{"id":16241,"date":"2021-11-27T20:22:34","date_gmt":"2021-11-27T13:22:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=16241"},"modified":"2021-11-27T20:22:35","modified_gmt":"2021-11-27T13:22:35","slug":"co-that-la-mot-vai-con-tinh-tinh-da-duoc-day-cho-noi-khong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/co-that-la-mot-vai-con-tinh-tinh-da-duoc-day-cho-noi-khong\/","title":{"rendered":"C\u00f3 th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i con tinh tinh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y cho n\u00f3i kh\u00f4ng?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 12 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1970, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 c\u00f4ng tr\u00ecnh m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1ch m\u00e0 con tinh tinh t\u00ean Washoe \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y ng\u00f4n ng\u1eef d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a M\u1ef9 (American Sign Language = ASL) v\u00e0 \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng n\u00f3 \u0111\u1ec3 chuy\u1ec7n tr\u00f2 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 c\u1ee7a m\u00ecnh. T\u1eeb \u0111\u00f3, h\u1ecd tuy\u00ean b\u1ed1 l\u00e0 \u0111\u00e3 d\u1ea1y ASL cho nhi\u1ec1u lo\u00e0i linh tr\u01b0\u1edfng kh\u00e1c v\u00e0 \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ee7a tr\u00ed th\u00f4ng minh trong c\u00e1ch m\u00e0 tinh tinh d\u00f9ng t\u1eeb &#8211; v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 ph\u00e1t minh ra t\u1eadp h\u1ee3p d\u1ea5u hi\u1ec7u \u2018la h\u00e9t v\u00ec th\u1ee9c \u0103n t\u1ed3i\u2019 \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 m\u00f9i v\u1ecb t\u1ec7 h\u1ea1i c\u1ee7a c\u1ee7 c\u1ea3i. Washoe th\u00f4ng th\u1ea1o h\u01a1n 200 k\u00ed hi\u1ec7u v\u00e0 c\u00f2n d\u1ea1y c\u1ea3 ASL cho \u0111\u1ee9a con trai nu\u00f4i m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n s\u1ef1 can thi\u1ec7p c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y ng\u1ee5 \u00fd r\u1eb1ng l\u00fd do duy nh\u1ea5t m\u00e0 tinh tinh kh\u00f4ng n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi ch\u00fang ra v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng kinh t\u1ebf v\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft x\u1ea5u l\u00e0 do ch\u00fang thi\u1ebfu kh\u1ea3 n\u0103ng ph\u00e1t \u00e2m ph\u1ee9c t\u1ea1p nh\u01b0 ch\u00fang ta. \u00cdt nh\u1ea5t, \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u tham gia trong d\u1ef1 \u00e1n n\u00e0y mu\u1ed1n ch\u00fang ta tin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00e1c l\u1ea1i cho r\u1eb1ng nh\u1eefng l\u1eddi tuy\u00ean b\u1ed1 n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u, h\u1ecd \u0111\u00e3 lo\u1ea1i b\u1ecf \u00fd t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng tinh tinh \u0111\u00e3 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ASL. H\u1ecd l\u00fd lu\u1eadn r\u1eb1ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u1eefng k\u00ed hi\u1ec7u n\u00e0y v\u1eeba v\u00f4 ngh\u0129a v\u1eeba ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng c\u1eed ch\u1ec9 b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a tinh tinh c\u1ed9ng v\u1edbi s\u1ef1 di\u1ec5n d\u1ecbch ASL b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t qu\u00e1 nhi\u1ec7t t\u00ecnh. Nh\u1eefng nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng c\u00f3 r\u1ea5t \u00edt b\u1eb1ng ch\u1ee9ng ch\u1ee9ng t\u1ecf tinh tinh \u0111ang s\u1eed d\u1ee5ng ASL \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra b\u1ea5t c\u1ee9 c\u00e1i g\u00ec ngo\u1ea1i tr\u1eeb m\u1ed9t nh\u00f3m t\u1eeb r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u201cchu\u1ed1i t\u00f4i t\u00f4i \u0103n\u201d, b\u1ea5t ch\u1ea5p s\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 ASL l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh v\u1edbi c\u00fa ph\u00e1p v\u00e0 ng\u1eef ph\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trong khi nh\u1eefng l\u1eddi tuy\u00ean b\u1ed1 v\u1ec1 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a Washoe v\u00e0 \u0111\u1ee9a con c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed5i ph\u1ed3ng qu\u00e1 m\u1ee9c th\u00ec v\u1eabn c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1eddi ph\u1ea3n b\u00e1c v\u00e0 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng ng\u00f4n ng\u1eef v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c t\u00ednh duy nh\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. C\u00f3 l\u1ebd l\u1eddi t\u1ed5ng k\u1ebft c\u00f4ng b\u1eb1ng nh\u1ea5t l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 tinh tinh c\u00f3 th\u1ec3 di\u1ec5n \u0111\u1ea1t nh\u1eefng suy ngh\u0129 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n b\u1eb1ng ng\u00f4n ng\u1eef k\u00ed hi\u1ec7u nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng n\u00e0o ch\u1ee9ng t\u1ecf ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00f2 chuy\u1ec7n lanh l\u1ee3i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 12 &#8211; Arkady Leokum \u0110\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1970, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 c\u00f4ng tr\u00ecnh m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1ch m\u00e0 con tinh tinh t\u00ean Washoe \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y ng\u00f4n ng\u1eef d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a M\u1ef9 (American Sign Language = ASL) v\u00e0 \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-16241","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16241"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16242,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16241\/revisions\/16242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}