{"id":17056,"date":"2021-12-07T16:05:38","date_gmt":"2021-12-07T09:05:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=17056"},"modified":"2021-12-07T16:05:39","modified_gmt":"2021-12-07T09:05:39","slug":"bi-an-ve-nhung-ngon-den-vinh-cuu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/bi-an-ve-nhung-ngon-den-vinh-cuu\/","title":{"rendered":"B\u00cd \u1ea8N V\u1ec0 NH\u1eeeNG NG\u1eccN \u0110\u00c8N V\u0128NH C\u1eecU"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u00e8n ch\u00e1y h\u1ebft b\u1ea5c v\u00e0 h\u1ebft d\u1ea7u th\u00ec ph\u1ea3i t\u1eaft, v\u1eady m\u00e0 v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n r\u1ef1c s\u00e1ng qua h\u00e0ng thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 v\u1edbi c\u1ea3 \u201cd\u1ea7u\u201d l\u1eabn b\u1ea5c c\u00f2n nguy\u00ean. Ph\u1ea3i ch\u0103ng, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 t\u00ecm ra k\u1ef9 thu\u1eadt ch\u00e1y trong ch\u00e2n kh\u00f4ng hay c\u00f3 th\u1ec3 duy tr\u00ec s\u1ef1 ch\u00e1y m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n \u00f4xy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u00e0 th\u01a1 tr\u00e0o ph\u00fang Hy L\u1ea1p Lucian (120-180) l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00edch chu du kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1. M\u1ed9t l\u1ea7n, khi \u0111\u1eb7t ch\u00e2n \u0111\u1ebfn Syrie v\u00e0 th\u0103m th\u00fa khu v\u1ef1c Heirapolis, \u00f4ng nh\u1eadn th\u1ea5y m\u1ed9t pho t\u01b0\u1ee3ng r\u1ea5t l\u1edbn \u0111\u1eb7t gi\u1eefa m\u1ed9t ng\u00f4i \u0111\u1ec1n. Tr\u00ean tr\u00e1n pho t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean ng\u1ecdc s\u00e1ng r\u1ef1c, soi r\u00f5 c\u1ea3 khu v\u1ef1c v\u00e0o ban \u0111\u00eam. Tr\u00ean b\u00e0n tay ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu. Theo l\u1eddi k\u1ec3 c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u00ec \u201ckh\u00f4ng ai bi\u1ebft ng\u1ecdn \u0111\u00e8n \u1ea5y ch\u00e1y t\u1eeb bao gi\u1edd v\u00e0 bao gi\u1edd t\u1eaft\u201d. Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Numa Pompilius (La M\u00e3) c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu v\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ec1 ti\u1ebft l\u1ed9 t\u1ea1i sao n\u00f3 c\u1ee9 ch\u00e1y m\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u1ea5u ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi \u1edf Tanzania, ni\u00ean \u0111\u1ea1i 3,8 tri\u1ec7u n\u0103m<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t, tri\u1ebft gia La M\u00e3 Pliny \u0111\u00e3 cho r\u1eb1ng: Ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafp s\u00e1ng b\u1eb1ng m\u1ed9t lo\u1ea1i d\u1ea7u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ee3i b\u1ea5c c\u0169ng h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng. L\u1eddi k\u1ebft lu\u1eadn m\u01a1 h\u1ed3 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ng\u00e0y nay b\u1ed5 sung nh\u01b0 sau: \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i d\u1ea7u c\u1ef1c k\u1ef3 tinh khi\u1ebft (kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 t\u1ea1p ch\u1ea5t), c\u00f2n b\u1ea5c c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u1eeb amiante. T\u1ea5t nhi\u00ean, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu th\u00ec n\u00f3 ph\u1ea3i ph\u00e1t s\u00e1ng \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00e0i ch\u1ee5c n\u0103m m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n ch\u00e2m d\u1ea7u, thay b\u1ea5c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 hai, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Pausanius \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 kh\u00e1 chi ti\u1ebft m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu trong t\u00e1c ph\u1ea9m Atlicus. S\u1ef1 tr\u00f9ng h\u1ee3p n\u1eb1m \u1edf ch\u1ed7, c\u00f3 kho\u1ea3ng v\u00e0i tr\u0103m t\u01b0 li\u1ec7u kh\u00e1c c\u0169ng n\u00f3i v\u1ec1 c\u00e2y \u0111\u00e8n n\u00e0y. N\u00f3 n\u1eb1m trong ng\u00f4i \u0111\u1ec1n Minerve Polius \u1edf Athen (Hy L\u1ea1p), do m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Callimadub s\u00e1ng ch\u1ebf. Nhi\u1ec1u t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a Hy L\u1ea1p \u0111\u00f4i khi c\u0169ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn v\u1eadt n\u00e0y: \u201c\u2026 M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i hoa, bi\u1ebft ch\u1ebf t\u1ea1o nh\u1eefng d\u1ee5ng c\u1ee5 h\u1ebft s\u1ee9c k\u1ef3 l\u1ea1, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu. \u00d4ng ta c\u00f3 lo\u1ea1i d\u1ea7u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, cho ph\u00e9p nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n n\u00e0y ch\u00e1y m\u00e3i\u201d. \u0110\u1ec1n th\u1edd th\u1ea7n Apollon Carneus v\u00e0 \u0111\u1ec1n Aberdain \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e0n th\u1edd, \u1edf tr\u00ean \u0111\u00f3 c\u00f3 ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Ch\u00e1y trong c\u1ea3 gi\u00f3 m\u01b0a<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Saint Augustin (354-430) \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 v\u1ec1 m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu trong ng\u00f4i \u0111\u1ec1n Isis (Ai C\u1eadp). \u0110i\u1ec1u kh\u00f3 hi\u1ec3u nh\u1ea5t l\u00e0 n\u00f3 n\u1eb1m \u1edf ph\u1ea7n kh\u00f4ng c\u00f3 m\u00e1i che, b\u1ea5t ch\u1ea5p gi\u00f3 m\u01b0a. T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady, ng\u1ecdn \u0111\u00e8n \u1edf Edessa (Syrie) \u0111\u00e3 ch\u00e1y su\u1ed1t 500 n\u0103m trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n th\u1eddi ti\u1ebft kh\u1eafc nghi\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1300, l\u00fd thuy\u1ebft \u201cd\u1ea7u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c soi r\u00f5 ph\u1ea7n n\u00e0o, khi nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Marcus Grecus vi\u1ebft trong t\u00e1c ph\u1ea9m Liber Ignum (S\u00e1ch l\u1eeda) r\u1eb1ng m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu c\u00f3 d\u00f9ng nhi\u00ean li\u1ec7u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. \u0110\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ea7u m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i b\u1ed9t m\u1ecbn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra t\u1eeb nh\u1eefng \u201ccon s\u00e2u ph\u00e1t s\u00e1ng\u201d, nh\u01b0ng l\u00e0 lo\u00e0i s\u00e2u g\u00ec th\u00ec Marcus kh\u00f4ng bi\u1ebft v\u00e0 b\u00ed \u1ea9n m\u00e3i m\u00e3i b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i. Marcuss ch\u1ec9 n\u00f3i r\u1eb1ng \u201cta \u0111\u00e3 quan s\u00e1t s\u1ee3i b\u1ea5c. N\u00f3 d\u00e0i b\u1eb1ng c\u00e1nh tay ta. R\u1ea5t l\u00e2u sau \u0111\u00f3, ta quay l\u1ea1i v\u00e0 th\u1ea5y chi\u1ec1u d\u00e0i c\u1ee7a n\u00f3 v\u1eabn th\u1ebf, ch\u1eb3ng c\u00f3 ai thay b\u1ea5c m\u1edbi hay tr\u00fat th\u00eam b\u1ed9t\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1402, trong m\u1ed9 ph\u1ea7n Pallas (con trai vua Evandra \u2013 La M\u00e3), ng\u01b0\u1eddi ta t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu v\u00e0 cho r\u1eb1ng n\u00f3 \u0111\u00e3 ch\u00e1y \u0111\u01b0\u1ee3c 2.600 n\u0103m. \u0110\u1ec3 d\u1eadp t\u1eaft n\u00f3, theo c\u00e1c b\u1eadc cao ni\u00ean, ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1ch \u0111\u1eadp v\u1ee1 t\u1ea5t c\u1ea3 ho\u1eb7c tr\u00fat ng\u01b0\u1ee3c \u201cd\u1ea7u\u201d c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1450, m\u1ed9t n\u00f4ng d\u00e2n \u1edf Padoue (Italy), trong l\u00fac c\u00e0y ru\u1ed9ng tr\u00ean c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e1i b\u00ecnh b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t nung, ti\u1ebfp \u0111\u00f3 l\u00e0 hai b\u00ecnh nh\u1ecf b\u1eb1ng kim lo\u1ea1i, m\u1ed9t b\u1eb1ng v\u00e0ng v\u00e0 m\u1ed9t b\u1eb1ng b\u1ea1c. Trong hai h\u0169 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i ch\u1ea5t nh\u1eddn k\u1ef3 l\u1ea1, n\u1eeda nh\u01b0 d\u1ea7u, n\u1eeda nh\u01b0 m\u1eadt ong. B\u00ean trong c\u00e1i b\u00ecnh b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t nung l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i b\u00ecnh \u0111\u1ef1ng \u0111\u1ea5t nung kh\u00e1c \u0111\u1ef1ng trong m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu v\u1eabn \u0111ang ch\u00e1y. B\u1ecb ch\u00f4n d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng \u0111\u1ea5t (kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1eeb bao gi\u1edd) m\u00e0 l\u1ea1i ch\u00e1y \u0111\u01b0\u1ee3c trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u00edt \u00f4xy nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u00f3 qu\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n th\u1ea7n k\u1ef3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1610, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Ludovicius Vives kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng nh\u00ecn th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu (ch\u00e1y qua 1.500 n\u0103m) v\u00e0 b\u1ecb \u0111\u00e1m th\u1ee3 g\u1ed1m \u0111\u1eadp v\u1ee1. Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Cambden (Anh) v\u00e0o n\u0103m 1586 c\u0169ng nh\u1eafc v\u1ec1 m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu t\u1ea1i ph\u1ea7n m\u1ed9 c\u1ee7a Constantius Chlorus, cha c\u1ee7a Costantin \u0110\u1ea1i \u0110\u1ebf. Chlorus qua \u0111\u1eddi n\u0103m 306 \u1edf Anh v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3, c\u00f3 m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb7t trong ph\u1ea7n m\u1ed9 c\u1ee7a \u00f4ng. Vua Henri VIII v\u00e0o n\u0103m 1539 \u0111\u00e3 gi\u1ea3i t\u00e1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u00e0 th\u1edd v\u00e0 tu vi\u1ec7n \u1edf Anh, t\u1eeb \u0111\u00f3, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafp l\u00ean v\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd t\u1eaft, tr\u1eeb khi b\u1ecb \u0111\u1eadp v\u1ee1. \u1ede T\u00e2y Ban Nha, c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y t\u1ea1i Cordone v\u00e0o n\u0103m 1846.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00f3i tr\u00ean ch\u1ee9ng t\u1ecf nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n k\u1ef3 b\u00ed n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a ri\u00eang Hy L\u1ea1p, Ai C\u1eadp hay La M\u00e3. Linh m\u1ee5c Evariste \u2013 Regis Huc (1813-1860) l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u00edch du ngo\u1ea1n \u1edf ch\u00e2u \u00c1 v\u00e0 \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u00e8n b\u1ea5t t\u1eed nh\u01b0 v\u1eady \u1edf T\u00e2y T\u1ea1ng v\u00e0o n\u0103m 1853.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng t\u1ea1i sao th\u00f4ng tin v\u1ec1 lo\u1ea1i \u0111\u00e8n b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y l\u1ea1i \u00edt \u1ecfi \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady? M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng ch\u00fang ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f3c t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o t\u1ea1o ra nh\u1eefng k\u1ef3 t\u00edch nh\u01b0 v\u1eady. Tuy nhi\u00ean, m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc l\u1ea1i l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng, \u201cv\u1eady b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0o, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o ra kim t\u1ef1 th\u00e1p khi m\u00e0 c\u1ea7n c\u1ea9u, xe n\u00e2ng hay xe t\u1ea3i ch\u01b0a xu\u1ea5t hi\u1ec7n?\u201d. Nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc Brand (Hambourg &#8211; \u0110\u1ee9c) v\u00e0o n\u0103m 1669 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh: Nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu n\u00e0y ch\u00e1y l\u00e2u nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 nh\u1edd ph\u1ed1t pho. Ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i cho r\u1eb1ng ch\u00fang ch\u00e1y l\u00e2u l\u00e0 do kh\u00f4ng c\u1ea7n kh\u00f4ng kh\u00ed, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, n\u1ebfu ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi kh\u00f4ng kh\u00ed ch\u00fang s\u1ebd t\u1eaft. N\u1ebfu qu\u1ea3 \u00fd ki\u1ebfn n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u00fang, th\u00ec l\u1ebd n\u00e0o ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn k\u1ef9 thu\u1eadt h\u00fat ch\u00e2n kh\u00f4ng? H\u01a1n n\u1eefa, l\u1eeda ch\u00e1y kh\u00f4ng c\u1ea7n \u00f4xy l\u00e0 chuy\u1ec7n h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 hi\u1ec3u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn n\u00e0y bu\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi ta quay v\u1ec1 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n kh\u00e1c: K\u1ef9 thu\u1eadt chi\u1ebfu