{"id":14590,"date":"2021-11-27T15:36:30","date_gmt":"2021-11-27T08:36:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=14590"},"modified":"2021-11-27T15:36:32","modified_gmt":"2021-11-27T08:36:32","slug":"lam-the-nao-de-che-tao-men-banh-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/lam-the-nao-de-che-tao-men-banh-mi\/","title":{"rendered":"L\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o men b\u00e1nh m\u00ec?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 5 &#8211; Arkady Leokum \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1eddi ch\u00fang ta c\u1eafn, nhai mi\u1ebfng b\u00e1nh m\u00ec m\u00e0 c\u00f3 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 c\u1eafn nhai mi\u1ebfng \u0111\u00e1, \u0111\u1ea5t, r\u01a1m. C\u1ee9ng qu\u00e1! T\u1ea1i sao v\u1eady? V\u00ec b\u1ed9t \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u00e1nh \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 cho \u201cd\u1eady\u201d men.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb h\u00e0ng m\u1ea5y ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp c\u1ed5 \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra men l\u00e0m \u201cd\u1eady\u201d b\u1ed9t m\u00ec. V\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0m ra b\u00e1nh b\u1eb1ng b\u1ed9t m\u00ec \u0111\u00e3 \u201cd\u1eady\u201d men. V\u1eady th\u00ec men l\u00e0 c\u00e1i g\u00ec m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho b\u00e1nh m\u00ec c\u1ee9ng nh\u01b0 \u0111\u00e1, b\u00e3 nh\u01b0 r\u01a1m kia tr\u1edf th\u00e0nh b\u00e1nh m\u00ec m\u1ec1m, ngon nh\u01b0 ta \u0103n ng\u00e0y nay? \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta t\u01b0\u1edfng men l\u00e0 nh\u1eefng \u201ccon men\u201d ngh\u0129a l\u00e0 nh\u1eefng vi khu\u1ea9n l\u00e0nh. Nh\u01b0ng r\u1ed3i ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n ra men l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ef1c v\u1eadt \u0111\u01a1n b\u00e0o, m\u1ed9t lo\u1ea1i \u201cc\u00e2y\u201d nh\u01b0ng n\u00f3 nh\u1ecf \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ta ch\u1ec9 nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00f3 tr\u00ean k\u00ednh hi\u1ec3n vi. V\u00e0 ta c\u0169ng ch\u1ec9 nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00f3 t\u00fam t\u1ee5m v\u1edbi nhau th\u00e0nh t\u1eebng \u201cl\u00e0ng\u201d, t\u1eebng \u201cth\u1ecb x\u00e3\u201d\u2026 N\u00f3 l\u00e0 c\u00e2y nh\u01b0ng l\u1ea1i ch\u1eb3ng c\u00f3 m\u00e0u s\u1eafc g\u00ec, nh\u1ea5t l\u00e0 m\u00e0u l\u1ee5c. V\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ee9a di\u1ec7p l\u1ee5c t\u1ed1. \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do t\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi ta x\u1ebfp men v\u00e0o lo\u1ea1i \u201cn\u1ea5m\u201d. Men kh\u00f4ng t\u1ef1 t\u1ea1o ra l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c nu\u00f4i th\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0103ng tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 sinh s\u1ea3n nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ef1c v\u1eadt, men s\u1ea3n xu\u1ea5t ra hai lo\u1ea1i ph\u00e2n h\u00f3a t\u1ed1 (enzyme) l\u00e0 \u201cinvertase\u201d v\u00e0 \u201czymase\u201d. Nh\u1eefng ph\u00e2n h\u00f3a t\u1ed1 n\u00e0y gi\u00fap cho tinh b\u1ed9t h\u00f3a th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng h\u00f3a th\u00e0nh \u201cr\u01b0\u1ee3u\u201d, carbon dioxide v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u1ea1o ra n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 \u201cs\u1ef1 l\u00ean men\u201d. Ch\u1ea5t carbon dioxide \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh trong qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y \u1edf tr\u1ea1ng th\u00e1i h\u01a1i (kh\u00ed). Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 d\u00f9ng n\u00f3 v\u00e0o nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 vi\u1ec7c ch\u1ebf bi\u1ebfn b\u1ed9t m\u00ec.