{"id":16947,"date":"2021-12-07T15:52:35","date_gmt":"2021-12-07T08:52:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=16947"},"modified":"2021-12-07T15:52:36","modified_gmt":"2021-12-07T08:52:36","slug":"con-nguoi-mat-kha-nang-danh-hoi-nhu-the-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/con-nguoi-mat-kha-nang-danh-hoi-nhu-the-nao\/","title":{"rendered":"CON NG\u01af\u1edcI M\u1ea4T KH\u1ea2 N\u0102NG \u0110\u00c1NH H\u01a0I NH\u01af TH\u1ebe N\u00c0O?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n luy\u1ec7n \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra thu\u1ed1c phi\u1ec7n v\u00e0 ch\u1ea5t n\u1ed5, ho\u1eb7c l\u1ea7n theo d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a k\u1ebb t\u00ecnh nghi l\u00e0 t\u1ed9i ph\u1ea1m ch\u1ec9 qua ng\u1eedi m\u00f9i. V\u1eady t\u1ea1i sao ch\u00fang ta kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3? C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u1ee7a Vi\u1ec7n Weizmann v\u00e0 Vi\u1ec7n nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc ti\u1ebfn h\u00f3a Max Planck (\u0110\u1ee9c) \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch cho hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u00e1c \u01b0\u1edbp b\u00ean trong h\u1ea7m m\u1ed9 \u1edf ngh\u0129a trang San Bemado<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 kho\u1ea3ng 1.000 gene chi ph\u1ed1i nh\u1eefng protein ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u00f9i, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 c\u01a1 quan c\u1ea3m th\u1ee5 kh\u1ee9u gi\u00e1c. Nh\u1eefng th\u1ee5 quan n\u00e0y khu tr\u00fa trong l\u1edbp m\u00e0ng nh\u1ea7y c\u1ee7a m\u0169i, v\u00e0 nh\u1eadn ra m\u1ed9t m\u00f9i h\u01b0\u01a1ng n\u00e0o \u0111\u00f3 b\u1eb1ng vi\u1ec7c b\u00e1m d\u00ednh c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed ch\u1ea5t m\u00f9i \u1ea5y. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c gene kh\u1ee9u gi\u00e1c kh\u00f4ng ph\u00e1t huy hi\u1ec7u qu\u1ea3 tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, m\u00e0 ch\u1ec9 tr\u00ean m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i. Ph\u1ea7n tr\u0103m s\u1ed1 gene n\u00e0y ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u1ebd quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed9 nh\u1ea1y b\u00e9n v\u1edbi m\u00f9i c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u tr\u01b0\u1edbc kia, gi\u00e1o s\u01b0 Doron Lancet c\u1ee7a Vi\u1ec7n Weizmann \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra r\u1eb1ng: h\u01a1n m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 gene kh\u1ee9u gi\u00e1c \u1edf ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee9a \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn, khi\u1ebfn ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1ec3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi \u0111\u00e2y \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Proceedings of the National Academy of Sciences, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 gi\u1ea3i \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u h\u1ecfi th\u1ee9 hai: Li\u1ec7u hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u1ea5t ch\u1ee9c n\u0103ng gene kh\u1ee9u gi\u00e1c c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u00e0i linh tr\u01b0\u1edfng, hay ch\u1ec9 tr\u00ean ng\u01b0\u1eddi?<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 so s\u00e1nh ADN c\u1ee7a 50 gene kh\u1ee9u gi\u00e1c chung cho c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi, v\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 kh\u1ec9. H\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y \u1edf ng\u01b0\u1eddi, 54% s\u1ed1 gene \u0111\u00f3 b\u1ecb suy y\u1ebfu, so v\u1edbi 28-36% tr\u00ean c\u00e1c lo\u00e0i v\u1eadt c\u00f2n l\u1ea1i. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng: qu\u00e1 tr\u00ecnh suy gi\u1ea3m n\u00e0y k\u00e9o d\u00e0i t\u1eeb 3 \u0111\u1ebfn 5 tri\u1ec7u n\u0103m v\u00e0 di\u1ec5n ra tr\u00ean ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 nhanh g\u1ea5p 4 l\u1ea7n tr\u00ean c\u00e1c nh\u00e1nh linh tr\u01b0\u1edfng kh\u00e1c, khi\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebfu nh\u1ea1y c\u1ea3m h\u01a1n v\u1edbi m\u00f9i v\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, c\u0169ng theo c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u: S\u1ef1 suy gi\u1ea3m ch\u1ee9c n\u0103ng kh\u1ee9u gi\u00e1c l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ti\u1ebfn ho\u00e1 c\u1ee7a homo sapiens. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 n\u1ea3y sinh do s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n kh\u1ea3 n\u0103ng th\u1ecb gi\u00e1c c\u1ee7a n\u00e3o ng\u01b0\u1eddi \u2013 kh\u1ea3 n\u0103ng cho ph\u00e9p ch\u00fang ta ph\u00e2n bi\u1ec7t m\u00e0u s\u1eafc v\u00e0 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean kh\u00e1c c\u00f9ng lo\u00e0i qua nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ngo\u1ea1i h\u00ecnh, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u00f9i v\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u00e1c \u01b0\u1edbp kh\u00f4ng h\u1ec1 thay \u0111\u1ed5i sau 70 n\u0103m<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh Ch\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n luy\u1ec7n \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra thu\u1ed1c phi\u1ec7n v\u00e0 ch\u1ea5t n\u1ed5, ho\u1eb7c l\u1ea7n theo d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a k\u1ebb t\u00ecnh nghi l\u00e0 t\u1ed9i ph\u1ea1m ch\u1ec9 qua ng\u1eedi m\u00f9i. V\u1eady t\u1ea1i sao ch\u00fang ta kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3? C\u00e1c nh\u00e0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-16947","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kham-pha"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16947","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16947"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16947\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16948,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16947\/revisions\/16948"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}