{"id":15063,"date":"2021-11-27T17:25:26","date_gmt":"2021-11-27T10:25:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=15063"},"modified":"2021-11-27T17:25:27","modified_gmt":"2021-11-27T10:25:27","slug":"tai-sao-dom-dom-phat-ra-anh-sang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/tai-sao-dom-dom-phat-ra-anh-sang\/","title":{"rendered":"T\u1ea1i sao \u0111om \u0111\u00f3m ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 7 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u1ed5i t\u1ed1i m\u00f9a h\u00e8, trong b\u1ee5i c\u00e2y \u1edf trong r\u1eebng th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y \u00e1nh s\u00e1ng l\u1eadp l\u00f2e di \u0111\u1ed9ng trong \u0111\u00eam, l\u00e0m t\u0103ng s\u1ef1 th\u1ea7n b\u00ed c\u1ee7a r\u1eebng \u0111\u00eam t\u0129nh m\u1ecbch. ai \u0111ang mang l\u1eeda th\u1ea7n m\u00faa l\u01b0\u1ee3n v\u1eady? \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 con \u0111om \u0111\u00f3m.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb x\u01b0a, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 bi\u1ebft t\u1edbi con \u0111om \u0111\u00f3m. C\u00f3 h\u01a1n 2000 lo\u00e0i \u0111om \u0111\u00f3m ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng. C\u00f3 lo\u1ea1i ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111om \u0111\u00f3m c\u00e1i m\u1edbi ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng nh\u01b0ng ch\u00fang kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1nh. C\u00f3 lo\u1ea1i \u0111om \u0111\u00f3m \u0111\u1ef1c c\u0169ng ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng nh\u01b0ng kh\u00f4ng s\u00e1ng b\u1eb1ng \u0111om \u0111\u00f3m c\u00e1i, ch\u00fang c\u00f3 c\u00e1nh n\u00ean bay \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1i sao \u0111om \u0111\u00f3m ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng? v\u1ed1n ch\u00fang c\u00f3 b\u1ed9 ph\u00e1t s\u00e1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf m\u1eb7t b\u1ee5ng ph\u1ea7n cu\u1ed1i b\u1ee5ng: \u1edf \u0111\u00f3 c\u00f3 l\u1edbp da trong su\u1ed1t, m\u1eb7t d\u01b0\u1edbi l\u00e0 l\u1edbp ph\u00e1t quang, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u00e0ng ng\u00e0n t\u1ebf b\u00e0o ph\u00e1t quang. T\u1ebf b\u00e0o ph\u00e1t quang c\u00f3 ch\u1ea5t ph\u00e1t quang &#8211; hu\u1ef3nh quang t\u1ed1 (luciferin) v\u00e0 hu\u1ef3nh quang m\u00f4i (luciferaza), c\u00f2n c\u00f3 ch\u1ea5t t\u00edch l\u0169y n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng. Khi kh\u00ed qu\u1ea3n \u0111\u01b0a oxy v\u00e0o, d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a hu\u1ef3nh quang m\u00f4i, hu\u1ef3nh quang t\u1ed1 b\u1ecb oxy h\u00f3a (oxyluciferin) v\u00e0 ph\u00e1t quang. M\u1eb7t d\u01b0\u1edbi l\u1edbp ph\u00e1t quang c\u00f3 l\u1edbp ph\u1ea3n quang c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ea3n chi\u1ebfu quang. sau \u0111\u00f3, quang t\u1ed1 oxy h\u00f3a l\u1ea5y n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb ch\u1ea5t t\u00edch l\u0169y n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i ho\u00e0n nguy\u00ean th\u00e0nh hu\u1ef3nh quang t\u1ed1, l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c oxy h\u00f3a \u0111\u1ec3 ph\u00e1t quang. Chu k\u1ef3 \u0111\u00f3 c\u1ee9 l\u1eb7p \u0111i l\u1eb7p l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1i sao \u0111om \u0111\u00f3m ch\u1ec9 ph\u00e1t s\u00e1ng l\u1eadp l\u00f2e? v\u00ec ch\u00fang kh\u1ed1ng ch\u1ebf<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ed9 ph\u00e1t quang c\u1ee7a \u0111om \u0111\u00f3m<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1edbp ph\u1ea3n x\u1ea1<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00ed qu\u1ea3n l\u1edbp ph\u00e1t quang<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1edbp ch\u1ea5t s\u1eebng vi\u1ec7c th\u1edf c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n: th\u1edf nhanh c\u1ea5p oxy nhi\u1ec1u, ph\u00e1t quang s\u1ebd s\u00e1ng; th\u1edf ch\u1eadm c\u1ea5p oxy \u00edt, ph\u00e1t quang m\u1edd.