{"id":16357,"date":"2021-11-27T20:29:57","date_gmt":"2021-11-27T13:29:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=16357"},"modified":"2021-11-27T20:29:58","modified_gmt":"2021-11-27T13:29:58","slug":"chung-ta-di-chuyen-trong-vu-tru-nhanh-co-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/chung-ta-di-chuyen-trong-vu-tru-nhanh-co-nao\/","title":{"rendered":"Ch\u00fang ta di chuy\u1ec3n trong v\u0169 tr\u1ee5 nhanh c\u1ee1 n\u00e0o?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 12 &#8211; Arkady Leokum<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t th\u1eddi gian khi nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi nh\u01b0 v\u1eady th\u01b0\u1eddng b\u1ecb g\u1ea1t \u0111i b\u1eb1ng c\u00e1ch vi\u1ec7n d\u1eabn c\u00e1i t\u00ean th\u00e1nh c\u1ee7a Einstein v\u00e0 tuy\u00ean b\u1ed1 \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i\u201d. R\u1ea5t may, m\u1ecdi th\u1ee9 b\u00e2y gi\u1edd tr\u1edd n\u00ean h\u1ea5p d\u1eabn h\u01a1n, d\u1ef1a theo m\u1ed9t ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u0169 tr\u1ee5 th\u1eadt s\u1ef1. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ch\u00fang ta \u0111ang chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng ngay c\u1ea3 khi \u0111ang \u0111\u1ee9ng im r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 t\u1eeb chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng ch\u1eadm c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00f4i sao trong su\u1ed1t th\u1eddi gian c\u1ee7a m\u1ed9t bu\u1ed5i chi\u1ec1u t\u1ed1i v\u00e0 su\u1ed1t c\u00e1c \u0111\u00eam k\u1ebf ti\u1ebfp.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh vi\u1ec7c \u0111\u1ee9ng tr\u00ean m\u1ed9t h\u00e0nh tinh chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u1edbi v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c 30km\/s so v\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi, h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta c\u0169ng \u0111ang chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng xung quanh thi\u00ean h\u00e0 v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c kho\u1ea3ng 220km\/s, m\u00e0 d\u1ea3i thi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y t\u1ef1 b\u1ea3n th\u00e2n n\u00f3 c\u0169ng quay theo m\u1ed9t d\u1ea3i thi\u00ean h\u00e0 kh\u00e1c v\u1edbi m\u1ed9t t\u1ed1c \u0111\u1ed9 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t nguy\u00ean t\u1eafc t\u00ednh ng\u01b0\u1ee3c m\u00e0 d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn t\u1ed1c c\u1ee7a ch\u00fang ta, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c tia nhi\u1ec7t t\u1eeb v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang. \u0110\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0o n\u0103m 1964, c\u00e1c tia nhi\u1ec7t t\u1eeb v\u1ee5 n\u1ed5 n\u00e0y lan t\u1ecfa trong to\u00e0n b\u1ed9 kh\u00f4ng gian v\u00e0 b\u1ea5t k\u00ec chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i n\u00e0o so v\u1edbi n\u00f3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n nh\u1edd v\u00e0o c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111o nhi\u1ec7t c\u00f3 \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c cao.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1996, ti\u1ebfn s\u0129 Dale Fixsen v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed9ng s\u1ef1 \u1edf Trung t\u00e2m T\u00e0u v\u0169 Tr\u1ee5 Goddard, Maryland, \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t \u0111ang chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c kho\u1ea3ng 370km\/s so v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 theo h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng bi\u00ean c\u1ee7a Ch\u00f2m Sao S\u01b0 t\u1eed (Leo) v\u00e0 C\u1ef1 T\u01b0\u1edbc (Crater).