{"id":5700,"date":"2021-11-20T09:45:46","date_gmt":"2021-11-20T02:45:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=5700"},"modified":"2021-11-20T12:41:05","modified_gmt":"2021-11-20T05:41:05","slug":"vi-sao-khong-the-che-tao-ra-dong-co-vinh-cuu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-khong-the-che-tao-ra-dong-co-vinh-cuu\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu?"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i xa x\u01b0a, \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec s\u1ef1 sinh t\u1ed3n, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u00e1t minh v\u00e0 ch\u1ebf t\u1ea1o ra c\u00e1c m\u00e1y \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, nh\u01b0 m\u1eb7t ph\u1eb3ng nghi\u00eang, r\u00f2ng r\u1ecdc, \u0111\u00f2n b\u1ea9y v.v. V\u1ec1 sau, theo \u0111\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a v\u0103n minh v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, con ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i ch\u1ebf t\u1ea1o ra nhi\u1ec1u m\u00e1y m\u00f3c. L\u1ee3i d\u1ee5ng m\u00e1y m\u00f3c, lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra c\u1ee7a c\u1ea3i v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 tinh th\u1ea7n phong ph\u00fa. Song, cho d\u00f9 c\u00f3 c\u1ea3i ti\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u00e1y m\u00f3c, ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n, b\u1ea5t c\u1ee9 d\u1ee5ng c\u1ee5 ho\u1eb7c m\u00e1y m\u00f3c n\u00e0o c\u0169ng c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ngo\u1ea1i l\u1ef1c m\u1edbi v\u1eadn h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng ngo\u1ea1i l\u1ef1c n\u00e0y bao g\u1ed3m s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi, s\u1ee9c s\u00fac v\u1eadt, s\u1ee9c gi\u00f3 c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ee9c \u0111i\u1ec7n; s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc, l\u1ef1c ho\u00e1 h\u1ecdc, l\u1ef1c h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed v.v. trong n\u1ec1n s\u1ea3n xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i ho\u00e1. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u1ee3i d\u1ee5ng b\u1ea5t k\u00ec m\u00e1y m\u00f3c n\u00e0o c\u0169ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 c\u1ee7a l\u1ef1c, thay \u0111\u1ed5i h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a l\u1ef1c, ch\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3m nh\u1ecf c\u00f4ng c\u1ee7a l\u1ef1c l\u00e0m ra. C\u0169ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0, mu\u1ed1n cho m\u00e1y m\u00f3c l\u00e0m bao nhi\u00eau c\u00f4ng vi\u1ec7c, con ng\u01b0\u1eddi \u00edt ra ph\u1ea3i cung c\u1ea5p cho m\u00e1y m\u00f3c b\u1ea5y nhi\u00eau n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng, th\u1eadm ch\u00ed n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec1u h\u01a1n. M\u1ed9t khi ng\u1eebng cung c\u1ea5p n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, b\u1ea5t c\u1ee9 c\u1ed7 m\u00e1y n\u00e0o c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u1eadn h\u00e0nh ti\u1ebfp. C\u00e1ch l\u00e0m &#8220;v\u1eeba mu\u1ed1n ng\u1ef1a ch\u1ea1y, l\u1ea1i mu\u1ed1n ng\u1ef1a kh\u00f4ng \u0103n c\u1ecf&#8221; l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u1ef1c t\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong l\u1ecbch s\u1eed, c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u00ecm c\u00e1ch ch\u1ebf t\u1ea1o ra hai lo\u1ea1i \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu. Lo\u1ea1i th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n c\u00e1ch li m\u00e1y m\u00f3c v\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i, d\u1ef1a v\u00e0o n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n m\u00e1y m\u00f3c \u0111\u1ec3 v\u1eadn h\u00e0nh. Tuy nhi\u00ean, cho d\u00f9 ph\u01b0\u01a1ng \u00e1n <a href=\"https:\/\/www.vietlearn.org\" data-internallinksmanager029f6b8e52c=\"2\" title=\"Vietlearn\" rel=\"nofollow\">thi\u1ebft k\u1ebf<\/a> c\u00f3 t\u1ec9 m\u1ec9, chu \u0111\u00e1o \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, th\u1eadm ch\u00ed &#8220;t\u1ed5n hao t\u00e2m huy\u1ebft&#8221; r\u1ea5t nhi\u1ec1u, trong vi\u1ec7c ch\u1ebf t\u1ea1o th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u1ec1u v\u00ec th\u1ea5t b\u1ea1i m\u00e0 x\u1ebfp