{"id":17034,"date":"2021-12-07T16:03:17","date_gmt":"2021-12-07T09:03:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=17034"},"modified":"2021-12-07T16:03:18","modified_gmt":"2021-12-07T09:03:18","slug":"bi-an-xung-quanh-cuon-di-cao-voynich-the-ky-xiii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/bi-an-xung-quanh-cuon-di-cao-voynich-the-ky-xiii\/","title":{"rendered":"B\u00cd \u1ea8N XUNG QUANH CU\u1ed0N DI C\u1ea2O VOYNICH TH\u1ebe K\u1ef6 XIII"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh<\/p>\n\n\n\n<p>S\u01a1 \u0111\u1ed3 ph\u1ea3n x\u1ea1 c\u00e1c b\u1ee9c x\u1ea1 t\u1ef1 nhi\u00ean t\u1ea1i v\u00f9ng tam gi\u00e1c qu\u1ef7<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1n s\u00e1ch kh\u1ed5 14,6 cm x 21,6 cm, g\u1ed3m 232 trang gi\u1ea5y da c\u1eebu v\u1edbi n\u00e9t ch\u1eef \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n, kh\u00f4ng t\u1ea9y x\u00f3a, k\u1ec3 c\u1ea3 c\u00e1c h\u00ecnh minh h\u1ecda, h\u1eb3n ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 c\u00e2n nh\u1eafc r\u1ea5t k\u1ef9 tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1eb7t b\u00fat. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ki\u1ec3u ch\u1eef ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y trong l\u1ecbch s\u1eed nh\u00e2n lo\u1ea1i, c\u00f2n nh\u1eefng h\u00ecnh v\u1ebd th\u1ef1c v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ec1 gi\u1ed1ng v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta th\u1ea5y tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch c\u0169ng kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng. M\u1ed9t t\u00e0i li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed vi\u1ebft n\u0103m 1666 cho hay, n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Rudolf II (1552-1612) c\u1ee7a \u0110\u1ee9c mua v\u1edbi gi\u00e1 cao kh\u1ee7ng khi\u1ebfp: 600 th\u00f9ng v\u00e0ng. V\u1ecb vua n\u00e0y \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng cu\u1ed1n s\u00e1ch b\u00ed hi\u1ec3m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc v\u00e0 ti\u00ean tri Roger Bacon (1220-1292) vi\u1ebft ra, trong \u0111\u00f3 h\u1eb3n ch\u1ee9a nh\u1eefng ki\u1ebfn th\u1ee9c k\u1ef3 l\u1ea1, nh\u1eefng l\u1eddi b\u00ed \u1ea9n v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai. Cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1eb1ng b\u00fat l\u00f4ng v\u1edbi n\u00e9t ch\u1eef \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n, ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 s\u1ea1ch s\u1ebd \u0111\u1ebfn m\u1ee9c k\u1ef3 l\u1ea1. K\u00fd t\u1ef1 tho\u00e1ng nh\u00ecn nh\u01b0 ch\u1eef Latinh, nh\u01b0ng k\u1ef3 th\u1ef1c \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ki\u1ec3u ch\u1eef ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 trong l\u1ecbch s\u1eed ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i. M\u1ed9t s\u1ed1 h\u00ecnh v\u1ebd d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00e2y c\u1ecf, nh\u01b0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady. Tuy nhi\u00ean l\u1ea7n n\u00e0y, Yardley kh\u00f4ng t\u00ecm ra \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00edn hi\u1ec7u l\u1eb7p l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y \u1edf m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef trong b\u1ea3n c\u1ea3o Voynich. Theo Yardley, c\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong b\u1ea3n n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u00f4n ng\u1eef m\u00e0 ch\u00fang ta bi\u1ebft, ho\u1eb7c n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3 h\u00f3a nhi\u1ec1u l\u1ea7n m\u1ed9t c\u00e1ch t\u00e0i t\u00ecnh \u0111\u1ebfn n\u1ed7i kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ecdc ra \u0111\u01b0\u1ee3c. S\u1ef1 vi\u1ec7c kh\u00f4ng d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3. \u1ede trang cu\u1ed1i c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch, c\u00f3 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n vi\u1ebft b\u1edfi ch\u1eef c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi nh\u1eadn x\u00e9t. N\u00e9t ch\u1eef m\u1edd m\u1ecbt, r\u1ed1i r\u1eafm, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng sau nhi\u1ec1u n\u0103m nghi\u00ean c\u1ee9u, gi\u00e1o s\u01b0 William R. Newbold, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc California (M\u1ef9), tin r\u1eb1ng trong \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n ti\u1ebfng Latinh: A mihi dabas multas portas. Newbold kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh, n\u1ed9i dung cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3 h\u00f3a nhi\u1ec1u l\u1ea7n. C\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 gh\u00e9p hai ho\u1eb7c ba ch\u1eef c\u00e1i latinh th\u00e0nh m\u1ed9t ch\u1eef c\u00e1i theo c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u00f3. Tuy nhi\u00ean, \u00f4ng c\u0169ng ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00e2y m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1ea5t, nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Yale, gi\u00e1o s\u01b0 Brumbaugh, cho r\u1eb1ng B\u1ea3n c\u1ea3o Voynich \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1eb1ng m\u1ed9t b\u1ea3ng m\u00e3 g\u1ed3m 26 k\u00fd t\u1ef1. Con s\u1ed1 n\u00e0y tr\u00f9ng l\u1eb7p v\u1edbi ch\u1eef c\u00e1i Latinh (li\u1ec7u \u0111\u00e2y c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ng\u1eabu nhi\u00ean). C\u00f3 \u0111i\u1ec1u, m\u1ecdi gi\u1ea3i ph\u00e1p Latinh h\u00f3a nh\u1eefng k\u00fd t\u1ef1 n\u00e0y, r\u1ed3i thay v\u00e0o c\u00e1c d\u00f2ng ch\u1eef vi\u1ebft tay trong b\u1ea3n c\u1ea3o, \u0111\u1ec1u t\u1ea1o ra c\u00e1c \u0111o\u1ea1n ch\u1eef kh\u00f4ng theo quy lu\u1eadt v\u00e0 c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 kh\u00f4ng mang m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a g\u00ec. Brumbaugh cho r\u1eb1ng, c\u00f3 l\u1ebd n\u1ed9i dung cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3 h\u00f3a theo h\u1ec7 ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00e1c v\u1edbi ch\u1eef Latinh. V\u00e0 \u0111\u1ebfn nay, b\u1ea3n c\u1ea3o Voynich v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh S\u01a1 \u0111\u1ed3 ph\u1ea3n x\u1ea1 c\u00e1c b\u1ee9c x\u1ea1 t\u1ef1 nhi\u00ean t\u1ea1i v\u00f9ng tam gi\u00e1c qu\u1ef7 Cu\u1ed1n s\u00e1ch kh\u1ed5 14,6 cm x 21,6 cm, g\u1ed3m 232 trang gi\u1ea5y da c\u1eebu v\u1edbi n\u00e9t ch\u1eef \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n, kh\u00f4ng t\u1ea9y x\u00f3a, k\u1ec3 c\u1ea3 c\u00e1c h\u00ecnh minh h\u1ecda, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-17034","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kham-pha"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17034"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17035,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17034\/revisions\/17035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}