s\u00e1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp. Tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 Ai C\u1eadp c\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng \u0111\u00e8n d\u1ea7u v\u00e0 \u0111u\u1ed1c. Nhi\u00ean li\u1ec7u l\u00e0 nh\u1eefng c\u1eb7n b\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ea5t b\u00e9o v\u00e0 ch\u1ea5t nh\u1eddn. Nh\u01b0ng \u1edf nh\u1eefng h\u1ea7m m\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o s\u00e2u trong n\u00fai \u0111\u1ebfn 100 m th\u00ec c\u00e1c n\u00f4 l\u1ec7 v\u00e0 nh\u00e0 \u0111i\u00eau kh\u1eafc \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eb1ng \u00e1nh s\u00e1ng g\u00ec? Trong c\u00e1c h\u1ea7m m\u1ed9 n\u00e0y, kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a ng\u1ecdn \u0111\u00e8n hay ng\u1ecdn \u0111u\u1ed1c n\u00e0o. V\u1eady ph\u1ea3i ch\u0103ng, ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp \u0111\u00e3 d\u00f9ng c\u00e1c lo\u1ea1i g\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 ph\u1ea3n chi\u1ebfu \u00e1nh s\u00e1ng m\u1eb7t tr\u1eddi? Nh\u01b0ng c\u00e1c lo\u1ea1i \u201cg\u01b0\u01a1ng\u201d th\u1eddi \u1ea5y ch\u1ec9 b\u1eb1ng b\u1ea1c v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ea3n chi\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c 40% \u00e1nh s\u00e1ng, ngh\u0129a l\u00e0 \u1edf \u0111\u1ed9 s\u00e2u v\u00e0i ch\u1ee5c m\u00e9t, b\u00f3ng t\u1ed1i s\u1ebd l\u1ea1i bao ph\u1ee7 ho\u00e0n to\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean \u0111\u1ea3o Ph\u1ee5c sinh<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00e0 r\u1ed3i m\u1ed9t ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u00e3 l\u00e0m ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng th\u1ebf gi\u1edbi kh\u1ea3o c\u1ed5: t\u1ea1i \u0111\u1ec1n Hator \u1edf Denderah (\u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n 4.200 n\u0103m) c\u00f3 m\u1ed9t gian ph\u00f2ng n\u1eb1m r\u1ea5t s\u00e2u. Trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ee9c v\u1ebd cho th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Ai C\u1eadp \u201c\u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng d\u1ee5ng c\u1ee5 k\u1ef3 l\u1ea1 tr\u00f4ng nh\u01b0 b\u00f3ng \u0111\u00e8n \u0111i\u1ec7n ng\u00e0y nay!\u201d. Ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt \u00e1nh s\u00e1ng b\u00ed \u1ea9n. Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Erich Von Daniken (\u0110\u1ee9c) \u0111ang c\u1ed1 c\u00f4ng t\u00e1i t\u1ea1o nh\u1eefng b\u00f3ng \u0111\u00e8n to t\u01b0\u1edbng n\u00e0y trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m, nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a v\u1ea5n \u0111\u1ec1. C\u00e1c nh\u00e0 Ai C\u1eadp h\u1ecdc c\u0169ng b\u1ecf cu\u1ed9c, v\u00ec r\u00f5 r\u00e0ng th\u1eddi \u1ea5y ch\u01b0a c\u00f3 \u0111i\u1ec7n. V\u1eady, nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafp s\u00e1ng b\u1eb1ng g\u00ec? Gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i to\u00e1n n\u00e0y, ch\u00fang ta c\u0169ng s\u1ebd c\u00f3 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho b\u00ed \u1ea9n v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u0129nh c\u1eedu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb kh\u00f3a t\u00ecm ki\u1ebfm: Nh\u1eefng b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i &#8211; Minh Anh \u0110\u00e8n ch\u00e1y h\u1ebft b\u1ea5c v\u00e0 h\u1ebft d\u1ea7u th\u00ec ph\u1ea3i t\u1eaft, v\u1eady m\u00e0 v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng ng\u1ecdn \u0111\u00e8n r\u1ef1c s\u00e1ng qua h\u00e0ng thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 v\u1edbi c\u1ea3 \u201cd\u1ea7u\u201d l\u1eabn b\u1ea5c c\u00f2n nguy\u00ean. Ph\u1ea3i ch\u0103ng, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 t\u00ecm ra k\u1ef9 thu\u1eadt ch\u00e1y trong [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-17056","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kham-pha"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17056","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17056"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17056\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17057,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17056\/revisions\/17057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}