x\u00f3. Nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0, trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a b\u1ea5t k\u00ec ngo\u1ea1i l\u1ef1c n\u00e0o, l\u1ef1c c\u1ea3n ma s\u00e1t trong qu\u00e1 tr\u00ecnh v\u1eadn h\u00e0nh c\u1ee7a m\u00e1y m\u00f3c l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o tr\u1eeb b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u00f3 s\u1ebd d\u1ea7n d\u1ea7n ti\u00eau hao n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a t\u1ef1 th\u00e2n m\u00e1y m\u00f3c v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0m cho m\u00e1y m\u00f3c kh\u00f4ng v\u1eadn h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa. Trong thi\u00ean nhi\u00ean t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1eadt l\u00ed \u00e1p d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i &#8211; \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt th\u1ee9 nh\u1ea5t c\u1ee7a nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc. N\u00f3 l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt b\u1ea3o to\u00e0n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng trong nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc. N\u1ed9i dung \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt: N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ea5t c\u1ee9 ngo\u1ea1i l\u1ef1c n\u00e0o cung \u1ee9ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a v\u1eadt th\u1ec3 v\u1eeba kh\u00f4ng th\u1ec3 sinh ra, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ea5t \u0111i. Khi kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a l\u1ef1c ma s\u00e1t, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00e1y m\u00f3c m\u1ed9t khi &#8220;h\u1ebft s\u1ea1ch \u0111\u1ea1n d\u01b0\u1ee3c v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o&#8221; th\u00ec kh\u00f4ng sao v\u1eadn h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu c\u0169ng tr\u1edf th\u00e0nh kh\u00f4ng t\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p>Lo\u1ea1i \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu th\u1ee9 hai l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00e0o m\u00e1y m\u00f3c kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n c\u00e1ch li v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i, nh\u01b0ng ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eadn l\u1ea5y n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec7t t\u1eeb m\u1ed9t ngu\u1ed3n nhi\u1ec7t b\u00ean ngo\u00e0i m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u01a1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 v\u1eadn h\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Lo\u1ea1i m\u00e1y m\u00f3c n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0 lo\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00ec b\u1ea5t c\u1ee9 m\u00e1y m\u00f3c n\u00e0o mu\u1ed1n duy tr\u00ec v\u1eadn h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i c\u00f3 hai \u1ed1ng trao \u0111\u1ed5i n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i. M\u00e1y m\u00f3c ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb m\u1ed9t \u1ed1ng th\u00f4ng, m\u1ed9t ph\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00f4ng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta mu\u1ed1n n\u00f3 l\u00e0m, m\u1ed9t ph\u1ea7n kh\u00e1c t\u00e1n ph\u00e1t ra qua m\u1ed9t \u1ed1ng kh\u00e1c kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ed9ng c\u01a1 c\u1ee7a \u00f4 t\u00f4 ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh. Kh\u00f4ng c\u00f3 x\u0103ng, \u0111\u1ed9ng c\u01a1 \u00f4 t\u00f4 kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o n\u1ed5 m\u00e1y \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng n\u1ebfu ch\u1ec9 c\u00f3 x\u0103ng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed1i th\u00f4ng x\u1ea3 kh\u00ed th\u1ea3i th\u00ec \u00f4 t\u00f4 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ea1y m\u00e3i nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00ed th\u00f4ng qua r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ea7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 t\u1ed5ng k\u1ebft ra \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt th\u1ee9 hai c\u1ee7a nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc. N\u00f3 cho ta bi\u1ebft: s\u1ef1 chuy\u1ec3n ho\u00e1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 t\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng. Con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 vi ph\u1ea1m t\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng n\u00e0y \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu. Trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1eb1ng ng\u00e0y, con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 xoa tay li\u00ean t\u1ee5c l\u00e0m cho l\u00f2ng b\u00e0n tay n\u00f3ng l\u00ean. \u0110\u00f3 l\u00e0 qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u00f4ng c\u01a1 h\u1ecdc bi\u1ebfn th\u00e0nh nhi\u1ec7t. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed9ng c\u01a1 \u00f4 t\u00f4 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb x\u0103ng l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0o vi\u1ec7c ch\u1ea1y \u00f4 t\u00f4, c\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ea7n nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng trong \u0111\u00f3 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh s\u1ebd &#8220;tr\u1ed1n ch\u1ea1y&#8221;. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1ee9ng t\u1ecf nhi\u1ec7t kh\u00f4ng th\u1ec3 chuy\u1ec3n ho\u00e1 to\u00e0n b\u1ed9 th\u00e0nh c\u00f4ng. \u0110\u00f3 t\u1ee9c l\u00e0 t\u00ednh \u0111\u01a1n h\u01b0\u1edbng gi\u1eefa ti\u00eau hao nhi\u1ec7t v\u00e0 sinh ra c\u00f4ng. C\u00f2n n\u1eefa, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 m\u1ed9t c\u1ed1c n\u01b0\u1edbc n\u00f3ng s\u00e1t c\u1ea1nh m\u1ed9t c\u1ed1c n\u01b0\u1edbc l\u1ea1nh, \u0111\u1ec3 ch\u00fang truy\u1ec1n nhi\u1ec7t cho nhau. K\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0 n\u01b0\u1edbc n\u00f3ng ngu\u1ed9i b\u1edbt, n\u01b0\u1edbc l\u1ea1nh n\u00f3ng l\u00ean, cho \u0111\u1ebfn khi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 hai c\u1ed1c n\u01b0\u1edbc b\u1eb1ng nhau. Ch\u1eb3ng c\u00f3 m\u1ed9t ai ch\u1ee9ng ki\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc n\u00f3ng t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng nh\u1eadn th\u00eam nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb trong n\u01b0\u1edbc l\u1ea1nh \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u0103ng nhi\u1ec7t l\u00ean, c\u00f2n n\u01b0\u1edbc l\u1ea1nh th\u00ec h\u1ea1 ti\u1ebfp nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 xu\u1ed1ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 t\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a s\u1ef1 truy\u1ec1n nhi\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu lo\u1ea1i m\u1ed9t v\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu lo\u1ea1i hai \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00ec ch\u00fang vi ph\u1ea1m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt ph\u1ed5 c\u1eadp v\u1ec1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh qua r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1ef1c nghi\u1ec7m.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: \u0110\u1ed9ng c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu; \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt b\u1ea3o to\u00e0n v\u00e0 chuy\u1ec3n ho\u00e1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng; \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt th\u1ee9 nh\u1ea5t c\u1ee7a nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc; \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt th\u1ee9 hai c\u1ee7a nhi\u1ec7t<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i xa x\u01b0a, \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec s\u1ef1 sinh t\u1ed3n, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u00e1t minh v\u00e0 ch\u1ebf t\u1ea1o ra c\u00e1c m\u00e1y \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, nh\u01b0 m\u1eb7t ph\u1eb3ng nghi\u00eang, r\u00f2ng r\u1ecdc, \u0111\u00f2n b\u1ea9y v.v. V\u1ec1 sau, theo \u0111\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a v\u0103n minh v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i, con ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i ch\u1ebf t\u1ea1o ra nhi\u1ec1u m\u00e1y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-5700","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5700"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5700\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}