{"id":14415,"date":"2021-11-27T15:10:36","date_gmt":"2021-11-27T08:10:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=14415"},"modified":"2021-11-27T15:10:37","modified_gmt":"2021-11-27T08:10:37","slug":"104-cung-thien-van-la-gi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/104-cung-thien-van-la-gi\/","title":{"rendered":"104 Cung thi\u00ean v\u0103n l\u00e0 g\u00ec?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 4 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c h\u00e0nh tinh trong th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 &#8211; nh\u01b0 ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft &#8211; chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng theo nh\u1eefng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o quanh m\u1eb7t tr\u1eddi. Cung thi\u00ean v\u0103n ch\u00ednh l\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh trong qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ch\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00ecn l\u00ean tr\u1eddi ta kh\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0nh tinh v\u1edbi c\u00e1c ng\u00f4i sao (\u0111\u1ecbnh tinh) v\u00ec nom ch\u00fang c\u0169ng \u201cs\u00e1ng s\u00e1ng\u201d nh\u01b0 nhau c\u1ea3. Tuy nhi\u00ean, t\u1eebng \u0111\u00eam t\u1eebng \u0111\u00eam v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh thay \u0111\u1ed5i, chuy\u1ec3n d\u1ecbch so v\u1edbi v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a ng\u00f4i sao (\u0111\u1ee9ng im). T\u1eeb nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ch\u1ebf ra nh\u1eefng m\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ec3 minh h\u1ecda nh\u1eefng chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng n\u00e0y. M\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u00e1i c\u1ea7u nho nh\u1ecf t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho h\u00e0nh tinh v\u00e0 m\u1ed9t tr\u00e1i c\u1ea7u l\u1edbn h\u01a1n t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1eb7t tr\u1eddi. M\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn kh\u00e1c c\u1ee7a m\u00f4 h\u00ecnh, ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n nh\u1eb1m \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u1ed7i tr\u00e1i c\u1ea7u t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1ed7i h\u00e0nh tinh sao cho n\u00f3 di chuy\u1ec3n \u0111\u00fang v\u1edbi s\u1ef1 di chuy\u1ec3n c\u1ee7a h\u00e0nh tinh trong th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7.<\/p>\n\n\n\n<p>Kho\u1ea3ng n\u0103m 1920, m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh cung thi\u00ean v\u0103n ki\u1ec3u m\u1edbi &#8211; t\u00ean l\u00e0 Zeiss &#8211; \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf t\u1ea1o \u1edf n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c. Ng\u00e0y nay, t\u1ea1i h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 l\u1edbn \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u00f4 h\u00ecnh cung thi\u00ean v\u0103n ki\u1ec3u n\u00e0y. Kh\u00e1ch tham quan cung thi\u00ean v\u0103n ki\u1ec3u hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi ng\u1ed3i trong m\u1ed9t \u0111\u1ea1i s\u1ea3nh h\u00ecnh tr\u00f2n (ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi) v\u00e0 nh\u00ecn l\u00ean ph\u00eda \u0111\u1ec9nh \u0111\u1ea7u s\u1ebd th\u1ea5y m\u1ed9t b\u1ea7u tr\u1eddi nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111\u1eb9p v\u00e0 ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u1ebfn k\u1ef3 l\u1ea1. \u1ede gi\u1eefa ph\u00f2ng \u0111\u1eb7t m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh cung thi\u00ean v\u0103n v\u1edbi m\u00e1y m\u00f3c r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p g\u1ed3m \u0111\u1ebfn h\u01a1n m\u1ed9t tr\u0103m \u0111\u00e8n chi\u1ebfu ki\u1ec3u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Nh\u1eefng \u0111\u00e8n chi\u1ebfu n\u00e0y c\u0169ng gi\u1ed1ng \u0111\u00e8n chi\u1ebfu d\u00f9ng trong c\u00e1c r\u1ea1p chi\u1ebfu b\u00f3ng, ch\u1ec9 kh\u00e1c \u1edf ch\u1ed7 c\u00e1c h\u00ecnh do c\u00e1c \u0111\u00e8n r\u1ecdi l\u00ean v\u00f2m \u0111\u1ea1i s\u1ea3nh (tr\u00ean \u0111\u1ec9nh \u0111\u1ea7u kh\u00e1n gi\u1ea3) kh\u00f4ng chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng nh\u01b0 h\u00ecnh \u1ea3nh tr\u00ean m\u00e0n \u1ea3nh. H\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh nh\u1eefng ng\u00f4i sao v\u00e0 nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp \u0111\u1eb7t sao cho v\u1eeba v\u1edbi t\u1ef7 l\u1ec7 v\u00e0 v\u1eeba v\u1edbi v\u00f2m \u0111\u1ea1i s\u1ea3nh \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t b\u1ee9c tranh th\u1ed1ng nh\u1ea5t m\u00f4 ph\u1ecfng g\u1ea7n gi\u1ed1ng y nh\u01b0 b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u00eam. Nh\u1eefng \u0111\u00e8n chi\u1ebfu kh\u00e1c gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111\u00e8n pha nh\u1ecf chi\u1ebfu t\u1eadp trung v\u00e0o nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m tr\u00ean v\u00f2m \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0nh tinh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn m\u00e1y (ch\u1ea1y b\u1eb1ng \u0111i\u1ec7n) r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p l\u00e0m cho c\u00e1c \u0111\u00e8n chi\u1ebfu n\u00e0y chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ec3 sao cho ta th\u1ea5y n\u00f3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng y nh\u01b0 c\u00e1c m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0nh tinh v\u1eady. \u0111\u1ee9ng \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 ch\u1ed7 n\u00e0o trong ph\u00f2ng ta c\u0169ng th\u1ea5y nh\u01b0 \u0111\u1ee9ng tr\u00ean (m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m) n\u00e0o \u0111\u00f3 tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t m\u00e0 nh\u00ecn th\u1ea5y b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u00eam \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 l\u00fac hi\u1ec7n t\u1ea1i, l\u00fac tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u00e0 l\u00e1t n\u1eefa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 4 &#8211; Arkady Leokum C\u00e1c h\u00e0nh tinh trong th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 &#8211; nh\u01b0 ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft &#8211; chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng theo nh\u1eefng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o quanh m\u1eb7t tr\u1eddi. Cung thi\u00ean v\u0103n ch\u00ednh l\u00e0 m\u00f4 h\u00ecnh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0nh tinh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-14415","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14415","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14415"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14415\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14416,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14415\/revisions\/14416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14415"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14415"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14415"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}