{"id":16988,"date":"2021-12-07T16:00:15","date_gmt":"2021-12-07T09:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=16988"},"modified":"2021-12-07T16:00:16","modified_gmt":"2021-12-07T09:00:16","slug":"dieu-nhay-chet-nguoi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/dieu-nhay-chet-nguoi\/","title":{"rendered":"\u0110I\u1ec6U NH\u1ea2Y CH\u1ebeT NG\u01af\u1edcI"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh<\/p>\n\n\n\n<p>Leon Stuart v\u1edbi chi\u1ebfc k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u00f4i sao, \u201cnh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n t\u00ecnh\u201d th\u01b0\u1eddng k\u1ebft th\u00fac kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1eadu, g\u00e2y ra nh\u1eefng v\u1ee5 n\u1ed5 s\u00e1ng ch\u00f3i, kinh kh\u1ee7ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t tai bi\u1ebfn th\u1ef1c s\u1ef1 s\u1ebd x\u1ea3y ra khi hai ng\u00f4i sao \u0111\u00e2m th\u1eb3ng v\u00e0o nhau. N\u1ebfu \u0111i\u1ec1u n\u00e0y di\u1ec5n ra \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi, nh\u1eefng ng\u00f4i sao ch\u1ed5i s\u1ebd l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n \u0111\u1ea7u ti\u00ean. Khi b\u1ecb \u0111\u1ea9y t\u1edbi g\u1ea7n ng\u00f4i sao lang thang, nh\u1eefng h\u00ecnh c\u1ea7u b\u1eb1ng b\u0103ng kia s\u1ebd v\u1ee1 tung nh\u01b0 nh\u1eefng qu\u1ea3 bom nhi\u1ec7t h\u1ea1ch trong h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi. R\u1ed3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c x\u1ea3y ra v\u1edbi nh\u1eefng h\u00e0nh tinh b\u00e9 h\u01a1n c\u1ee7a h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi. R\u1ed3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c x\u1ea3y ra v\u1edbi nh\u1eefng h\u00e0nh tinh b\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1eadt ra kh\u1ecfi qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o va ch\u1ea1m v\u00e0o nh\u1eefng h\u00e0nh tinh b\u00e9 h\u01a1n c\u1ee7a h\u1ec7 m\u1eb7t tr\u1eddi. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, hai h\u00e0nh tinh r\u1ef1c s\u00e1ng s\u1ebd \u0111\u00e2m th\u1eb3ng v\u00e0o nhau, va ch\u1ea1m v\u00e0 nh\u1eadp th\u00e0nh m\u1ed9t ng\u00f4i sao kh\u1ed5ng l\u1ed3. S\u1ef1 h\u1ee3p nh\u1ea5t ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng b\u1ec1n v\u00e0 ng\u00f4i sao \u0111\u00f3 sau khi \u0111\u1ed1t ch\u00e1y h\u1ebft v\u1eadt ch\u1ea5t s\u1ebd k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng vi\u1ec7c n\u1ed5 tung v\u00e0 ph\u00f3ng ra carbon t\u1edbi h\u00e0nh tinh kh\u00e1c trong kho\u1ea3ng kh\u00f4ng li\u00ean h\u00e0nh tinh. Th\u1eadt may m\u1eafn, \u0111i\u1ec1u gi\u1ea3 t\u01b0\u1edfng n\u00f3i tr\u00ean h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi: Ng\u00f4i sao g\u1ea7n nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u00e1ng \u0111e d\u1ecda nh\u1ea5t \u2013 Proxima du Centaura &#8211; \u0111ang \u1edf v\u1ecb tr\u00ed c\u00e1ch ch\u00fang ta kho\u1ea3ng 4,2 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf, m\u1ed9t sa m\u1ea1c v\u0169 tr\u1ee5 d\u00e0y \u0111\u1eb7c lu\u00f4n ng\u0103n c\u00e1ch ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c ng\u00f4i sao v\u1edbi nh\u1eefng \u201ch\u00e0ng x\u00f3m\u201d trong d\u1ea3i thi\u00ean h\u00e0. Nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 l\u00fac ch\u00fang t\u1edbi g\u1ea7n nhau \u0111\u1ebfn m\u1ee9c kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c va ch\u1ea1m. \u0110\u00f3 l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a d\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0, trong nh\u1eefng tinh c\u1ea7u, h\u00e0ng tri\u1ec7u ng\u00f4i sao t\u1eadp trung trong m\u1ed9t kh\u00f4ng gian h\u1eb9p xung quanh ngo\u1ea1i vi c\u1ee7a c\u00e1c d\u1ea3i thi\u00ean h\u00e0. Gi\u1eefa ch\u00fang lu\u00f4n c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn \u0111\u1ee7 m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 ch\u00fang ch\u1ec9 c\u00e1ch nhau kho\u1ea3ng 1\/10 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. Nh\u1eefng ng\u00f4i sao c\u1ee7a \u0111\u00e1m tinh c\u1ea7u bay h\u1ed7n lo\u1ea1n trong kho\u1ea3ng kh\u00f4ng h\u1eb9p v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng nh\u1eefng c\u00fa va \u0111\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p>Nhi\u1ec1u ng\u00f4i sao kh\u00e1c trong nh\u1eefng \u201cc\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng\u201d n\u00e0y c\u0169ng nh\u01b0 trong d\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 c\u00e1c ng\u00f4i sao th\u01b0\u1eddng \u201cs\u1ed1ng c\u1eb7p\u201d v\u1edbi nhau. Hai ng\u00f4i sao quay xung quanh nhau v\u00e0 di chuy\u1ec3n r\u1ea5t \u201cgi\u1eef g\u00ecn\u201d cho nhau. \u201c\u0110i\u1ec7u nh\u1ea3y thi\u00ean th\u1ec3\u201d n\u00e0y s\u1ebd k\u1ebft th\u00fac khi c\u1eb7p sao g\u1eb7p ph\u1ea3i m\u1ed9t ng\u00f4i sao neutron, t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4i sao nh\u1ecf nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1eadt \u0111\u1ed9 c\u00e1c \u1ea3nh gh\u00e9p l\u1ea1i c\u1ef1c k\u1ef3 d\u00e0y \u0111\u1eb7c (ki\u1ec3u nh\u01b0 10 ng\u00f4i sao c\u1ee1 m\u1eb7t tr\u1eddi n\u00e9n l\u1ea1i th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00f3 di\u1ec7n t\u00edch c\u1ee1 ch\u1ec9 b\u1eb3ng Paris) \u2013 v\u1ebft t\u00edch c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u00f4i sao kh\u00e1c ch\u1ebft kh\u00e9p l\u1ea1i. Sau nh\u1eefng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ti\u1ec7m c\u1eadn nhau kh\u00e1 ph\u1ee9c t\u1ea1p, th\u00e0nh vi\u00ean \u201cnh\u1eb9 c\u00e2n\u201d trong \u201cc\u1eb7p t\u00ecnh nh\u00e2n\u201d s\u1ebd t\u00e1ch kh\u1ecfi \u201cb\u1ea1n nh\u1ea3y\u201d ch\u01a1 v\u01a1 trong kho\u1ea3ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u201cc\u1eb7p b\u1ed3\u201d v\u1edbi ng\u00f4i sao neutron m\u00e0 ch\u1eb3ng ch\u00fat \u201cng\u01b0\u1ee3ng ng\u00f9ng\u201d. Sau khi gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh\u201d ng\u00f4i sao neutron b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u201cn\u1ee5 h\u00f4n ma c\u00e0 r\u1ed3ng\u201d c\u1ee7a n\u00f3: L\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn m\u1ea1nh m\u1ebd, ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u0103ng th\u00eam v\u1eadt ch\u1ea5t trong n\u00f3 cho t\u1edbi khi \u201cn\u1ea1n nh\u00e2n ch\u1ebft h\u1eb3n\u201d. S\u1ed1 gas h\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecb r\u01a1i v\u00e0o v\u00f2ng c\u1ea7u n\u00f3ng r\u1ef1c bao quanh ng\u00f4i sao neutron, t\u1ea1o th\u00e0nh nh\u1eefng \u0111\u1ee3t n\u1ed5 l\u1edbn ngo\u1ea1n m\u1ee5c nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng tia X. C\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y t\u1ed3n t\u1ea1i kh\u00e1 l\u00e2u v\u1edbi c\u00e1c tia tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y gi\u1ea3 thuy\u1ebft l\u00e0 tia v\u0169 tr\u1ee5, hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh l\u00fd nh\u1edd c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a hai nh\u00f3m thi\u00ean v\u0103n M\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ee3 gi\u00fap b\u1edfi k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng Chandra.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh Leon Stuart v\u1edbi chi\u1ebfc k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n. \u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u00f4i sao, \u201cnh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n t\u00ecnh\u201d th\u01b0\u1eddng k\u1ebft th\u00fac kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1eadu, g\u00e2y ra nh\u1eefng v\u1ee5 n\u1ed5 s\u00e1ng ch\u00f3i, kinh kh\u1ee7ng. M\u1ed9t tai bi\u1ebfn th\u1ef1c s\u1ef1 s\u1ebd x\u1ea3y ra khi hai ng\u00f4i sao [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-16988","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kham-pha"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16988","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16988"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16988\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16989,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16988\/revisions\/16989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16988"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16988"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16988"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}