{"id":15362,"date":"2021-11-27T17:59:05","date_gmt":"2021-11-27T10:59:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=15362"},"modified":"2021-11-27T17:59:06","modified_gmt":"2021-11-27T10:59:06","slug":"ong-to-cua-nguoi-do-thai-la-ai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/ong-to-cua-nguoi-do-thai-la-ai\/","title":{"rendered":"\u00f4ng t\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i l\u00e0 ai?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 9 &#8211; Arkady Leokum ur l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00f9ng chadea m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Babylon th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi. s\u1eed s\u00e1ch ch\u00e9p r\u1eb1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1900 tr\u01b0\u1edbc cn, \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ean abraham. ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 abraham r\u1ea5t \u0111\u00f4ng. Tuy kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ec1n nh\u01b0ng \u00f4ng gi\u00e0u s\u1ee5 v\u00ec c\u00f3 t\u1eebng b\u1ea7y l\u1ea1c \u0111\u00e0 v\u00e0 d\u00ea n\u00fai. H\u1ed3i \u0111\u00f3, d\u00ea v\u00e0 l\u1ea1c \u0111\u00e0 l\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3i ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nhi\u1ec1u d\u00ea v\u00e0 l\u1ea1c \u0111\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0u, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o. abraham v\u00e0 ch\u00fang ta b\u00e2y gi\u1edd c\u00f3 ch\u1ed7 gi\u1ed1ng nhau, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec1u tin v\u00e0o Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, nh\u01b0ng l\u00e1ng gi\u1ec1ng c\u1ee7a \u00f4ng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Babylon l\u1ea1i s\u00f9ng b\u00e1i ng\u1eabu t\u01b0\u1ee3ng (t\u01b0\u1ee3ng g\u1ed7 ho\u1eb7c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea5t) v\u00e0 m\u1eb7t tr\u1eddi, tr\u0103ng, sao tr\u00ean tr\u1eddi. v\u00ec duy\u00ean c\u1edb n\u00e0y n\u00ean abraham kh\u00f4ng th\u00edch l\u00e1ng gi\u1ec1ng c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0 l\u00e1ng gi\u1ec1ng c\u1ee7a \u00f4ng c\u0169ng ch\u1eb3ng \u01b0a chi \u00f4ng. B\u1edfi ai c\u0169ng cho r\u1eb1ng, c\u00e1ch ngh\u0129 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kia l\u00e0 qu\u00e1i \u0111\u1ea3n, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 \u0111i\u00ean r\u1ed3 n\u1eefa. cho n\u00ean, v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1900 tr\u01b0\u1edbc Jesus gi\u00e1ng sinh, abraham b\u00e8n d\u1eabn c\u1ea3 gia \u0111\u00ecnh \u00f4ng l\u1eabn c\u1ea3 d\u00ea, b\u00f2 \u0111\u1ebfn bi\u1ec3n \u0110\u1ecba Trung H\u1ea3i, m\u1ed9t n\u01a1i r\u1ea5t xa x\u00f4i. v\u00f9ng n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 canaan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Abraham s\u1ed1ng \u0111\u1ebfn gi\u00e0 m\u1edbi ch\u1ebft. Nh\u00e2n kh\u1ea9u trong nh\u00e0 \u00f4ng r\u1ea5t \u0111\u00f4ng. Trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a \u00f4ng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ean Jacob. Jacob c\u00f2n c\u00f3 t\u00ean kh\u00e1c n\u1eefa l\u00e0 israel. Jacob l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con t\u00ean l\u00e0 Joseph. Jacob r\u1ea5t qu\u00fd ng\u01b0\u1eddi con t\u00ean l\u00e0 Joseph n\u00e0y v\u00e0 chi\u1ebfc \u00e1o m\u00e0u \u0111\u1eb9p c\u1ee7a \u00f4ng. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 c\u00e1c anh em Joseph r\u1ea5t ganh gh\u00e9t Joseph. H\u1ecd t\u00ecm c\u00e1ch x\u00f4 Joseph xu\u1ed1ng m\u1ed9t c\u00e1i gi\u1ebfng, may m\u00e0 c\u00e1i gi\u1ebfng l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01b0\u1edbc. sau \u0111\u00f3 h\u1ecd l\u1ea1i b\u00e1n Joseph cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp xa l\u1ea1. r\u1ed3i \u0111i b\u00e1o v\u1edbi Jacob &#8211; cha c\u1ee7a h\u1ecd &#8211; l\u00e0 Joseph \u0111\u00e3 b\u1ecb d\u00e3 th\u00fa \u0103n th\u1ecbt ch\u1ebft r\u1ed3i. Ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp \u0111\u01b0a Joseph v\u1ec1 Ai C\u1eadp, m\u1ed9t n\u01a1i c\u00e1ch Canaan r\u1ea5t xa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1ede Ai C\u1eadp tuy l\u00e0 m\u1ed9t n\u00f4 l\u1ec7, nh\u01b0ng Joseph l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u00f4ng minh m\u1eabn c\u00e1n, cho n\u00ean sau n\u00e0y \u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m quy\u1ec1n th\u1ed1ng tr\u1ecb Ai C\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trong l\u00fac Joseph cai qu\u1ea3n Ai C\u1eadp th\u00ec Canaan ph\u00e1t sinh n\u1ea1n \u0111\u00f3i, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c s\u1ea1ch tr\u01a1n. Nh\u01b0ng Ai C\u1eadp l\u1ea1i tr\u1eef r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. Cho n\u00ean \u0111\u00e1m anh em \u0111\u1ed9c \u00e1c c\u1ee7a Joseph b\u00e8n \u0111\u1ebfn Ai C\u1eadp kh\u1ea9n c\u1ea7u, hy v\u1ecdng xin \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u00edt l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. H\u1eb3n b\u1ecdn h\u1ecd \u0111inh ninh r\u1eb1ng, ng\u01b0\u1eddi anh em c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 s\u1edbm ch\u1ebft r\u1ed3i. Nh\u01b0ng n\u00e0o ng\u1edd em c\u1ee7a h\u1ecd, nay \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi quy\u1ec1n qu\u00ed, v\u00e0 \u00f4ng \u0111ang th\u1ed1ng tr\u1ecb qu\u1ed1c gia \u1ea5y. Ch\u00fang ph\u00e1t hi\u1ec7n ra ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc Ai C\u1eadp v\u0129 \u0111\u1ea1i \u1ea5y l\u1ea1i ch\u00ednh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi em m\u00e0 h\u1ecd mu\u1ed1n gi\u1ebft ch\u1ebft tr\u01b0\u1edbc kia, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i \u0111em b\u00e1n cho ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m n\u00f4 l\u1ec7 th\u00ec h\u1ecd v\u00f4 c\u00f9ng s\u1ee3 h\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u1ebfu nh\u01b0 Joseph mu\u1ed1n b\u00e1o th\u00f9, \u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng cho h\u1ecd l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, c\u1ee9 \u0111\u1ec3 h\u1ecd ch\u1ebft \u0111\u00f3i, ho\u1eb7c gi\u1ea3 b\u1eaft nh\u1ed1t h\u1ecd v\u00f4 nh\u00e0 lao, hay ch\u1eb3ng c\u1ea5p chi cho h\u1ecd c\u1ea3, \u0111\u1ec3 h\u1ecd tay kh\u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 Canaan. Song Joseph l\u1ea1i kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady. \u00f4ng ch\u1eb3ng nh\u1eefng kh\u00f4ng b\u00e1o th\u00f9 m\u00e0 c\u00f2n cho h\u1ecd \u0111\u1ee7 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c h\u1ecd mu\u1ed1n, l\u1ea1i c\u00f2n cho nhi\u1ec1u h\u01a1n \u0111\u1ec3 h\u1ecd mang v\u1ec1. Ngo\u00e0i ra, \u00f4ng c\u00f2n t\u1eb7ng cho h\u1ecd nhi\u1ec1u l\u1ec5 v\u1eadt qu\u00fd gi\u00e1, b\u1ea3o h\u1ecd v\u1ec1 Canaan \u0111\u01b0a h\u1ebft c\u1ea3 gia \u0111\u00ecnh sang \u0111\u00e2y. \u00f4ng s\u1ebd c\u1ea5p cho h\u1ecd v\u00f9ng \u0111\u1ea5t goshen. \u1ede goshen s\u1ebd kh\u00f4ng s\u1ee3 \u0111\u00f3i m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng sung s\u01b0\u1edbng tr\u1ecdn \u0111\u1eddi. N\u1ebfu h\u1ecd nghe theo \u00f4ng th\u00ec y \u0111\u00f3 m\u00e0 l\u00e0m. Cho n\u00ean, kho\u1ea3ng n\u0103m 1700 tr\u01b0\u1edbc CN, Israel d\u1eabn v\u1ee3 con ch\u00e1u ch\u1eaft, gia nh\u00e2n c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ebfn goshen l\u1eadp nghi\u1ec7p. H\u1ecd x\u01b0ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Israel, \u00fd n\u00f3i h\u1ecd l\u00e0 con ch\u00e1u c\u1ee7a Israel. Ng\u01b0\u1eddi Israel tin m\u00ecnh l\u00e0 \u201ctuy\u1ec3n d\u00e2n\u201d c\u1ee7a th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf. Ng\u00e0y nay ta g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Joseph \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Israel. Sau khi Joseph ch\u1ebft, c\u00e1c vua ch\u00faa Ai C\u1eadp kh\u00f4ng \u01b0a ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c thu\u1ed9c ch\u1ee7ng Semites, do \u0111\u00f3 r\u1ea5t b\u1ea1c \u0111\u00e3i h\u1ecd. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i v\u00ec l\u00e0 con ch\u00e1u c\u1ee7a h\u1ecd tuy s\u1ed1ng \u1edf Ai C\u1eadp non 400 n\u0103m nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp v\u1eabn th\u00f9 gh\u00e9t h\u1ecd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean d\u1eddi \u0111\u1ebfn Ai C\u1eadp t\u00ednh ra ch\u1eebng 400 n\u0103m &#8211; 1700 tr\u1eeb \u0111i 400 l\u00e0 1300, cho n\u00ean b\u1ea5y gi\u1edd n\u1ebfu t\u00ednh ra th\u00ec v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1300 tr\u01b0\u1edbc CN &#8211; Ai C\u1eadp l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng tr\u1ecb, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0110\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng Rameses (Rameses the great).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rameses r\u1ea5t th\u00f9 gh\u00e9t ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i, th\u00f9 gh\u00e9t \u0111\u1ebfn t\u1eadn c\u00f9ng x\u01b0\u01a1ng t\u1ee7y, cho n\u00ean cu\u1ed1i c\u00f9ng \u00f4ng h\u1ea1 l\u1ec7nh, nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i sinh ra, n\u1ebfu l\u00e0 con trai th\u00ec gi\u1ebft s\u1ea1ch. \u00f4ng cho r\u1eb1ng, d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1ed5 c\u1ecf t\u1eadn g\u1ed1c, g\u1ed1c tuy\u1ec7t th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i s\u1ebd tuy\u1ec7t. Nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t th\u1eb1ng b\u00e9 Do Th\u00e1i t\u00ean Moses l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi c\u1ee9u tho\u00e1t. Khi l\u1edbn l\u00ean \u00f4ng ta tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t l\u00e3nh t\u1ee5 v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. Moses nh\u1eadn th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp s\u00f9ng b\u00e1i to\u00e0n gi\u1ea3 th\u1ea7n, cho n\u00ean \u00f4ng mu\u1ed1n \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i ra kh\u1ecfi qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng t\u1ed1t n\u00e0y. Cu\u1ed1i c\u00f9ng \u00f4ng \u0111\u00e3 d\u1eabn to\u00e0n th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng t\u1ed9c, v\u01b0\u1ee3t H\u1ed3ng H\u1ea3i, r\u1eddi b\u1ecf Ai C\u1eadp. vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1300 tr\u01b0\u1edbc CN.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sau khi ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i r\u1eddi b\u1ecf Ai C\u1eadp; n\u01a1i m\u00e0 h\u1ecd d\u1eebng ch\u00e2n \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 \u1edf n\u00fai Sinai v\u00e0 Moses m\u1ed9t m\u00ecnh leo l\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai \u0111\u1ec3 bi\u1ebft \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf l\u00e0 mu\u1ed1n \u00f4ng v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec. Moses \u1edf tr\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai Sinai c\u1ea7u nguy\u1ec7n h\u1ebft b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i ng\u00e0y\u2026 nh\u01b0ng v\u00ec Moses b\u1ecf \u0111i qu\u00e1 l\u00e2u, khi \u00f4ng tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi \u0111\u1ed3ng t\u1ed9c, th\u00ec \u00f4ng th\u1ea5y h\u1ecd \u0111\u00e3 th\u1edd \u01a1 ch\u1eb3ng kh\u00e1c chi ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp. \u1ede Ai C\u1eadp l\u00e2u th\u1ebf \u1ea5y, \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean h\u1ecd b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u00e0 nh\u1eadn th\u1ea5y vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng ng\u1eabu t\u01b0\u1ee3ng c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 sai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Moses h\u1ebft s\u1ee9c gi\u1eadn. Nh\u01b0ng sau c\u00f9ng \u00f4ng c\u0169ng khi\u1ebfn h\u1ecd l\u1ea5y l\u1ea1i l\u00f2ng tin, k\u00ednh y\u00eau th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf. \u00f4ng c\u00f2n \u0111em th\u1eadp gi\u1edbi d\u1ea1y cho h\u1ecd, \u0111\u1ec3 h\u1ecd l\u00e0m qui t\u1eafc cho cu\u1ed9c s\u1ed1ng. Cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi Moses l\u00e0 th\u1ee7y t\u1ed5 ch\u1ebf \u0111\u1ecbnh ph\u00e1p lu\u1eadt v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 th\u1ee7y t\u1ed5 Do Th\u00e1i gi\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sau khi Moses ch\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i phi\u00eau b\u1ea1t kh\u1eafp n\u01a1i. Cu\u1ed9c s\u1ed1ng phi\u00eau b\u1ea1t \u1ea5y tr\u1ea3i qua r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u0103m, cu\u1ed1i c\u00f9ng h\u1ecd m\u1edbi \u0111\u1ecbnh c\u01b0 \u1edf Canaan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i kh\u00f4ng c\u00f3 vua. Ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng tr\u1ecb d\u00e2n Do Th\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 Judges. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u Judges v\u00e0 b\u00e1 t\u00e1nh kh\u00e1c c\u0169ng v\u1eady th\u00f4i, cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a h\u1ecd r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u00e0 ch\u1ea5t ph\u00e1c, ch\u1edb kh\u00f4ng nh\u01b0 vua ch\u00faa s\u1ed1ng trong ho\u00e0ng cung l\u1eafm k\u1ebb h\u1ea7u h\u1ea1, \u00e1o qu\u1ea7n r\u1ef1c r\u1ee1 v\u00e0 \u0111\u1ea7y tr\u00e2n ch\u00e2u b\u1ea3o ng\u1ecdc. Ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i th\u1ea5y k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc l\u00e2n c\u1eadn kh\u00e1c \u0111\u1ec1u c\u00f3 vua do \u0111\u00f3 h\u1ecd c\u0169ng mu\u1ed1n c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c s\u1ef1. C\u00f3 nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc mu\u1ed1n ph\u1ebf b\u1ecf vua, th\u1ebf m\u00e0 h\u1ecd l\u1ea1i mu\u1ed1n c\u00f3 vua, th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u l\u1ea1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u00f3 m\u1ed9t Judges t\u00ean l\u00e0 Samuel, \u00f4ng n\u00f3i h\u1ecd n\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb vua, do \u0111\u00f3 Saul \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n l\u00e0m vua. Samuel \u0111em d\u1ea7u c\u1ea3m l\u00e3m (d\u1ea7u qu\u1ea3 tr\u00e1m, qu\u1ea3 na ca) \u0111\u1ed5 l\u00ean \u0111\u1ea7u Saul. l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 h\u01a1i ng\u1ed9 ngh\u0129nh, c\u00f3 \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady ch\u1eb3ng kh\u00e1c chi \u0111\u1ed9i m\u00e3o vua l\u00ean \u0111\u1ea7u Saul, bi\u1ec3u th\u1ecb Saul l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng. Cho n\u00ean Samuel l\u00e0 v\u1ecb Judges cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u00e0 Saul l\u00e0 v\u1ecb vua \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i. v\u00e0o th\u1eddi \u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Chadea, h\u1ecd tin th\u1edd th\u1ea7n trong th\u1ea7n tho\u1ea1i ho\u1eb7c ng\u1eabu t\u01b0\u1ee3ng. Ch\u1ec9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i l\u00e0 tin th\u1edd th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf. H\u1ecd c\u00f3 b\u1ed9 Kinh th\u00e1nh v\u1ed1n c\u1ee7a ti\u00ean tri c\u1ee7a h\u1ecd vi\u1ebft ra. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a kinh C\u1ef1u \u01b0\u1edbc trong kinh th\u00e1nh C\u01a1 \u0110\u1ed1c gi\u00e1o hi\u1ec7n nay. Kinh C\u1ef1u \u01b0\u1edbc v\u00e0 m\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u r\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n l\u1ea1i cho \u0111\u1ebfn nay. Sau \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 phi\u00eau b\u1ea1t l\u01b0u l\u00e3ng c\u1ee7a h\u1ecd: T\u1eeb ur \u0111\u1ebfn Canaan &#8211; n\u0103m 1900 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb Canaan \u0111\u1ebfn Ai C\u1eadp &#8211; n\u0103m 1700 tr\u01b0\u1edbc CN. T\u1eeb Ai C\u1eadp tr\u1edf l\u1ea1i Canaan &#8211; n\u0103m 1300 tr\u01b0\u1edbc CN.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 9 &#8211; Arkady Leokum ur l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00f9ng chadea m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Babylon th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi. s\u1eed s\u00e1ch ch\u00e9p r\u1eb1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1900 tr\u01b0\u1edbc cn, \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ean abraham. ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 abraham r\u1ea5t \u0111\u00f4ng. Tuy kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ec1n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-15362","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15362"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15363,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15362\/revisions\/15363"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}