00ean, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 chim mu\u00f4ng, hoa c\u1ecf. H\u1ecd c\u0169ng r\u1ea5t h\u00e2m m\u1ed9 \u00e2m nh\u1ea1c, m\u00faa, k\u1ecbch v\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy v\u1eady, ng\u01b0\u1eddi Aztec c\u0169ng x\u00e2y d\u1ef1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c b\u1eb1ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i v\u00e0 th\u01b0\u1eddng g\u00e2y chi\u1ebfn \u0111\u1ec3 b\u1eaft c\u00e1c \u0111\u1ecbch th\u1ee7 v\u1ec1 t\u1ebf c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n chi\u1ebfn tranh c\u1ee7a m\u00ecnh. T\u1ee5c l\u1ec7 t\u1ebf l\u1ec5 b\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi \u00c2u kinh s\u1ee3, x\u00fac \u0111\u1ed9ng. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Aztec th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. B\u1edfi v\u00ec h\u1ecd \u0111\u00e3 k\u1ebft h\u1ee3p t\u00f4n gi\u00e1o v\u1edbi chi\u1ebfn tranh.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Aztec c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t t\u00ean g\u1ecdi kh\u00e1c n\u1eefa l\u00e0 \u201cMexica\u201d &#8211; nguy\u00ean l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n &#8211; t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u00e0 ra ch\u1eef \u201cMexico\u201d l\u00e0 t\u00ean qu\u1ed1c gia Mexico ng\u00e0y nay. V\u00e0o n\u0103m 1325, ngh\u0129a l\u00e0 167 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc khi Columbus nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u00e2u M\u1ef9 th\u00ec &#8211; theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a h\u1ecd &#8211; h\u1ecd \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTenochtil\u00e1n\u201d. Th\u00e0nh \u0111\u00f4 n\u00e0y v\u1ec1 sau c\u0169ng tr\u1edf th\u00e0nh th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n T\u00e2y Ban Nha, v\u00e0 ng\u00e0y nay c\u0169ng l\u00e0 th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc C\u1ed9ng h\u00f2a Mexican.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eb3ng ai bi\u1ebft g\u1ed1c g\u00e1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Aztec t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn. C\u00f3 truy\u1ec1n thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng h\u1ecd t\u1eeb mi\u1ec1n B\u1eafc tr\u00e0n xu\u1ed1ng. C\u00f3 l\u1ebd h\u1ecd \u0111\u00e3 di d\u00e2n \u0111\u1ebfn thung l\u0169ng Mexico t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 XII hay XIII. \u1ede th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Tenochcas. Tr\u01b0\u1edbc khi ng\u01b0\u1eddi Tenochcas \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y th\u00ec tr\u00ean thung l\u0169ng n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi l\u00e0 Toltec. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Toltec n\u00e0y \u0111\u00e3 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t v\u0103n minh, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i, h\u1ecd coi ng\u01b0\u1eddi Tenoch- cas m\u1edbi di c\u01b0 \u0111\u1ebfn nh\u01b0 nh\u1eefng t\u00ean m\u1ecdi r\u1ee3. B\u1edfi th\u1ebf, l\u00fac \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi Aztec (hay Tenochcas) r\u1ea5t kh\u00f3 s\u1ed1ng. Tuy nhi\u00ean, d\u1ea7n d\u1ea7n, ng\u01b0\u1eddi Aztec tr\u1edf n\u00ean h\u00f9ng m\u1ea1nh, \u00e1p \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi Toltec, chi\u1ebfm l\u1ea5y ch\u00ednh quy\u1ec1n \u1edf thung l\u0169ng Mexico.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 3 &#8211; Arkady Leokum M\u1ed9t trong nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t s\u1ed1ng \u1edf ch\u00e2u M\u1ef9 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi Columbus l\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c \u201cAztec\u201d. H\u1ecd s\u1ed1ng trong v\u00f9ng thung l\u0169ng ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Mexico city. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 \u201cda \u0111\u1ecf\u201d n\u00e0y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-14069","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14069","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14069"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14069\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14070,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14069\/revisions\/14070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}