{"id":6881,"date":"2021-11-20T12:32:52","date_gmt":"2021-11-20T05:32:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=6881"},"modified":"2021-11-20T13:24:45","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:45","slug":"vi-sao-o-nam-cuc-lai-nhieu-van-thach-den-the","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-o-nam-cuc-lai-nhieu-van-thach-den-the\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao \u1edf Nam C\u1ef1c l\u1ea1i nhi\u1ec1u v\u1ea9n th\u1ea1ch \u0111\u1ebfn th\u1ebf?"},"content":{"rendered":"\n<p>V\u1eabn th\u1ea1ch \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n m\u00e0 n\u00f3i l\u00e0 &#8220;ti\u00eau b\u1ea3n thi\u00ean th\u1ec3&#8221; r\u1ea5t kh\u00f3 ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u01b0a ai t\u1eebng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u00f4ng c\u00f3 t\u01b0 li\u1ec7u v\u00e0 \u0111\u1ea7u m\u1ed1i n\u00e0o, trong khu v\u1ef1c Nam C\u1ef1c, m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng r\u1ea5t kh\u1eafc nghi\u1ec7t nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn v\u1eabn th\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1912 m\u1ed9t \u0110\u1ed9i th\u00e1m hi\u1ec3m c\u1ee7a \u00d4xtr\u00e2ylia \u1edf v\u00f9ng b\u0103ng tuy\u1ebft Waykeus c\u00e1ch ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc Nam C\u1ef1c kh\u00f4ng xa \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u1eabn th\u1ea1ch \u0111\u1ea7u ti\u00ean. M\u1eabu v\u1eabn th\u1ea1ch n\u00e0y c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng kho\u1ea3ng 1 kg. V\u1ec1 sau qua n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 t\u1eeb n\u0103m 1912 &#8211; 1964 ng\u01b0\u1eddi ta l\u1ea1i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Nam C\u1ef1c 5 m\u1eabu v\u1eabn th\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong v\u00f2ng 20 n\u0103m k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 1969, \u1edf khu v\u1ef1c Nam C\u1ef1c ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u m\u1ea9u v\u1eabn th\u1ea1ch, ho\u00e0n to\u00e0n r\u1ea5t b\u1ea5t ng\u1edd. \u0110\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ed9i th\u00e1m hi\u1ec3m Nh\u1eadt B\u1ea3n n\u0103m 1969 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf khu v\u1ef1c m\u1ea1ch n\u00fai \u0110\u1ea1i Ho\u00e0, \u0111\u1ebfn n\u0103m 1976 trong ph\u1ea1m vi 200 km2 ng\u01b0\u1eddi ta thu th\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng 1000 m\u1ea9u v\u1eabn th\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau n\u0103m 1976 c\u00e1c \u0110\u1ed9i th\u00e1m hi\u1ec3m Nam C\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn v\u1eabn th\u1ea1ch \u1edf c\u00e1c thung l\u0169ng m\u1ea1ch n\u00fai \u0110\u1ea1i Ho\u00e0, khu v\u1ef1c Alern, Waytolia. \u0110\u1ebfn cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 80 c\u1ee7a Th\u1ebf k\u1ef7 XX, to\u00e0n b\u1ed9 \u0111\u1ea1i l\u1ee5c Nam C\u1ef1c \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y 7 &#8211; 8 ngh\u00ecn m\u1ea9u v\u1eabn th\u1ea1ch, h\u01a1n n\u1eefa xem ra c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng v\u1eabn th\u1ea1ch tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi thu \u0111\u01b0\u1ee3c, theo th\u1ed1ng k\u00ea \u01b0\u1edbc kho\u1ea3ng t\u1eeb 3 ngh\u00ecn l\u1ea7n v\u1eabn th\u1ea1ch r\u01a1i m\u00e0 thu th\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng v\u1eabn th\u1ea1ch ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Nam C\u1ef1c l\u00e0m cho s\u1ed1 l\u1ea7n v\u1eabn th\u1ea1ch t\u0103ng l\u00ean tr\u00ean m\u1ed9t n\u1eeda. \u0110i\u1ec1u v\u00f4 c\u00f9ng qu\u00fd b\u00e1u l\u00e0 c\u00e1c v\u1eabn th\u1ea1ch \u1edf Nam C\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o t\u1ed3n l\u00e2u d\u00e0i d\u01b0\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 th\u1ea5p, \u0111\u1ed9 \u1ea9m th\u1ea5p v\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng trong s\u1ea1ch, l\u00e0 nh\u1eefng t\u01b0 li\u1ec7u v\u00e0 ti\u00eau b\u1ea3n nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00f4 c\u00f9ng qu\u00fd b\u00e1u.