{"id":15434,"date":"2021-11-27T18:03:54","date_gmt":"2021-11-27T11:03:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=15434"},"modified":"2021-11-27T18:03:55","modified_gmt":"2021-11-27T11:03:55","slug":"vi-sao-xay-ra-dai-chien-the-gioi-lan-thu-nhat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-xay-ra-dai-chien-the-gioi-lan-thu-nhat\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao x\u1ea3y ra \u0110\u1ea1i chi\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 9 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede ch\u00e2u \u00c2u c\u00f3 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf t\u00ean l\u00e0 Serbia, n\u01b0\u1edbc n\u00e0y n\u1eb1m s\u00e1t b\u00ean n\u01b0\u1edbc \u00c1o r\u1ed9ng l\u1edbn. Serbia v\u00e0 \u00c1o tuy l\u00e0 l\u00e1ng gi\u1ec1ng nh\u01b0ng gi\u1eefa hai n\u01b0\u1edbc lu\u00f4n c\u00f3 s\u1ef1 x\u00edch m\u00edch. Nguy\u00ean nh\u00e2n l\u00e0 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u00c1o, ngo\u1ea1i tr\u1eeb ng\u01b0\u1eddi \u00c1o ra, c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c n\u1eefa, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng d\u00f2ng gi\u1ed1ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u00c1o. Ng\u01b0\u1eddi Serbia lu\u00f4n cho r\u1eb1ng, \u00c1o \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 sau, c\u00f3 m\u1ed9t thanh ni\u00ean s\u1ed1ng \u1edf Serbia t\u00ecm c\u00e1ch \u0111\u00e2m ch\u1ebft ho\u00e0ng th\u00e1i t\u1eed c\u1ee7a \u00c1o.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1eadp t\u1ee9c \u00c1o tuy\u00ean chi\u1ebfn v\u1edbi Serbia.<\/p>\n\n\n\n<p>Chi\u1ebfn tranh b\u00f9ng n\u1ed5. N\u01b0\u1edbc Nga b\u00ean c\u1ea1nh Serbia, ra l\u1ec7nh cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a m\u00ecnh chu\u1ea9n b\u1ecb s\u1eb5n s\u00e0ng t\u00e1c chi\u1ebfn. N\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c th\u00ec \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 ph\u00eda \u00c1o. T\u1eeb khi Ph\u1ed5 &#8211; Ph\u00e1p chi\u1ebfn tranh, th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Bismarck v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c, Wil- liam, tr\u1edf v\u1ec1 sau, c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ch\u00e2u \u00c2u kh\u00f4ng ng\u1eebng hu\u1ea5n luy\u1ec7n qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, chu\u1ea9n b\u1ecb chi\u1ebfn tranh. H\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng qu\u1ed1c gia n\u00e0y chia ra l\u00e0m hai phe, m\u1ed9t phe l\u00e0 b\u1ea1n b\u00e8 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c, m\u1ed9t phe l\u00e0 b\u1ea1n b\u00e8 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u01b0\u1edbc Nga l\u00e0 b\u1ea1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p, cho n\u00ean, khi n\u01b0\u1edbc Nga chu\u1ea9n b\u1ecb tham gia chi\u1ebfn tranh th\u00ec n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p c\u0169ng h\u1ea1 l\u1ec7nh cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh chu\u1ea9n b\u1ecb chi\u1ebfn tranh \u0111\u1ec3 tr\u1ee3 gi\u00fap n\u01b0\u1edbc Nga. Nh\u01b0 v\u1eady ngh\u0129a l\u00e0 \u0110\u1ee9c s\u1eafp b\u1ecb k\u1eb9t v\u00e0o gi\u1eefa hai \u0111\u1ea1i c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ecbch, m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 Ph\u00e1p, m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 Nga. Do \u0111\u00f3, \u0110\u1ee9c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh th\u1eeba l\u00fac Nga ch\u01b0a t\u1eeb m\u1eb7t kia \u0111\u00e1nh sang, b\u00e8n \u0111\u00e1nh Ph\u00e1p tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ee9c mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh Ph\u00e1p th\u00ec ph\u1ea3i b\u0103ng qua B\u1ec9 (Belgium). \u0110\u1ee9c v\u00e0 Ph\u00e1p t\u1eebng c\u00f3 hi\u1ec7p \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 B\u1ec9 trung l\u1eadp, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i hai b\u00ean \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng qua B\u1ec9. Nh\u01b0ng chi\u1ebfn tranh v\u1eeba m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 x\u00e2m nh\u1eadp B\u1ec9. \u0110\u1ee9c \u0111\u00e1nh b\u1ea1i B\u1ec9 r\u1ed3i ti\u1ebfn v\u1ec1 th\u1ee7 \u0111\u00f4 Paris n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p. H\u1ecd t\u1edbi m\u1ed9t con s\u00f4ng nh\u1ecf c\u00e1ch Paris hai m\u01b0\u01a1i d\u1eb7m. Con s\u00f4ng n\u00e0y t\u00ean l\u00e0 Marne. \u1ede \u0111\u00e2y, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ph\u00e1p d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a t\u01b0\u1edbng Joffre \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh lui qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0110\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd, Anh c\u0169ng \u0111\u00e3 tham gia chi\u1ebfn tranh, c\u00f9ng Ph\u00e1p v\u00e0 B\u1ec9 \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 m\u1ed9t phe. H\u1ea3i qu\u00e2n Anh v\u1ed1n l\u1edbn m\u1ea1nh nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi. Bi\u1ebft h\u1ea3i qu\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee9c \u0111\u00e1nh b\u1ea1i h\u1ea3i qu\u00e2n Anh, v\u00ec th\u1ebf \u0110\u1ee9c \u0111em chi\u1ebfn h\u1ea1m c\u1ee7a m\u00ecnh t\u1eadp trung v\u1ec1 neo trong n\u01b0\u1edbc. H\u1ecd d\u00f9ng t\u00e0u ng\u1ea7m \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi h\u1ea3i qu\u00e2n Anh d\u01b0\u1edbi m\u1eb7t bi\u1ec3n. H\u1ea3i qu\u00e2n Anh r\u1ea5t kh\u00f3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0u ng\u1ea7m c\u1ee7a \u0110\u1ee9c. Trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u00e0y, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng nh\u1eefng \u0111\u00e1nh nhau tr\u00ean \u0111\u1ea5t li\u1ec1n, tr\u00ean bi\u1ec3n, m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u00e1nh nhau c\u1ea3 tr\u00ean kh\u00f4ng n\u1eefa. \u0110\u00e2y l\u00e0 cu\u1ed9c \u0110\u1ea1i chi\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e0u ng\u1ea7m c\u1ee7a \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh ch\u00ecm t\u00e0u c\u1ee7a c\u1ea3 nh\u1eefng n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng tham chi\u1ebfn. Vi\u1ec7c n\u00e0y khi\u1ebfn c\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u00f3 t\u00e0u b\u1ecb ch\u00ecm r\u1ea5t t\u1ee9c gi\u1eadn, th\u1ebf l\u00e0 h\u1ecd nh\u1ea3y v\u00e0o cu\u1ed9c chi\u1ebfn, v\u00e0 h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c qu\u1ed1c gia tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ec1u tham gia v\u00e0o cu\u1ed9c \u0111\u00e1nh nhau n\u00e0y. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n v\u00ec sao ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u00e0y l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea1i chi\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh k\u00e9o d\u00e0i ba n\u0103m m\u00e0 ch\u1eb3ng b\u00ean n\u00e0o \u0111\u00e1nh th\u1eafng b\u00ean n\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m 1917 n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 m\u1edbi tham chi\u1ebfn, ngh\u0129a l\u00e0 sau khi cu\u1ed9c \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra 3 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 d\u00f9ng t\u00e0u ch\u1edf hai tr\u0103m v\u1ea1n qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u1ebfn ch\u00e2u \u00c2u. D\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ec9 huy c\u1ee7a t\u01b0\u1edbng Pershing, M\u1ef9 \u0111\u00e3 l\u1eadp n\u00ean chi\u1ebfn t\u00edch huy ho\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, v\u00e0o ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 11 n\u0103m 1918, \u0110\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u00f9ng phe \u0111\u00e3 ph\u1ea3i \u0111\u1ea7u h\u00e0ng v\u00f4 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n. \u0110\u1ea1i chi\u1ebfn l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac, vua \u0110\u1ee9c \u0111\u1ebfn s\u1ed1ng \u1edf H\u00e0 Lan, n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc C\u1ed9ng h\u00f2a. N\u01b0\u1edbc \u00c1o r\u1ed9ng l\u1edbn tr\u1edf th\u00e0nh n\u01b0\u1edbc \u00c1o nh\u1ecf b\u00e9, v\u00ec \u00c1o bu\u1ed9c ph\u1ea3i \u0111em \u0111\u1ea5t \u0111ai v\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00f4ng thu\u1ed9c d\u00e2n t\u1ed9c \u00c1o, c\u1eaft nh\u01b0\u1ee3ng ra, th\u00e0nh l\u1eadp m\u1ea5y qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed9c l\u1eadp. N\u01b0\u1edbc Serbia nh\u1ecf b\u00e9 bi\u1ebfn m\u1ea5t. V\u00e0 tr\u00ean m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Serbia nh\u1ecf b\u00e9, b\u00e2y gi\u1edd m\u1ed9t qu\u1ed1c gia m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp. Qu\u1ed1c gia n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 Nam T\u01b0 (Yougoslavia).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 9 &#8211; Arkady Leokum \u1ede ch\u00e2u \u00c2u c\u00f3 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf t\u00ean l\u00e0 Serbia, n\u01b0\u1edbc n\u00e0y n\u1eb1m s\u00e1t b\u00ean n\u01b0\u1edbc \u00c1o r\u1ed9ng l\u1edbn. Serbia v\u00e0 \u00c1o tuy l\u00e0 l\u00e1ng gi\u1ec1ng nh\u01b0ng gi\u1eefa hai n\u01b0\u1edbc lu\u00f4n c\u00f3 s\u1ef1 x\u00edch m\u00edch. Nguy\u00ean nh\u00e2n l\u00e0 d\u01b0\u1edbi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-15434","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15434"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15435,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15434\/revisions\/15435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}