{"id":6831,"date":"2021-11-20T12:26:54","date_gmt":"2021-11-20T05:26:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=6831"},"modified":"2021-11-20T13:24:48","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:48","slug":"the-nao-la-song-vo-tuyen-vu-tru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/the-nao-la-song-vo-tuyen-vu-tru\/","title":{"rendered":"Th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn v\u0169 tr\u1ee5?"},"content":{"rendered":"\n<p>N\u00f3i \u0111\u1ebfn ph\u00e1t s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t danh t\u1eeb khoa h\u1ecdc b\u00ed \u1ea3o, s\u00e2u xa v\u00e0 tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng. Th\u1ef1c ra n\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y ta v\u1eabn ti\u1ebfp x\u00fac. Nh\u01b0 ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft, \u0111\u00e0i ph\u00e1t thanh, \u0111\u00e0i truy\u1ec1n h\u00ecnh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u00e0i ph\u00e1t t\u00edn hi\u1ec7u kh\u00e1c \u0111\u1ec1u th\u00f4ng qua s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n t\u00edn hi\u1ec7u \u0111i. S\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn v\u0169 tr\u1ee5 t\u1ee9c l\u00e0 thi\u00ean th\u1ec3 trong v\u0169 tr\u1ee5 ph\u00e1t ra c\u00e1c s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng: c\u00f3 th\u1ec3 thu \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 ph\u00e1t ra. Nh\u01b0ng v\u00ec b\u1ecb k\u1ef9 thu\u1eadt h\u1ea1n ch\u1ebf, m\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m 1931 m\u1ed9t k\u1ef9 s\u01b0 v\u00f4 tuy\u1ebfn M\u1ef9 l\u00e0 Jansky khi nghi\u00ean c\u1ee9u nhi\u1ec5u c\u1ee7a s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u00f4ng tin t\u1ea7m xa \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn t\u1eeb trung t\u00e2m h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0 truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 ph\u00e1t ra. Sau \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi th\u1ee9 2, m\u1ed9t ph\u00e2n ng\u00e0nh thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc chuy\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 ph\u00e1t ra, g\u1ecdi l\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u00f4 tuy\u1ebfn. Sau khi ra \u0111\u1eddi, ng\u00e0nh n\u00e0y \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ea5t nhanh v\u00e0 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u th\u00e0nh t\u1ef1u huy ho\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ed1n ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1edbn c\u1ee7a thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u1edf th\u1eadp k\u1ef7 60 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX: quaza, punxa, c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed gi\u1eefa c\u00e1c v\u00ec sao v\u00e0 b\u1ee9c x\u1ea1 vi ba ph\u00f4ng v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00f4ng lao c\u1ed1ng hi\u1ebfn c\u1ee7a quan tr\u1eafc thi\u00ean v\u0103n v\u00f4 tuy\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m m\u00e0 s\u00f3ng quang h\u1ecdc kh\u00f4ng c\u00f3, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. M\u1ed9t l\u00e0 b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng c\u1ee7a n\u00f3 d\u00e0i g\u1ea5p tri\u1ec7u l\u1ea7n so v\u1edbi b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng \u00e1nh s\u00e1ng. C\u00e1c \u0111\u00e1m b\u1ee5i v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1eadt v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u1ee9ng s\u00f3ng \u00e1nh s\u00e1ng, nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn th\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3, s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn d\u1ec5 d\u00e0ng v\u00f2ng qua n\u00f3 \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c truy\u1ec1n \u0111i. M\u1ed9t \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c n\u1eefa c\u1ee7a s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn l\u00e0 b\u1ea5t c\u1ee9 v\u1eadt th\u1ec3 n\u00e0o d\u00f9 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 r\u1ea5t th\u1ea5p, ch\u1ec9 c\u1ea7n cao h\u01a1n \u0111\u1ed9 kh\u00f4ng tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i (-273\u00b0C) \u0111\u1ec1u ph\u00e1t ra s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn. C\u00f2n v\u1eadt th\u1ec3 mu\u1ed1n ph\u00e1t ra s\u00f3ng \u00e1nh s\u00e1ng nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 ph\u1ea3i kh\u00f4ng th\u1ea5p h\u01a1n 2000\u00b0C. Trong v\u0169 tr\u1ee5 bao la c\u00f3 nhi\u1ec1u v\u1eadt th\u1ec3 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 r\u1ea5t th\u1ea5p, ch\u00fang ta tuy kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00f3 nh\u01b0ng ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t ra s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn. Th\u00f4ng qua thu, quan tr\u1eafc s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn m\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3. Ngo\u00e0i ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u thi\u00ean th\u1ec3 v\u00ec ph\u00e1t sinh m\u1ed9t