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1i sao \u00e1nh s\u00e1ng \u0111om \u0111\u00f3m c\u00f3 m\u00e0u v\u00e0ng xanh v\u00e0 v\u00e0ng qu\u00fdt? \u0110\u00f3 l\u00e0 do hu\u1ef3nh quang m\u00f4i trong m\u00ecnh c\u00e1c lo\u1ea1i \u0111om \u0111\u00f3m kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110om \u0111\u00f3m ph\u00e1t quang \u0111\u1ec3 t\u00ecm \u201cb\u1ea1n \u0111\u1eddi\u201d v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u0111i t\u00ecm \u0111\u1ed3 \u0103n. C\u00e1ch \u00e1nh s\u00e1ng l\u1eadp l\u00f2e c\u1ee7a c\u00e1c lo\u1ea1i \u0111om \u0111\u00f3m kh\u00e1c nhau. Khi \u0111om \u0111\u00f3m \u0111\u1ef1c bay l\u01b0\u1ee3n b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng t\u00ecm \u0111om \u0111\u00f3m c\u00e1i, \u0111om \u0111\u00f3m c\u00e1i c\u0169ng tr\u1ea3 l\u1eddi theo c\u00e1ch ph\u00e1t quang \u0111\u00f3, \u0111om \u0111\u00f3m \u0111\u1ef1c s\u1ebd nh\u1eadn ra \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ed3ng lo\u1ea1i c\u1ee7a m\u00ecnh, bay theo \u00e1nh s\u00e1ng t\u00ecm \u0111\u1ebfn, ho\u00e0n th\u00e0nh cu\u1ed9c h\u00f4n nh\u00e2n m\u1ef9 m\u00e3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng n\u0103m th\u00e1ng s\u00e1u h\u00e0ng n\u0103m, \u0111om \u0111\u00f3m giao ph\u1ed1i, \u0111\u1ebb tr\u1ee9ng, tr\u1ee9ng n\u1edf th\u00e0nh \u1ea5u tr\u00f9ng v\u00e0 tr\u00fa qua \u0111\u00f4ng d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t, th\u00e1ng t\u01b0 th\u00e1ng n\u0103m c\u1ee7a m\u00f9a xu\u00e2n sau bi\u1ebfn th\u00e0nh nh\u1ed9ng, v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh th\u00e0nh tr\u00f9ng. \u0110i\u1ec1u k\u1ef3 l\u1ea1 l\u00e0 tr\u1ee9ng, \u1ea5u tr\u00f9ng v\u00e0 nh\u1ed9ng c\u1ee7a \u0111om \u0111\u00f3m c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u00e1t quang. \u1ea4u tr\u00f9ng r\u1ea5t th\u00edch \u0103n \u1ed1c s\u00ean. C\u00e1ch \u0103n c\u0169ng r\u1ea5t t\u00e0i t\u00ecnh. sau khi \u1ea5u tr\u00f9ng t\u00ecm th\u1ea5y \u1ed1c s\u00ean \u1edf m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u00f3 g\u00f5 nh\u1eb9 m\u1ea5y c\u00e1i, th\u1eadt ra \u0111\u00f3 l\u00e0 n\u00f3 ti\u00eam ch\u00edch ch\u1ea5t m\u00ea v\u00e0o c\u01a1 th\u1ec3 \u1ed1c s\u00ean, sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i cho d\u1ecbch ti\u00eau h\u00f3a v\u00e0o l\u00e0m cho th\u1ecbt \u1ed1c s\u00ean ti\u00eau h\u00f3a th\u00e0nh ch\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0103n h\u00fat. Th\u01b0\u1eddng th\u00ec m\u1ea5y con \u1ea5u tr\u00f9ng c\u00f9ng \u0103n m\u1ed9t con \u1ed1c s\u00ean. \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a \u0111om \u0111\u00f3m l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng l\u1ea1nh, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng sinh ra nhi\u1ec7t, cho n\u00ean hi\u1ec7u su\u1ea5t chuy\u1ec3n h\u00f3a n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng r\u1ea5t cao, g\u1ea7n nh\u01b0 100%, m\u00e0 \u0111\u00e8n \u0111i\u1ec7n th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng ch\u00fang ta \u0111ang d\u00f9ng ch\u1ec9 c\u00f3 3-6%. \u1ede n\u01b0\u1edbc ta, th\u1eddi x\u01b0a, \u00f4ng Nguy\u1ec5n hi\u1ec1n nh\u00e0 ngh\u00e8o \u0111\u00e3 b\u1eaft con \u0111om \u0111\u00f3m cho v\u00e0o v\u1ecf tr\u1ee9ng l\u1ea5y \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, sau thi \u0111\u1ed7 Tr\u1ea1ng Nguy\u00ean.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 7 &#8211; Arkady Leokum Bu\u1ed5i t\u1ed1i m\u00f9a h\u00e8, trong b\u1ee5i c\u00e2y \u1edf trong r\u1eebng th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y \u00e1nh s\u00e1ng l\u1eadp l\u00f2e di \u0111\u1ed9ng trong \u0111\u00eam, l\u00e0m t\u0103ng s\u1ef1 th\u1ea7n b\u00ed c\u1ee7a r\u1eebng \u0111\u00eam t\u0129nh m\u1ecbch. ai \u0111ang mang l\u1eeda th\u1ea7n m\u00faa l\u01b0\u1ee3n v\u1eady? \u0110\u00f3 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-15063","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15063"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15063\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15064,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15063\/revisions\/15064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}