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 tr\u00f4ng s\u1ebd nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o n\u1ebfu ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c g\u1ea7n b\u1eb1ng v\u1eadn t\u1ed1c \u00e1nh s\u00e1ng?<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng n\u00f3i r\u1eb1ng c\u1eadu thi\u1ebfu ni\u00ean Einstein \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a c\u1eadu b\u1eb1ng c\u00e1ch t\u1ef1 h\u1ecfi s\u1ebd th\u1ebf n\u00e0o n\u1ebfu ch\u00fang ta c\u01b0\u1ee1i tr\u00ean m\u1ed9t ch\u00f9m s\u00e1ng. \u0110i\u1ec1u \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn h\u01a1n l\u00e0 ngay c\u1ea3 \u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean qu\u00e1i l\u1ea1 t\u1edbi m\u1ee9c n\u00e0o. H\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng d\u1ef1 \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng c\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 c\u00f3 v\u1eadn t\u1ed1c g\u1ea7n b\u1eb1ng v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng s\u1ebd co l\u1ea1i theo h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea1n s\u1ebd cho r\u1eb1ng s\u1ef1 co l\u1ea1i n\u00e0y s\u1ebd sinh ra c\u00e1c hi\u1ec7u \u1ee9ng nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, n\u0103m 1959, nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng Roger Penrose ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ecdi tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u1ec1u nh\u01b0 v\u1eady. M\u1ed9t qu\u1ea3 c\u1ea7u bay nhanh v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c g\u1ea7n b\u1eb1ng v\u1eadn t\u1ed1c \u00e1nh s\u00e1ng s\u1ebd v\u1eabn xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng v\u00f2ng tr\u00f2n nh\u01b0ng m\u1ed9t t\u00ean l\u1eeda bay v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c g\u1ea7n b\u1eb1ng v\u1eadn t\u1ed1c \u00e1nh s\u00e1ng s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng b\u1ecb \u00e9p v\u00e0 h\u01a1i xo\u1eafn l\u1ea1i, khi\u1ebfn cho m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a n\u00f3 m\u00e0 l\u00fac b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y l\u1ea1i \u0111i v\u00e0o t\u1ea7m nh\u00ecn (m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 S\u1ef1 xoay Penrose-Terrell).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng x\u1ea3y ra s\u1ebd kh\u00f4ng \u00edt k\u00ec d\u1ecb h\u01a1n \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00ean trong t\u00ean l\u1eeda. H\u1ecd s\u1ebd th\u1ea5y m\u1ecdi th\u1ee9 kh\u00f4ng nh\u1eefng co l\u1ea1i m\u00e0 c\u00f2n u\u1ed1n cong kh\u1ecfi h\u00ecnh d\u1ea1ng ban \u0111\u1ea7u, trong khi \u0111\u1ed9 s\u00e1ng v\u00e0 m\u00e0u s\u1eafc c\u1ee7a ch\u00fang thay \u0111\u1ed5i, c\u00f3 d\u1ea1ng m\u00e0u xanh tr\u1eafng m\u1edd khi h\u1ecd ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn g\u1ea7n v\u00e0 m\u00e0u \u0111\u1ecf s\u1eabm \u0111en khi h\u1ecd l\u00f9i ra xa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: H\u00e3y Tr\u1ea3 L\u1eddi Em T\u1ea1i Sao? \u2013 T\u1eadp 12 &#8211; Arkady Leokum C\u00f3 m\u1ed9t th\u1eddi gian khi nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi nh\u01b0 v\u1eady th\u01b0\u1eddng b\u1ecb g\u1ea1t \u0111i b\u1eb1ng c\u00e1ch vi\u1ec7n d\u1eabn c\u00e1i t\u00ean th\u00e1nh c\u1ee7a Einstein v\u00e0 tuy\u00ean b\u1ed1 \u201ct\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i\u201d. R\u1ea5t may, m\u1ecdi th\u1ee9 b\u00e2y gi\u1edd tr\u1edd n\u00ean [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-16357","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16357"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16357\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16358,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16357\/revisions\/16358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}