s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean th\u1ec3 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t m\u00e0 ph\u00e1t ra m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn, c\u00f3 nh\u1eefng &#8220;h\u1ec7 sao ph\u00e1t s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn&#8221; m\u1ea1nh g\u1ea5p 10 tri\u1ec7u l\u1ea7n so v\u1edbi h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0, khi\u1ebfn ta c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3 \u1edf nh\u1eefng c\u1ef1 ly c\u00e1ch xa 10 t\u1ec9 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. N\u1ebfu d\u00f9ng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng quang h\u1ecdc l\u1edbn nh\u1ea5t v\u1eabn kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta th\u01b0\u1eddng v\u00ed k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng quang h\u1ecdc l\u00e0 &#8220;con m\u1eaft ngh\u00ecn d\u1eb7m&#8221; c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n, n\u1ebfu v\u1eady c\u00f3 th\u1ec3 v\u00ed k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng v\u00f4 tuy\u1ebfn l\u00e0 &#8220;tai nghe b\u1eb1ng gi\u00f3&#8221; c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n. D\u00f9ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 &#8220;nghe&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f4 s\u1ed1 \u0111\u00e0i v\u00f4 tuy\u1ebfn trong v\u0169 tr\u1ee5 &#8211; nh\u1eefng v\u00ec sao ph\u00e1t ra s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn. Ng\u00e0y nay \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ea5y v\u1ea1n ng\u00f4i sao nh\u01b0 th\u1ebf, trong \u0111\u00f3 ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e0 sao ch\u01b0a bi\u1ebft. Nh\u1eefng sao \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ed3m c\u00f3 t\u00e0n d\u01b0 c\u1ee7a sao si\u00eau m\u1edbi, c\u00e1c tinh v\u00e2n trong h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0, m\u1ed9t s\u1ed1 h\u1ec7 sao c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u1eb1m ngo\u00e0i h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0, nh\u1eefng sao n\u01a1tron t\u1ef1 quay v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 nhanh, nh\u00e2n c\u1ee7a h\u1ec7 sao ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng\u2026 Hi\u1ec7n nay c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c trong tay lo\u1ea1i k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng v\u00f4 tuy\u1ebfn c\u00f3 th\u1ec3 nghe th\u1ea5y nh\u1eefng ng\u00f4n ng\u1eef ri\u00eang c\u00e1ch xa 10 t\u1ec9 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng n\u1eb1m s\u00e2u trong v\u0169 tr\u1ee5. Nh\u1eefng s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 ra \u0111\u1eddi h\u01a1n 10 t\u1ec9 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1t ra. Khi ta quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng thi\u00ean th\u1ec3 c\u00e0ng xa, ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y b\u1ed9 m\u1eb7t c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 c\u00e0ng xa x\u01b0a h\u01a1n n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>Con ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm s\u1ef1 s\u1ed1ng ngo\u00e0i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t ra, c\u00f2n d\u00f9ng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng v\u00f4 tuy\u1ebfn ph\u00e1t s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn c\u00f3 quy lu\u1eadt v\u00e0o v\u0169 tr\u1ee5, hy v\u1ecdng nh\u1eefng sinh v\u1eadt c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 kh\u00e1c trong v\u0169 tr\u1ee5 s\u1ebd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed3ng th\u1eddi ta c\u0169ng ra c\u00f4ng t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn t\u1eeb trong v\u0169 tr\u1ee5 ph\u00e1t ra, hy v\u1ecdng c\u00f3 th\u1ec3 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2m thanh c\u1ee7a nh\u1eefng sinh v\u1eadt c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 t\u1eeb ngo\u00e0i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: S\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn; S\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn v\u0169 tr\u1ee5; Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u00f4 tuy\u1ebfn; K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng v\u00f4<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00f3i \u0111\u1ebfn ph\u00e1t s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t danh t\u1eeb khoa h\u1ecdc b\u00ed \u1ea3o, s\u00e2u xa v\u00e0 tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng. Th\u1ef1c ra n\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 s\u00f3ng v\u00f4 tuy\u1ebfn trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y ta v\u1eabn ti\u1ebfp x\u00fac. Nh\u01b0 ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft, \u0111\u00e0i ph\u00e1t thanh, \u0111\u00e0i truy\u1ec1n h\u00ecnh v\u00e0 c\u00e1c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-6831","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6831"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6831\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}