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m b\u00e1nh m\u00ec \u0111\u1ea7u ti\u00ean nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng b\u1ed9t m\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 \u201cd\u1eady\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e1nh m\u00ec s\u1ebd x\u1ed1p, m\u1ec1m n\u1ebfu khi nh\u1ed3i b\u1ed9t xong, m\u1ed9t th\u1eddi gian sau m\u1edbi cho v\u00e0o l\u00f2 n\u01b0\u1edbng. T\u1ea1i sao? Men bay l\u1edfn v\u1edfn trong kh\u00f4ng kh\u00ed \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9t nh\u1eadp v\u00e0 b\u1ed9t nh\u1ed3i v\u00e0 \u201cl\u1eadp l\u00e0ng, l\u1eadp x\u00f3m\u201d \u1edf \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay, n\u1ebfu \u0111\u1ee3i cho men trong kh\u00f4ng kh\u00ed \u0111\u1ed9t nh\u1eadp \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1ed9t \u201cd\u1eady\u201d men th\u00ec bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi n\u00e0o, cho n\u00ean nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m b\u00e1nh m\u00ec khi nh\u1ed3i b\u1ed9t \u0111\u00e3 \u201cc\u1ea5y\u201d men v\u00e0o b\u1ed9t v\u00e0 cho th\u00eam \u0111\u01b0\u1eddng. Tinh b\u1ed9t v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1edf th\u00e0nh \u201cl\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c\u201d cho men. C\u00e1c l\u1ed7 l\u1edbn, l\u1ed7 nh\u1ecf trong b\u00e1nh m\u00ec ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1c b\u1ecdt kh\u00ed carbon dioxide. Kh\u00ed n\u00e0y bay h\u01a1i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u201chang h\u1ed1c\u201d trong b\u00e1nh m\u00ec. Th\u1eadt ra, n\u1ebfu ch\u1ec9 m\u1ed9t m\u00ecnh kh\u00ed carbon dioxide th\u00ec l\u00e0m sao n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng hang h\u1ed1c l\u1edbn nh\u01b0 v\u1eady. Cho v\u00e0o n\u01b0\u1edbng, kh\u00ed carbon dioxide gi\u00e3n n\u1edf l\u00e0m t\u0103ng th\u1ec3 t\u00edch c\u1ee7a c\u00e1i b\u00e1nh m\u00ec n\u1eefa. Xin n\u00f3i r\u00f5 th\u1ec3 t\u00edch b\u00e1nh m\u00ec t\u0103ng m\u00e0 tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng &#8211; so v\u1edbi l\u00fac ch\u01b0a n\u01b0\u1edbng &#8211; gi\u1ea3m \u0111i v\u00ec m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc nh\u1ed3i b\u1ed9t \u0111\u00e3 c\u00f9ng v\u1edbi khi carbon dioxide b\u1ed1c h\u01a1i m\u1ea5t r\u1ed3i. Nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 ta c\u00f3 b\u00e1nh m\u00ec nom \u201cb\u1ef1\u201d, x\u1ed1p, m\u1ec1m. Ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 \u201ctr\u1ed3ng\u201d men, sau \u0111\u00f3 tr\u1ed9n v\u1edbi tinh b\u1ed9t l\u00e0m th\u00e0nh t\u1eebng vi\u00ean \u0111\u1ec3 s\u1eb5n. Ng\u00e0y nay s\u1ea3n xu\u1ea5t \u201cmen\u201d tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00f4ng nghi\u1ec7p quan tr\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ebfu men \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5y v\u00e0o dung d\u1ecbch \u0111\u01b0\u1eddng th\u00ec kh\u00ed carbon dioxide tho\u00e1t ra nh\u01b0ng ch\u1ea5t c\u1ed3n c\u00f2n l\u1ea1i. \u0111\u00f3 l\u00e0 nguy\u00ean t\u1eafc ch\u1ebf t\u1ea1o r\u01b0\u1ee3u Whisky, bia, r\u01b0\u1ee3u nho v\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i gi\u1ea3i kh\u00e1t c\u00f3 ch\u1ea5t c\u1ed3n. T\u1ea5t nhi\u00ean \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 l\u00ean men n\u01b0\u1edbc c\u1ed1t c\u00e1c th\u1ee9 hoa tr\u00e1i n\u00e0y m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 5 &#8211; Arkady Leokum \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1eddi ch\u00fang ta c\u1eafn, nhai mi\u1ebfng b\u00e1nh m\u00ec m\u00e0 c\u00f3 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 c\u1eafn nhai mi\u1ebfng \u0111\u00e1, \u0111\u1ea5t, r\u01a1m. C\u1ee9ng qu\u00e1! T\u1ea1i sao v\u1eady? V\u00ec b\u1ed9t \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u00e1nh \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 cho \u201cd\u1eady\u201d men. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-14590","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14590"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14591,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14590\/revisions\/14591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}