{"id":14095,"date":"2021-11-27T14:17:46","date_gmt":"2021-11-27T07:17:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=14095"},"modified":"2021-11-27T14:17:47","modified_gmt":"2021-11-27T07:17:47","slug":"hoa-do-thien-van-thoi-co-nhu-the-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/hoa-do-thien-van-thoi-co-nhu-the-nao\/","title":{"rendered":"H\u1ecda \u0111\u1ed3 thi\u00ean v\u0103n th\u1eddi c\u1ed5 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 3 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u00e3 h\u1ecda h\u00ecnh v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? Nh\u1eefng g\u00ec ta bi\u1ebft v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho ta h\u00ecnh dung ra v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f3 h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a. Ng\u00e0y nay, \u0111\u1ed1i v\u1edbi ta v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng ch\u1ec9 bao g\u1ed3m tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi m\u00e0 c\u00f2n c\u1ea3 d\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 &#8211; trong \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ta &#8211; v\u00e0 r\u1ea5t, r\u1ea5t nhi\u1ec1u d\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 kh\u00e1c n\u1eefa. Ch\u1ec9 ri\u00eang trong \u201cd\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 c\u1ee7a ch\u00fang ta th\u00f4i\u201d th\u00ec c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1edbi 200 t\u1ec9 ng\u00f4i sao. V\u1eady m\u00e0 c\u00f3 t\u1edbi h\u00e0ng ch\u1ee5c tri\u1ec7u d\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady trong v\u0169 tr\u1ee5. Tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng ph\u00f3ng t\u00fang nh\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00ecnh dung ra \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb bao la, v\u00f4 b\u1edd c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5. H\u1ecd ngh\u0129 r\u1eb1ng m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng, c\u00e1c ng\u00f4i sao ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1eadt nh\u1ecf xoay quanh tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Theo h\u1ecd v\u0169 tr\u1ee5 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t kho\u1ea3ng \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng, b\u1eb1ng ph\u1eb3ng, \u0111\u1ee9ng im (t\u1ee9c l\u00e0 tr\u00e1i \u0111\u1ea5t) \u1edf gi\u1eefa, ph\u00eda b\u00ean tr\u00ean c\u00f3 m\u00e1i v\u00f2m l\u1ea5p l\u00e1nh c\u00e1c v\u00ec sao che cho kho\u1ea3ng \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Hi L\u1ea1p \u0111\u00e3 \u0111i ti\u00ean phong trong khoa h\u1ecdc thi\u00ean v\u0103n. Tuy v\u1eady h\u1ea7u h\u1ebft h\u1ecd v\u1eabn tin r\u1eb1ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t \u0111\u1ee9ng im \u1edf trung t\u00e2m v\u0169 tr\u1ee5. Pythagoras s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 VI tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean g\u1ee3i \u00fd tr\u00e1i \u0111\u1ea5t h\u00ecnh c\u1ea7u. Nh\u01b0ng \u00f4ng v\u1eabn ngh\u0129 l\u00e0 tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e0 trung t\u00e2m l\u00e0 \u0111\u1ee9ng im. Aristarchus, s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 III tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nguy\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra tr\u00e1i \u0111\u1ea5t h\u00ecnh c\u1ea7u xoay quanh tr\u1ee5c c\u1ee7a n\u00f3 v\u00e0 quay xung quanh m\u1ed9t m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ee9ng im. \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 II sau c\u00f4ng nguy\u00ean, nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n t\u00ean l\u00e0 Ptolemy \u0111\u00e3 vi\u1ebft m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch nhan \u0111\u1ec1 l\u00e0 Almagest. \u00d4ng c\u0169ng v\u1eabn cho r\u1eb1ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u00e0 trung t\u00e2m v\u00e0 \u0111\u00e3 t\u00ecm c\u00e1ch ch\u1ee9ng minh m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng, c\u00e1c ng\u00f4i sao xoay quanh tr\u00e1i \u0111\u1ea5t ra sao. V\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn li\u1ec1n trong 14 th\u1ebf k\u1ef7.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m 1543 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Copernicus \u0111\u00e3 g\u1ee3i \u00fd m\u1eb7t tr\u1eddi l\u00e0 trung t\u00e2m v\u0169 tr\u1ee5. Khi ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n t\u1ed1t h\u01a1n \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t thi\u00ean v\u0103n. T\u1eeb \u0111\u00f3 m\u1edbi ph\u00e1t hi\u1ec7n ra v\u0169 tr\u1ee5 th\u1ef1c s\u1ef1 ra n\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. Khi c\u00e0ng thu th\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u d\u1eef ki\u1ec7n con ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y c\u00e0ng ph\u00e1t ki\u1ebfn ra nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng m\u1edbi, h\u00ecnh \u1ea3nh m\u1edbi v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 3 &#8211; Arkady Leokum C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u00e3 h\u1ecda h\u00ecnh v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? Nh\u1eefng g\u00ec ta bi\u1ebft v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho ta h\u00ecnh dung ra v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f3 h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a. Ng\u00e0y nay, \u0111\u1ed1i v\u1edbi ta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-14095","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14095","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14095"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14095\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14096,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14095\/revisions\/14096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14095"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}