{"id":6871,"date":"2021-11-20T12:31:42","date_gmt":"2021-11-20T05:31:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=6871"},"modified":"2021-11-20T13:24:46","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:46","slug":"the-nao-goi-la-nam-can-chi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/the-nao-goi-la-nam-can-chi\/","title":{"rendered":"Th\u1ebf n\u00e0o g\u1ecdi l\u00e0 n\u0103m &#8220;can, chi&#8221;?"},"content":{"rendered":"\n<p>B\u1ea1n \u0111\u00e3 xem qua b\u1ed9 phim &#8220;Gi\u00f3 m\u01b0a Gi\u00e1p Ng\u1ecd&#8221;?<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc qua c\u00e1c s\u00e1ch &#8220;S\u1ef1 bi\u1ebfn M\u1eadu Tu\u1ea5t&#8221; v\u00e0 &#8220;C\u00e1ch m\u1ea1ng T\u00e2n H\u1ee3i&#8221; ch\u01b0a?<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p Ng\u1ecd, M\u1eadu Tu\u1ea5t, T\u00e2n H\u1ee3i \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a n\u0103m. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m nh\u01b0 th\u1ebf g\u1ecdi l\u00e0 ghi n\u0103m theo can, chi.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec sao l\u1ea1i g\u1ecdi l\u00e0 ghi n\u0103m theo can, chi? Mu\u1ed1n hi\u1ec3u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ta ph\u1ea3i b\u00e0n v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m hi\u1ec7n nay.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay ta \u0111ang d\u00f9ng c\u00e1ch ghi n\u0103m theo C\u00f4ng nguy\u00ean. Hi\u1ec7n nay tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi n\u00f3i chung d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m n\u00e0y, n\u00f3 l\u1ea5y ng\u00e0y ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a ch\u00faa Giesu \u0111\u1ec3 t\u00ednh. Trung Qu\u1ed1c th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u00f3 hai ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m. M\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p l\u00e0 ghi n\u0103m theo n\u0103m ni\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u phong ki\u1ebfn. V\u00ed d\u1ee5 ni\u00ean hi\u1ec7u \u0110\u01b0\u1eddng Th\u00e1i T\u00f4ng (L\u00fd Th\u1ebf D\u00e2n) g\u1ecdi l\u00e0 Trinh Quan. \u00d4ng l\u00e0m Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf n\u0103m 627. N\u0103m \u0111\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 Trinh Quan nguy\u00ean ni\u00ean. Huy\u1ec1n Trang n\u0103m 629 \u0111i T\u00e2y T\u1ea1ng l\u1ea5y kinh, n\u0103m \u0111\u00f3 l\u00e0 n\u0103m Trinh Quan th\u1ee9 3. L\u1ea1i v\u00ed d\u1ee5 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf T\u01b0 T\u00f4ng (Chu Do Ki\u1ec3m) l\u00e0 v\u1ecb Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a tri\u1ec1u Minh c\u00f3 ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 S\u00f9ng Trinh. N\u0103m S\u00f9ng Trinh m\u1ea5t l\u00e0 n\u0103m S\u00f9ng Trinh th\u1ee9 16. C\u00e1ch ghi n\u0103m nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u00f2i h\u00f2i ph\u1ea3i r\u1ea5t quen thu\u1ed9c c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i v\u00e0 ni\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a c\u00e1c<\/p>\n\n\n\n<p>V\u01b0\u01a1ng Tri\u1ec1u phong ki\u1ebfn, n\u00ean t\u00ednh to\u00e1n r\u1ea5t phi\u1ec1n ph\u1ee9c. H\u01a1n n\u1eefa g\u1eb7p ph\u1ea3i ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m kh\u00f4ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t, v\u00ed d\u1ee5 th\u1eddi Tam qu\u1ed1c ba n\u01b0\u1edbc Ngu\u1ef5, Th\u1ee5c, Ng\u00f4 m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u c\u00f3 ni\u00ean hi\u1ec7u ri\u00eang, v\u1eady ph\u1ea3i theo c\u00e1ch ghi n\u0103m c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc n\u00e0o? Do \u0111\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m n\u00e0y r\u1ea5t kh\u00f4ng ti\u1ec7n l\u1ee3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Giap g&#8217;t Binh D inh\u2026 :f\u2026 -t- t 1-,&#8211;,rll&#8211;c-l IlfI2:1.pcjffl lc..Wtlfil l#-JipJ ] \u00b7 1-tl.@ l rOOe.1+ 1\u00a511flli b\\l:t&#8221;I t<\/p>\n\n\n\n<p>Trung Qu\u1ed1c c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch ghi n\u0103m kh\u00e1c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i khoa h\u1ecdc, g\u1ecdi l\u00e0 ghi n\u0103m theo &#8220;can, chi&#8221;. Can, chi l\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi chung c\u1ee7a Thi\u00ean Can v\u00e0 \u0110\u1ecba Chi. Gi\u00e1p, \u1ea5t, b\u00ednh, \u0111inh, m\u1eadu, k\u1ef7, canh, t\u00e2n, nh\u00e2m, qu\u00fd, 10 ch\u1eef n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 Thi\u00ean Can; t\u00fd, s\u1eedu, d\u1ea7n, m\u00e3o, th\u00ecn, t\u1ef5, ng\u1ecd, m\u00f9i, th\u00e2n, d\u1eadu, tu\u1ea5t, h\u1ee3i, 12 ch\u1eef n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u1ecba Chi. 10 Thi\u00ean Can v\u00e0 12 \u0110\u1ecba Chi l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ph\u1ed1i v\u1edbi nhau, nh\u01b0 Gi\u00e1p T\u00fd, \u1ea5t S\u1eedu, B\u00ednh D\u1ea7n, \u0110inh M\u00e3o, v.v. h\u1ee3p th\u00e0nh 60 t\u1ed5, tu\u1ea7n ho\u00e0n s\u1eed d\u1ee5ng, g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;L\u1ee5c th\u1eadp hoa gi\u00e1p t\u00fd&#8221;. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m nh\u01b0 th\u1ebf, c\u1ee9 m\u1ed7i 60 n\u0103m tu\u1ea7n ho\u00e0n m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ec3 ph\u1ed1i v\u1edbi ni\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a c\u00e1c V\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u, c\u00e1ch nhau 60 n\u0103m s\u1ebd r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 d\u1ec5 t\u00ednh to\u00e1n. V\u00ed d\u1ee5 phong tr\u00e0o Duy T\u00e2n n\u0103m 1898 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 S\u1ef1 bi\u1ebfn M\u1eadu Tu\u1ea5t; n\u0103m 1911 T\u00f4n Trung S\u01a1n l\u00e3nh \u0111\u1ea1o cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng d\u00e2n ch\u1ee7 g\u1ecdi l\u00e0 C\u00e1ch m\u1ea1ng T\u00e2n H\u1ee3i; n\u0103m 1894 thu\u1ef7 s\u01b0 b\u1eafc d\u01b0\u01a1ng m\u1edf tr\u1eadn h\u1ea3i chi\u1ebfn v\u1edbi qu\u00e2n x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c Nh\u1eadt g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ea3i chi\u1ebfn Gi\u00e1p Ng\u1ecd.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1961 l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu, n\u0103m 1971 l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n H\u1ee3i, n\u0103m 1981 l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n D\u1eadu, v.v, c\u1ee9 s\u1eafp x\u1ebfp nh\u01b0 th\u1ebf ta bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c: n\u1ebfu thi\u00ean can c\u1ee7a n\u0103m tr\u01b0\u1edbc gi\u1ed1ng thi\u00ean can n\u0103m sau th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch nhau 10 n\u0103m, c\u00f2n \u0111\u1ecba chi n\u0103m sau v\u00e0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc gi\u1ed1ng nhau, v\u00ed d\u1ee5<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p t\u00fd v\u00e0 B\u00ednh t\u00fd l\u00e0 c\u00e1ch nhau 12 n\u0103m. V\u00ec b\u1ed9i s\u1ed1 chung nh\u1ecf nh\u1ea5t c\u1ee7a 10 v\u00e0 12 l\u00e0 60 cho n\u00ean hai ch\u1eef Thi\u00ean can v\u00e0 \u0110\u1ecba chi c\u1ee7a c\u00e1c n\u0103m ho\u00e0n to\u00e0n gi\u1ed1ng nhau th\u00ec nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh l\u00e0 ch\u00eanh nhau 60 n\u0103m. C\u00e1ch ghi n\u0103m n\u00e0y tuy ch\u01b0a ho\u00e0n to\u00e0n thu\u1eadn l\u1ee3i nh\u01b0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m theo C\u00f4ng nguy\u00ean, nh\u01b0ng v\u00ec trong l\u1ecbch s\u1eed Trung Qu\u1ed1c d\u00f9ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u cho n\u00ean ta c\u1ea7n t\u00ecm hi\u1ec3u.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 c\u1ea7m tinh ch\u00fang ta quen g\u1ecdi, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ea5y \u0111\u1ecba chi \u0111\u1ec3 t\u00ednh. M\u1ed7i quan h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0: t\u00fd-chu\u1ed9t, h\u1ee3i &#8211; l\u1ee3n, tu\u1ea5t &#8211; ch\u00f3, d\u1eadu &#8211; g\u00e0, th\u00e2n &#8211; kh\u1ec9, m\u00f9i &#8211; d\u00ea, ng\u1ecd &#8211; ng\u1ef1a, t\u1ef5 &#8211; r\u1eafn, th\u00ecn &#8211; r\u1ed3ng, m\u00e3o -m\u00e8o, d\u1ea7n &#8211; h\u1ed5, s\u1eedu &#8211; tr\u00e2u. Cho n\u00ean th\u00f3i quen trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf c\u0169ng l\u1ea5y c\u00e1ch ghi n\u0103m theo can chi \u0111\u1ec3 d\u00f9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: Ghi n\u0103m &#8220;can; chi&#8221;; Ghi n\u0103m C\u00f4ng nguy\u00ean; Thi\u00ean Can; \u0110\u1ecba chi; C\u1ea7m tinh.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u1ea1n \u0111\u00e3 xem qua b\u1ed9 phim &#8220;Gi\u00f3 m\u01b0a Gi\u00e1p Ng\u1ecd&#8221;? Ho\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc qua c\u00e1c s\u00e1ch &#8220;S\u1ef1 bi\u1ebfn M\u1eadu Tu\u1ea5t&#8221; v\u00e0 &#8220;C\u00e1ch m\u1ea1ng T\u00e2n H\u1ee3i&#8221; ch\u01b0a? Gi\u00e1p Ng\u1ecd, M\u1eadu Tu\u1ea5t, T\u00e2n H\u1ee3i \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a n\u0103m. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ghi n\u0103m nh\u01b0 th\u1ebf g\u1ecdi l\u00e0 ghi n\u0103m theo can, chi. V\u00ec sao l\u1ea1i g\u1ecdi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-6871","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6871"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6871\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}