{"id":16341,"date":"2021-11-27T20:28:56","date_gmt":"2021-11-27T13:28:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=16341"},"modified":"2021-11-27T20:28:57","modified_gmt":"2021-11-27T13:28:57","slug":"tai-sao-nhung-chat-thai-hat-nhan-khong-the-duoc-chuyen-toi-mat-troi-tren-cac-ten-lua","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/tai-sao-nhung-chat-thai-hat-nhan-khong-the-duoc-chuyen-toi-mat-troi-tren-cac-ten-lua\/","title":{"rendered":"T\u1ea1i sao nh\u1eefng ch\u1ea5t th\u1ea3i h\u1ea1t nh\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n t\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi tr\u00ean c\u00e1c t\u00ean l\u1eeda?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 12 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ch\u1ec9 m\u1ed7i v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Anh c\u0169ng \u0111ang ng\u1ed3i tr\u00ean 3.000 t\u1ea5n ch\u1ea5t th\u1ea3i h\u1ea1t nh\u00e2n m\u1ee9c \u0111\u1ed9 cao v\u00e0 vi\u1ec7c tho\u00e1t kh\u1ecfi ch\u00fang m\u1ed9t c\u00e1ch an to\u00e0n \u0111ang l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ea5p b\u00e1ch. \u0110\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, vi\u1ec7c chuy\u1ec3n t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ea5t th\u1ea3i l\u00ean \u201cl\u00f2 thi\u00eau l\u1edbn c\u1ee7a b\u1ea7u tr\u1eddi\u201d c\u00f3 v\u1ebb l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd t\u01b0\u1edfng tuy\u1ec7t v\u1eddi; v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ee9c ch\u1ee9a 25 t\u1ea5n, t\u00e0u v\u0169 tr\u1ee5 con thoi c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i tho\u00e1t n\u01b0\u1edbc Anh kh\u1ecfi ch\u1ea5t th\u1ea3i nguy hi\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 trong kho\u1ea3ng 120 chuy\u1ebfn bay, g\u1ea7n b\u1eb1ng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng chuy\u1ebfn bay cho t\u1edbi gi\u1edd. L\u00fd do m\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n l\u00e0 do ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t tai n\u1ea1n th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 r\u1ea3i ch\u1ea5t th\u1ea3i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ph\u00f3ng x\u1ea1 m\u1ee9c \u0111\u1ed9 cao xu\u1ed1ng c\u1ea3 m\u1ed9t v\u00f9ng r\u1ed9ng l\u1edbn &#8211; v\u00e0 gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ea3m h\u1ecda c\u1ee7a t\u00e0u Colombia n\u0103m 2003 \u0111\u00e3 cho th\u1ea5y, \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t nguy c\u01a1 tr\u00ean l\u00fd thuy\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1ea1i sao t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c h\u00e0nh tinh trong h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ec1u t\u1ef1 xoay v\u00e0 quay quanh m\u1eb7t tr\u1eddi theo h\u01b0\u1edbng ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u1ef1c t\u1ebf, sao Kim, sao Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng v\u00e0 sao Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng xoay theo chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a vi\u1ec7c b\u1ecb gi\u1eadt v\u00e0 k\u00e9o b\u1edfi nh\u1eefng va ch\u1ea1m s\u1edbm trong l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi. Tuy nhi\u00ean, nh\u1eefng h\u00e0nh tinh c\u00f2n l\u1ea1i th\u00ec xoay ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 v\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 ch\u00fang \u0111\u1ec1u quanh quay m\u1eb7t tr\u1eddi theo h\u01b0\u1edbng ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. \u0110\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i sao th\u00ec c\u1ea7n c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho hai c\u00e2u h\u1ecfi: t\u1ea1i sao c\u00e1c h\u00e0nh tinh \u0111\u1ec1u quay quanh m\u1eb7t tr\u1eddi theo c\u00f9ng m\u1ed9t chi\u1ec1u v\u00e0 t\u1ea1i sao l\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u1eb1m \u1edf qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh. Quan \u0111i\u1ec3m th\u1ecbnh h\u00e0nh (tuy nhi\u00ean v\u1eabn kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1) l\u00e0 m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0nh tinh \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u00e1m m\u00e2y kh\u00ed v\u00e0 b\u1ee5i \u0111\u00e3 s\u1ee5p xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a ch\u00ednh n\u00f3; trong qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y n\u00f3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t h\u00ecnh \u0111\u0129a xoay nhanh h\u01a1n li\u00ean t\u1ee5c v\u00e0 ch\u1ee9a nh\u1eefng v\u00f9ng c\u00f3 m\u1eadt \u0111\u1ed9 kh\u00ed b\u1ee5i cao h\u01a1n \u0111\u00f4i ch\u00fat, t\u1edbi l\u01b0\u1ee3t nh\u1eefng v\u00f9ng n\u00e0y l\u1ea1i s\u1ee5p xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean planetesimal: c\u00e1c kh\u1ed1i nh\u1ecf c\u1ee7a b\u1ee5i v\u00e0 kh\u00ed k\u1ebft c\u1ee5m l\u1ea1i v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean c\u00e1c h\u00e0nh tinh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u1edbi ngu\u1ed3n g\u1ed1c chung c\u1ee7a ch\u00fang, \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c cho r\u1eb1ng l\u00e0 c\u00f3 chung m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o &#8211; nh\u01b0ng t\u1ea1i sao l\u1ea1i ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi l\u1ea1i n\u1eb1m \u1edf \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3; chi\u1ec1u m\u00e0 c\u00e1c c\u00e2y kim c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 xoay theo. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch \u0111\u00e2y nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 b\u1edfi s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng \u201ctheo chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3\u201d c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi ngang qua b\u1ea7u tr\u1eddi v\u00e0 do \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1i b\u00f3ng xung quanh \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 m\u1eb7t tr\u1eddi. \u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean, m\u1eb7t tr\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ef1c s\u1ef1 di chuy\u1ec3n theo chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 ngang qua b\u1ea7u tr\u1eddi: s\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 do tr\u00e1i \u0111\u1ea5t xoay theo h\u01b0\u1edbng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i n\u00ean t\u1ea1o ra \u1ea3o gi\u00e1c n\u00e0y, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi \u0111\u00e3 g\u1ecdi h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng h\u00e0nh tinh l\u00e0 hi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3\u201d. 81<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1ea1i sao t\u00e0u kh\u00f4ng gian con thoi kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u00e0o l\u1ea1i kh\u00ed quy\u1ec3n tr\u00e1i \u0111\u1ea5t m\u1ed9t c\u00e1ch nh\u1eb9 nh\u00e0ng b\u1eb1ng c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u01a1 t\u00ean l\u1eeda c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1eadm l\u1ea1i qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111\u00e1p xu\u1ed1ng?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u00f3 l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 an to\u00e0n v\u00e0 chi ph\u00ed. Ta \u0111\u00e3 t\u1ed1n m\u1ed9t n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a t\u00e0u con thoi v\u00e0o qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o, nh\u01b0 nh\u1eefng \u0111\u1ee3t ph\u00f3ng t\u00ean l\u1eeda ngo\u1ea1n m\u1ee5c \u0111\u00e3 minh ch\u1ee9ng. L\u01b0\u1ee3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1t h\u1ebft m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa khi t\u00e0u con thoi tr\u1edf v\u1ec1 c\u0103n c\u1ee9, \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y l\u00f9i. \u0110i\u1ec1u r\u1eafc r\u1ed1i l\u00e0 chi ph\u00ed cho ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 qu\u00e1 l\u1edbn. Sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i c\u00f2n m\u1ed9t kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e0m n\u1ea3n l\u00f2ng kh\u00e1c l\u00e0 c\u00e1c t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y l\u00f9i th\u1ea5t b\u1ea1i trong vi\u1ec7c \u0111\u00e1p xu\u1ed1ng. Vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng s\u1ee9c k\u00e9o kh\u00ed \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc \u0111\u1ec3 ph\u00e1t t\u00e1n b\u1edbt n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 v\u1eeba r\u1ebb v\u1eeba an to\u00e0n h\u01a1n nhi\u1ec1u &#8211; \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a t\u00e0u Colombia 2003 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea5t b\u1ea1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a l\u1edbp ch\u1eafn nhi\u1ec7t trong 40 n\u0103m du h\u00e0nh kh\u00f4ng gian.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 12 &#8211; Arkady Leokum Ch\u1ec9 m\u1ed7i v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Anh c\u0169ng \u0111ang ng\u1ed3i tr\u00ean 3.000 t\u1ea5n ch\u1ea5t th\u1ea3i h\u1ea1t nh\u00e2n m\u1ee9c \u0111\u1ed9 cao v\u00e0 vi\u1ec7c tho\u00e1t kh\u1ecfi ch\u00fang m\u1ed9t c\u00e1ch an to\u00e0n \u0111ang l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ea5p b\u00e1ch. \u0110\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-16341","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16341","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16341"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16341\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16342,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16341\/revisions\/16342"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}