{"id":14592,"date":"2021-11-27T15:36:38","date_gmt":"2021-11-27T08:36:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=14592"},"modified":"2021-11-27T15:36:40","modified_gmt":"2021-11-27T08:36:40","slug":"chat-ca-phe-in-la-gi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/chat-ca-phe-in-la-gi\/","title":{"rendered":"Ch\u1ea5t c\u00e0-ph\u00ea-in l\u00e0 g\u00ec?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 5 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay, t\u1eeb \u0111\u00f4ng sang T\u00e2y, t\u1eeb ngh\u00e8o h\u00e8n t\u1edbi gi\u00e0u sang, ch\u1eafc ch\u1eb3ng c\u00f2n m\u1ea5y ai xa l\u1ea1 v\u1edbi th\u1ee9 n\u01b0\u1edbc m\u00e0u h\u1ed5 ph\u00e1ch \u0111\u1eadm, c\u00f3 m\u00f9i th\u01a1m, c\u00f3 v\u1ecb \u0111\u1eafng, b\u00f9i\u2026 C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi u\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ea5y h\u01b0ng ph\u1ea5n, ng\u1ee7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u00ednh t\u00e1c d\u1ee5ng v\u00e0 m\u00f9i v\u1ecb c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u201cb\u1eaft ghi\u1ec1n\u201d. Bu\u1ed5i s\u00e1ng th\u1ee9c d\u1eady m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00fat n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u201cx\u00fac mi\u1ec7ng\u201d th\u00ec c\u1ea3 ng\u00e0y \u0111\u00f3 th\u1ea5y tay ch\u00e2n b\u1ea3i ho\u1ea3i r\u00e3 r\u01b0\u1ee3i, \u0111\u1ea7u \u00f3c b\u1ea7n th\u1ea7n, ng\u1ea7y ng\u1eadt, mi\u1ec7ng l\u01b0\u1ee1i nh\u1ea1t nh\u1ebdo\u2026 Th\u1ee9 n\u01b0\u1edbc g\u00ec m\u00e0 gh\u00ea g\u1edbm v\u1eady? Th\u01b0a, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e0 ph\u00ea.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy m\u00e3i \u0111\u1ebfn h\u1eadu b\u00e1n th\u1ebf k\u1ef7 XVII, c\u00e0 ph\u00ea m\u1edbi x\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o ch\u00e2u \u00c2u, v\u1eady m\u00e0 n\u00f3 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn d\u00e2n ch\u00e2u \u00c2u \u201cb\u1eaft ghi\u1ec1n\u201d n\u00f3 r\u1ea5t l\u1eb9. Ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t hi\u1ec7n ra c\u00e0 ph\u00ea tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ethiopia b\u00ean \u0111\u00f4ng Phi. V\u00e0 trong su\u1ed1t g\u1ea7n hai th\u1ebf k\u1ef7 sau \u0111\u00f3, h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e0 ph\u00ea ti\u00eau th\u1ee5 tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb x\u1ee9 Yemen, ph\u00eda Nam b\u00e1n \u0111\u1ea3o \u1ea2 R\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ed9t c\u00e0 ph\u00ea rang ch\u1ee9a nhi\u1ec1u ch\u1ea5t nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u nh\u1ea5t l\u00e0 ch\u1ea5t m\u00e0 ta g\u1ecdi l\u00e0 \u201cc\u00e0-ph\u00ea-in\u201d. \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00f3a ch\u1ea5t c\u00f3 li\u00ean quan v\u1edbi acid uric. N\u00f3i nh\u1ecf v\u1edbi c\u00e1c b\u1ea1n: trong n\u01b0\u1edbc ti\u1ec3u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 v\u1eadt c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ea5t n\u00e0y l\u1eafm \u0111\u1ea5y. B\u1edfi v\u1eady, ch\u1ec9 d\u00e1m \u201cn\u00f3i nh\u1ecf\u201d v\u1edbi b\u1ea1n th\u00f4i k\u1ebbo c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5y \u201cg\u1edbm\u201d, kh\u00f4ng u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea n\u1eefa th\u00ec phi\u1ec1n. Ch\u1ea5t c\u00e0 ph\u00ea hay l\u00e0 c\u00e0-ph\u00ea-in kh\u00f4ng c\u00f3 trong tr\u1ea1ng th\u00e1i t\u1ef1 do, nguy\u00ean ch\u1ea5t m\u00e0 lu\u00f4n lu\u00f4n c\u1eb7p k\u00e8 kh\u1eafng kh\u00edt v\u1edbi nhi\u1ec1u lo\u1ea1i acid. Trong m\u1ed9t h\u1ed9t c\u00e0 ph\u00ea ch\u1ec9 ch\u1ee9a c\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ea7n tr\u0103m \u201cc\u00e0-ph\u00ea-in\u201d th\u00f4i. B\u1ea5y nhi\u00eau th\u00f4i m\u00e0 \u0111\u00e3 \u201cm\u1ec7t\u201d v\u1edbi n\u00f3 r\u1ed3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eadt ra, t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a c\u00e0 ph\u00ea khi ta u\u1ed1ng l\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 do ch\u1ea5t c\u00e0-ph\u00ea-in, tuy r\u1eb1ng n\u00f3 l\u00e0 ch\u1ea5t m\u1ea1nh nh\u1ea5t trong h\u1ea1t c\u00e0 ph\u00ea. Qu\u00ed b\u1ea1n n\u00e0o d\u00f9ng tr\u00e0 c\u0169ng \u0111\u1eebng v\u1ed9i m\u1eebng v\u00ec tho\u00e1t kh\u1ecfi s\u1ef1 m\u00ea ho\u1eb7c c\u1ee7a \u201cc\u00e0-ph\u00ea-in\u201d. B\u1edfi v\u00ec trong tr\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ea5t \u201cca-ph\u00ea-in\u201d n\u1eefa. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 l\u1ea1 l\u00e0 c\u0169ng c\u00f9ng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng \u201cc\u00e0-ph\u00ea-in\u201d, nh\u01b0ng \u1edf trong ch\u00ednh h\u1ed9t c\u00e0 ph\u00ea th\u00ec n\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng kh\u00e1c m\u00e0 \u1edf tr\u00e0 th\u00ec l\u1ea1i c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng kh\u00e1c. L\u00fd do l\u00e0 \u1edf c\u00e0 ph\u00ea, ch\u1ea5t c\u00e0-ph\u00ea-in \u201cc\u1eb7p k\u00e8\u201d v\u1edbi m\u1ed9t \u201canh\u201d m\u00e0 \u1edf tr\u00e0, \u201cc\u00e0-ph\u00ea-in\u201d l\u1ea1i \u201cc\u1eb7p k\u00e8\u201d v\u1edbi m\u1ed9t \u201cch\u00e0ng\u201d kh\u00e1c, u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea s\u1eefa th\u00ec ch\u1ea5t c\u00e0-ph\u00ea-in s\u1ebd t\u00e1c \u0111\u1ed9ng y\u1ebfu h\u01a1n v\u00ec n\u00f3 \u0111\u00e3 \u201cc\u1eb7p\u201d th\u00eam v\u1edbi \u201c\u00f4ng protein\u201d trong s\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e0 ph\u00ea g\u00e2y nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng n\u00e0o tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 ta? \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean l\u00e0 c\u00e0 ph\u00ea kh\u00f4ng ch\u1ec9 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u00e0o m\u1ed9t m\u00e0 l\u00e0 v\u00e0o h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1eadn trong c\u01a1 th\u1ec3 ta. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea, b\u1ea1n th\u1ea5y \u0111\u1ea7u \u00f3c t\u1ec9nh t\u00e1o, minh m\u1eabn, ph\u1ea3i kh\u00f4ng? \u1ea4y l\u00e0 t\u1ea1i \u201cc\u00e0-ph\u00ea-in\u201d \u0111\u00e3 l\u00e0m cho m\u1ea1ch m\u00e1u gi\u00e3n n\u1edf ra, n\u00e3o \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u m\u00e1u c\u1ea5p d\u01b0\u1ee1ng oxy cho n\u00ean n\u00e3o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng h\u0103ng h\u01a1n. C\u00e0 ph\u00ea c\u00f2n k\u00edch th\u00edch c\u00e1c t\u1ebf b\u00e0o th\u1ea7n kinh, cho n\u00ean, n\u00f3 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi u\u1ed1ng th\u1ea5y \u201ch\u01b0ng ph\u1ea5n\u201d. C\u00e0-ph\u00ea-in c\u00f2n k\u00edch th\u00edch tim l\u00e0m vi\u1ec7c h\u0103ng h\u01a1n, k\u00edch th\u00edch s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ru\u1ed9t non. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o n\u00f3i u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea b\u1ecb t\u00e1o b\u00f3n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1edbi t\u00e1c d\u1ee5ng k\u00edch th\u00edch ru\u1ed9t non, ru\u1ed9t gi\u00e0 c\u1ee7a c\u00e0 ph\u00ea. Ch\u00ednh n\u00f3 k\u00edch th\u00edch ru\u1ed9t non, ru\u1ed9t gi\u00e0 ph\u1ea3i t\u00edch c\u1ef1c l\u00e0m vi\u1ec7c, do \u0111\u00f3 c\u00e0 ph\u00ea c\u00f2n c\u00f3 t\u00ednh n\u0103ng l\u00e0 \u201cthu\u1ed1c x\u1ed5\u201d n\u1eefa \u0111\u1ea5y. C\u00e0 ph\u00ea c\u0169ng k\u00edch th\u00edch tuy\u1ebfn v\u1ecb ti\u1ebft ra nhi\u1ec1u d\u1ecbch v\u1ecb. V\u1edbi c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb lo\u00e9t bao t\u1eed th\u00ec n\u00ean gi\u00e3 t\u1eeb c\u00e0 ph\u00ea cho l\u1eb9, k\u1ebbo c\u00e1i bao t\u1eed t\u1eeb ch\u1ed7 b\u1ecb lo\u00e9t t\u1edbi ch\u1ed7 b\u1ecb l\u1ee7ng kh\u00f4ng xa, n\u1ebfu tuy\u1ebfn v\u1ecb c\u1ee9 b\u1ecb k\u00edch th\u00edch \u0111\u1ec3 kh\u01a1i kh\u01a1i ti\u1ebft ra d\u1ecbch v\u1ecb d\u00e0i d\u00e0i. V\u1edbi c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u0103n kh\u00f3 ti\u00eau m\u00e0 l\u1ea1i c\u00f3 c\u00e1i bao t\u1eed l\u00e0nh m\u1ea1nh th\u00ec c\u00e0 ph\u00ea l\u00e0 \u201cthu\u1ed1c\u201d \u0111\u1ea5y. N\u00f3 gi\u00fap cho s\u1ef1 ti\u00eau h\u00f3a m\u00e0. Nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i, c\u00e0-ph\u00ea-in k\u00edch th\u00edch t\u1ebf b\u00e0o th\u1ea7n kinh, cho n\u00ean c\u00e1c v\u1ecb n\u00e0o kh\u00f3 ng\u1ee7 ch\u1edb n\u00ean u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea v\u00e0o bu\u1ed5i t\u1ed1i.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00f3i chung th\u00ec u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea hay kh\u00f4ng n\u00ean u\u1ed1ng, n\u00ean u\u1ed1ng bao nhi\u00eau, u\u1ed1ng v\u00e0o l\u00fac n\u00e0o l\u00e0 t\u00f9y m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1i g\u00ec c\u0169ng th\u1ebf \u201cth\u00e1i qu\u00e1 b\u1ea5t c\u1eadp\u201d. U\u1ed1ng nhi\u1ec1u c\u00e0 ph\u00ea qu\u00e1 th\u00ec d\u1ec5 b\u1ecb \u00f3i m\u1eeda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 5 &#8211; Arkady Leokum Ng\u00e0y nay, t\u1eeb \u0111\u00f4ng sang T\u00e2y, t\u1eeb ngh\u00e8o h\u00e8n t\u1edbi gi\u00e0u sang, ch\u1eafc ch\u1eb3ng c\u00f2n m\u1ea5y ai xa l\u1ea1 v\u1edbi th\u1ee9 n\u01b0\u1edbc m\u00e0u h\u1ed5 ph\u00e1ch \u0111\u1eadm, c\u00f3 m\u00f9i th\u01a1m, c\u00f3 v\u1ecb \u0111\u1eafng, b\u00f9i\u2026 C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi u\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ea5y h\u01b0ng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-14592","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14592"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14593,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14592\/revisions\/14593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}