{"id":6833,"date":"2021-11-20T12:27:09","date_gmt":"2021-11-20T05:27:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=6833"},"modified":"2021-11-20T13:24:48","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:48","slug":"the-gioi-tu-nhien-mo-ra-truoc-mat-ta-mot-canh-tuong-muon-mau-muon-ve-cac-tia-tu-khap-chon-trong-khong-gian-ban-ve-trai-dat-dua-lai-cho-ta-chiec-chia-khoa-de-kham-pha-bi-mat-cua-vu-tru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/the-gioi-tu-nhien-mo-ra-truoc-mat-ta-mot-canh-tuong-muon-mau-muon-ve-cac-tia-tu-khap-chon-trong-khong-gian-ban-ve-trai-dat-dua-lai-cho-ta-chiec-chia-khoa-de-kham-pha-bi-mat-cua-vu-tru\/","title":{"rendered":"Tia v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 g\u00ec?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean m\u1edf ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ta m\u1ed9t c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng mu\u00f4n m\u00e0u, mu\u00f4n v\u1ebb. C\u00e1c tia t\u1eeb kh\u1eafp ch\u1ed1n trong kh\u00f4ng gian b\u1eafn v\u1ec1 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, \u0111\u01b0a l\u1ea1i cho ta chi\u1ebfc ch\u00eca kho\u00e1 \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i v\u00e0o t\u1ea7ng kh\u00ed quy\u1ec3n c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, nh\u1eefng tia n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p. Ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng d\u00f2ng h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o n\u00ean h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed c\u1ee7a nhi\u1ec1u lo\u1ea1i nguy\u00ean t\u1ed1, trong \u0111\u00f3 ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed hy\u0111\u00f4, chi\u1ebfm kho\u1ea3ng 87%, ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn l\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed heli, chi\u1ebfm 12%, ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 h\u1ea1t nh\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed oxy, nit\u01a1, s\u1eaft, coban, niken, cacbon, lithi, bari, bo, v.v. th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 \u00edt h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed Urani.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng b\u00ecnh qu\u00e2n c\u1ee7a tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p l\u1edbn h\u01a1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u so v\u1edbi quang t\u1eed photon, t\u1ed1c \u0111\u1ed9 c\u1ee7a n\u00f3 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng. Ch\u00fang t\u1eeb b\u1ed1n ph\u00eda b\u1eafn \u0111\u1ebfn Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, tr\u00ean di\u1ec7n t\u00edch 1 cm2 \u1edf v\u00f9ng bi\u00ean c\u1ee7a b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n, m\u1ed7i gi\u00e2y c\u00f3 kho\u1ea3ng 1 tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p xuy\u00ean qua.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sau khi c\u00e1c h\u1ea1t tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p \u0111i v\u00e0o t\u1ea7ng kh\u00ed quy\u1ec3n, ch\u00fang s\u1ebd va ch\u1ea1m v\u1edbi h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed trong c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed kh\u00f4ng kh\u00ed, sinh ra c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n nh\u01b0 \u0111i\u1ec7n t\u1eed, \u0111i\u1ec7n t\u1eed d\u01b0\u01a1ng (positron), quang t\u1eed (photon), (meson), v.v. v\u00e0 m\u1ea5t \u0111i r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, n\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh tia v\u0169 tr\u1ee5 th\u1ee9 c\u1ea5p.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u00e0y nay nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh trong h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u1eefng sao n\u01a1tron c\u00f3 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh v\u00e0 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 t\u1ef1 quay nhanh v\u00e0 c\u00e1c sao bi\u1ebfn quang c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng v\u1ee5 n\u1ed5 c\u1ee7a c\u00e1c sao si\u00eau m\u1edbi \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 ngu\u1ed3n s\u1ea3n sinh ra tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c h\u1ea1t c\u1ee7a tia v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 c\u1ea5p trong qu\u00e1 tr\u00ecnh bay l\u01a1 l\u1eedng d\u00e0i d\u1eb1ng d\u1eb7c trong h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0, d\u01b0\u1edbi t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng gi\u1eefa c\u00e1c ng\u00f4i sao v\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1eb1ng tinh n\u00f3 s\u1ebd t\u0103ng t\u1ed1c v\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn, bay theo nh\u1eefng qu\u00e3ng \u0111\u01b0\u1eddng g\u1ea5p kh\u00fac, quanh co, t\u00edch lu\u1ef9 v\u00e0 ph\u00e2n b\u1ed1 kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i trong h\u1ec7 Ng\u00e2n h\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nghi\u00ean c\u1ee9u tia v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng nh\u1eefng li\u00ean quan m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng gi\u1eefa c\u00e1c h\u1eb1ng tinh, h\u01a1n n\u1eefa tia v\u0169 tr\u1ee5 c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n c\u00f3 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1eadt l\u00fd c\u00e1c h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed l\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng. Nh\u1eefng h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n nh\u01b0 \u0111i\u1ec7n t\u1eed d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 meson \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u khi nghi\u00ean c\u1ee9u tia v\u0169 tr\u1ee5 th\u1ee9 c\u1ea5p. Ng\u00e0y nay ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u tra r\u00f5 M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00f3 l\u00fac c\u00f9ng ph\u00e1t ra tia v\u0169 tr\u1ee5 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng th\u1ea5p. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a lo\u1ea1i tia n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ea5t h\u1eefu c\u01a1 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi trong du h\u00e0nh v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ngo\u00e0i ra, v\u00ec tia b\u1ee9c x\u1ea1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn cho nh\u00e2n t\u1ebf b\u00e0o c\u1ee7a sinh v\u1eadt ph\u00e1t sinh bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ho\u1eb7c b\u1ecb ph\u00e1 ho\u1ea1i, g\u00e2y n\u00ean sinh v\u1eadt bi\u1ebfn d\u1ecb, do \u0111\u00f3 tia v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 ti\u1ebfn ho\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c sinh v\u1eadt tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u00e0 c\u00e2n b\u1eb1ng sinh th\u00e1i c\u00f3 m\u1ed9t t\u00e1c d\u1ee5ng to l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u01b0a ra d\u1ef1 \u0111o\u00e1n t\u00e1o b\u1ea1o v\u00e0 l\u00fd th\u00fa r\u1eb1ng: s\u1ef1 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng c\u1ee7a lo\u1ea1i kh\u1ee7ng long tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c tia v\u0169 tr\u1ee5 do nh\u1eefng v\u1ee5 n\u1ed5 c\u1ee7a c\u00e1c si\u00eau sao m\u1edbi \u0111\u1ed9t nhi\u00ean t\u0103ng l\u00ean m\u00e0 g\u00e2y ra.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00ec v\u1eady s\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u tia v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ed1i v\u1edbi thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc, v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 sinh v\u1eadt h\u1ecdc \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kho\u00e1: Tia v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean m\u1edf ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ta m\u1ed9t c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng mu\u00f4n m\u00e0u, mu\u00f4n v\u1ebb. C\u00e1c tia t\u1eeb kh\u1eafp ch\u1ed1n trong kh\u00f4ng gian b\u1eafn v\u1ec1 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, \u0111\u01b0a l\u1ea1i cho ta chi\u1ebfc ch\u00eca kho\u00e1 \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i v\u00e0o t\u1ea7ng kh\u00ed quy\u1ec3n c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, nh\u1eefng tia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-6833","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6833"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6833\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}