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c v\u1eabn th\u1ea1ch ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Nam C\u1ef1c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nhi\u1ec1u, ph\u1ea1m vi l\u1ea1i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i t\u1eadp trung. T\u1eeb nh\u1eefng v\u1eabn th\u1ea1ch \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Nam C\u1ef1c, \u0111\u1ea1i b\u1ed9 ph\u1eadn \u0111\u1ec1u t\u1eadp trung \u1edf m\u1ea1ch n\u00fai \u0110\u1ea1i ho\u00e0 g\u1ea7n ch\u1ed7 tr\u00fa c\u1ee7a \u0110\u1ed9i kh\u1ea3o s\u00e1t Nh\u1eadt B\u1ea3n v\u00e0 chung quanh nh\u1eefng d\u00e3y n\u00fai kh\u00e1c, \u1edf d\u1ea3i g\u1ea7n \u0110\u1ed9i kh\u1ea3o s\u00e1t c\u1ee7a M\u1ef9. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u00e1t hi\u1ec7n nh\u1eefng v\u1eabn th\u1ea1ch t\u1eadp trung n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u1ee7 c\u00e1c lo\u1ea1i. S\u1ef1 th\u1eadt \u0111\u00f3 n\u00f3i l\u00ean r\u1eb1ng: nh\u1eefng v\u1eabn th\u1ea1ch n\u00e0y nguy\u00ean ph\u00e2n t\u00e1n \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i, v\u00ec m\u1ed9t nguy\u00ean nh\u00e2n n\u00e0o \u0111\u00f3, nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ea7ng b\u0103ng ch\u1ea3y ch\u1eadm l\u00e2u ng\u00e0y m\u1edbi d\u1ea7n d\u1ea7n d\u1ed3n l\u1ea1i m\u1ed9t ch\u1ed7.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec c\u00e1c t\u1ea7ng b\u0103ng gi\u1eefa \u0111\u1ea1i l\u1ee5c Nam C\u1ef1c t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i d\u00e0y, k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn t\u1eadn b\u1edd bi\u1ec3n m\u1edbi m\u1ecfng d\u1ea7n. C\u00f3 th\u1ec3 so s\u00e1nh c\u00e1c t\u1ea7ng b\u0103ng v\u00e0 \u0111\u1ea1i l\u1ee5c gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t t\u1ea5m b\u00e1nh, c\u00e1c t\u1ea7ng b\u0103ng t\u1ef1 nhi\u00ean s\u1ebd t\u1eeb ch\u1ed7 cao ch\u1ea3y xu\u1ed1ng ch\u1ed7 th\u1ea5p, m\u1eb7c d\u00f9 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ch\u1ea3y r\u1ea5t ch\u1eadm, nh\u01b0ng ch\u00ednh v\u00ec s\u1ef1 tr\u01b0\u1ee3t ch\u1eadm \u0111\u00f3 m\u00e0 t\u1eadp trung v\u1eabn th\u1ea1ch \u1edf c\u00e1c n\u01a1i l\u1ea1i. N\u1ebfu g\u1eb7p ph\u1ea3i n\u00fai cao ho\u1eb7c nh\u1eefng g\u00f2 \u0111\u1ed3i th\u00ec s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c v\u1eabn th\u1ea1ch s\u1ebd b\u1ecb tr\u1edf ng\u1ea1i do \u0111\u00f3 ch\u00fang ph\u1ea3i ng\u1eebng l\u1ea1i d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea1n c\u1ea3m th\u1ea5y k\u1ef3 l\u1ea1, v\u00ec sao &#8220;c\u00e1c ti\u00eau b\u1ea3n thi\u00ean th\u1ec3&#8221; r\u1ea5t kh\u00f3 g\u1eb7p n\u00e0y l\u1ea1i \u0111\u1ec1u k\u00e9o nhau \u0111\u1ebfn Nam C\u1ef1c \u0111\u1ec3 c\u01b0 tr\u00fa? Th\u1ef1c ra \u0111i\u1ec1u n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 c\u1ef1c quang, l\u00e0 do \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, c\u1ed9ng th\u00eam v\u1edbi s\u1ef1 che ph\u1ee7 b\u0103ng tuy\u1ebft c\u1ee7a Nam C\u1ef1c \u0111\u00e3 b\u1ea3o t\u1ed3n nh\u1eefng thi\u00ean th\u1ec3 t\u1eeb ngo\u00e0i b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: V\u1eabn th\u1ea1ch; Nam C\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u1eabn th\u1ea1ch \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n m\u00e0 n\u00f3i l\u00e0 &#8220;ti\u00eau b\u1ea3n thi\u00ean th\u1ec3&#8221; r\u1ea5t kh\u00f3 ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u01b0a ai t\u1eebng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u00f4ng c\u00f3 t\u01b0 li\u1ec7u v\u00e0 \u0111\u1ea7u m\u1ed1i n\u00e0o, trong khu v\u1ef1c Nam C\u1ef1c, m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng r\u1ea5t kh\u1eafc nghi\u1ec7t nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-6881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6881"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6881\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}