{"id":6942,"date":"2021-11-20T12:40:00","date_gmt":"2021-11-20T05:40:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=6942"},"modified":"2021-11-20T13:24:41","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:41","slug":"vi-sao-mat-troi-phat-sang-va-phat-nhiet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-mat-troi-phat-sang-va-phat-nhiet\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao M\u1eb7t tr\u1eddi ph\u00e1t s\u00e1ng v\u00e0 ph\u00e1t nhi\u1ec7t?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u1eb7t tr\u1eddi gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t Qu\u1ea3 c\u1ea7u l\u1eeda n\u00f3ng b\u1ecfng, ch\u00f3i chang. H\u00e0ng gi\u1edd h\u00e0ng ph\u00fat n\u00f3 \u0111\u1ec1u b\u1ee9c x\u1ea1 m\u1ed9t n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn, ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 nhi\u1ec7t trong v\u0169 tr\u1ee5, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng l\u01b0\u1ee3ng \u00e1nh s\u00e1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi m\u00e0 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 b\u1eb1ng 1\/2,2 t\u1ec9 to\u00e0n b\u1ed9 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng b\u1ee9c x\u1ea1 c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi. Ta c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung uy l\u1ef1c c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi nh\u01b0 sau, n\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t l\u1edbp b\u0103ng d\u00e0y 12 m b\u1ecdc k\u00edn b\u1ec1 m\u1eb7t M\u1eb7t Tr\u1eddi th\u00ec ch\u1ec9 sau 1 ph\u00fat, nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi s\u1ebd l\u00e0m n\u00f3ng ch\u1ea3y to\u00e0n b\u1ed9 l\u1edbp b\u0103ng \u0111\u00f3. \u0110i\u1ec1u khi\u1ebfn cho ta kinh ng\u1ea1c h\u01a1n l\u00e0 M\u1eb7t Tr\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng chi\u1ebfu s\u00e1ng nh\u01b0 th\u1ebf h\u00e0ng m\u1ea5y t\u1ec9 n\u0103m nay.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb r\u1ea5t l\u00e2u ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 th\u1eafc m\u1eafc: n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi t\u1eeb \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f3?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean M\u1eb7t Tr\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1t ch\u00e1y th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, b\u1edfi v\u00ec cho d\u00f9 kh\u00ed oxy v\u00e0 than c\u00f3 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1t nh\u1ea5t, c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng to b\u1eb1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi th\u00ec c\u0169ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 duy tr\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u00e1y s\u00e1ng trong 2500 n\u0103m. Nh\u01b0ng tu\u1ed5i c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi th\u00ec d\u00e0i h\u01a1n th\u1ebf r\u1ea5t nhi\u1ec1u, c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ednh \u0111\u1ebfn h\u00e0ng t\u1ec9 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1854 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0110\u1ee9c Kaimuhop l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0a ra thuy\u1ebft khoa h\u1ecdc v\u1ec1 ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng M\u1eb7t Tr\u1eddi. \u00d4ng cho r\u1eb1ng, c\u00e1c ch\u1ea5t kh\u00ed tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u1eddi kh\u00f4ng ng\u1eebng ph\u00e1t ra nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng, do \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ng\u1eebng b\u1ecb ngu\u1ed9i \u0111i v\u00e0 co l\u1ea1i. Nh\u1eefng ch\u1ea5t co l\u1ea1i n\u00e0y l\u1ea1i r\u01a1i v\u00e0o M\u1eb7t Tr\u1eddi, s\u1ea3n sinh ra s\u1ed1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ng\u1eebng b\u1ed5 sung cho n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng M\u1eb7t Tr\u1eddi \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i. Theo t\u00ednh to\u00e1n \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi h\u00e0ng n\u0103m n\u1ebfu gi\u1ea3m \u0111i 100 m th\u00ec n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng co ng\u00f3t s\u1ea3n sinh ra \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 b\u00f9 \u0111\u1eafp n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng n\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ee9c x\u1ea1. Nh\u01b0ng \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc l\u00e0 cho d\u00f9 \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a h\u00e0nh tinh xa nh\u1ea5t trong h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi th\u00ec s\u1ef1 co ng\u00f3t c\u1ee7a n\u00f3 cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec M\u1eb7t Tr\u1eddi chi\u1ebfu s\u00e1ng 20 tri\u1ec7u n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u1ede th\u1ebf k\u1ef7 XIX c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi ph\u00e1t s\u00e1ng l\u00e0 do c\u00e1c v\u1eabn tinh r\u01a1i xu\u1ed1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi s\u1ea3n sinh ra nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng, ph\u1ea3n \u1ee9ng ho\u00e1 h\u1ecdc, s\u1ef1 ph\u00e2n r\u00e3 c\u1ee7a c\u00e1c nguy\u00ean t\u1ed1 ph\u00f3ng x\u1ea1, v.v m\u00e0 g\u00e2y n\u00ean. Nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00f3ng th\u00edch ra m\u1ed9t ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 M\u1eb7t Tr\u1eddi ph\u00e1t sinh ra ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn v\u00e0 l\u00e2u nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u0103m 1938 ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n ra ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed, cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u \u0111\u1ed1 v\u1ec1 ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng M\u1eb7t Tr\u1eddi. S\u1edf d\u0129 M\u1eb7t Tr\u1eddi ph\u00e1t ra ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1edd ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi. M\u1eb7t Tr\u1eddi v\u1ed1n ch\u1ee9a r\u1ea5t nhi\u1ec1u nguy\u00ean t\u1ed1 hydro. \u1ede t\u00e2m M\u1eb7t Tr\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao (15 tri\u1ec7u \u00b0C) \u00e1p su\u1ea5t cao, c\u00e1c h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed hydro t\u00e1c d\u1ee5ng l\u1eabn nhau k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed heli n\u00ean \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ph\u00f3ng th\u00edch ra l\u01b0\u1ee3ng \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 l\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec7t v\u00f4 t\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">V\u00ec v\u1eady qu\u00e1 tr\u00ecnh M\u1eb7t Tr\u1eddi ph\u00e1t nhi\u1ec7t kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ta v\u1eabn t\u01b0\u1edfng. Trong M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00e1c ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch c\u1ee7a hydro bi\u1ebfn th\u00e0nh heli, \u0111\u00f3 l\u00e0 ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi. Tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u1eddi l\u01b0\u1ee3ng hydro tham gia ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch n\u00e0y r\u1ea5t phong ph\u00fa, t\u1ed1i thi\u1ec3u c\u00f3 th\u1ec3 cung c\u1ea5p cho M\u1eb7t Tr\u1eddi ti\u1ebfp t\u1ee5c chi\u1ebfu s\u00e1ng v\u00e0 ph\u00e1t nhi\u1ec7t 5 t\u1ec9 n\u0103m n\u1eefa. Sau n\u00e0y m\u1eb7c d\u00f9 to\u00e0n b\u1ed9 hydro tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb ch\u00e1y h\u1ebft, nh\u01b0ng c\u00f2n c\u00f3 ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch c\u1ee7a c\u00e1c nguy\u00ean t\u1ed1 kh\u00e1c n\u1eefa, n\u00ean M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1t s\u00e1ng v\u00e0 ph\u00e1t nhi\u1ec7t m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kho\u00e1: M\u1eb7t Tr\u1eddi; Ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t th\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u1eb7t tr\u1eddi gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t Qu\u1ea3 c\u1ea7u l\u1eeda n\u00f3ng b\u1ecfng, ch\u00f3i chang. H\u00e0ng gi\u1edd h\u00e0ng ph\u00fat n\u00f3 \u0111\u1ec1u b\u1ee9c x\u1ea1 m\u1ed9t n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn, ph\u00e1t ra \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 nhi\u1ec7t trong v\u0169 tr\u1ee5, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng l\u01b0\u1ee3ng \u00e1nh s\u00e1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi m\u00e0 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 b\u1eb1ng 1\/2,2 t\u1ec9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-6942","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6942"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6942\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}