{"id":7169,"date":"2021-11-20T12:43:07","date_gmt":"2021-11-20T05:43:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=7169"},"modified":"2021-11-20T13:24:40","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:40","slug":"tren-hoa-tinh-co-song-dao-khong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/tren-hoa-tinh-co-song-dao-khong\/","title":{"rendered":"Tr\u00ean Ho\u1ea3 Tinh c\u00f3 s\u00f4ng \u0111\u00e0o kh\u00f4ng?"},"content":{"rendered":"\n<p>N\u0103m 1877 k\u1ef9 thu\u1eadt quan tr\u1eafc thi\u00ean v\u0103n \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ti\u1ebfn b\u1ed9. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 n\u0103m Ho\u1ea3 Tinh g\u1ea7n Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t nh\u1ea5t, g\u1ecdi l\u00e0 n\u0103m &#8220;\u0111\u1ea1i xung&#8221;. Schiaparelli &#8211; nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n Italia mu\u1ed1n nh\u00e2n d\u1ecbp n\u00e0y v\u1ebd b\u1ea3n \u0111\u1ed3 Ho\u1ea3 Tinh.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3 \u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Ho\u1ea3 Tinh c\u00f3 t\u1eebng khu v\u1ef1c kh\u00e1 \u0111en, gi\u1ed1ng nh\u01b0 bi\u1ec3n, ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111en gi\u1ed1ng nh\u01b0 n\u1ed1i th\u00f4ng t\u1eeb bi\u1ec3n n\u00e0y sang bi\u1ec3n kh\u00e1c, ho\u1eb7c c\u00f3 l\u00fac ch\u00fang ph\u1ed1i h\u1ee3p l\u1ea1i th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng. \u0110\u00f3 l\u00e0 g\u00ec? L\u1ebd n\u00e0o \u0111\u00f3 l\u1ea1i l\u00e0 c\u00e1c con s\u00f4ng? Nh\u01b0ng s\u00f4ng kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u00f4ng t\u1eeb bi\u1ec3n n\u00e0y sang bi\u1ec3n kh\u00e1c. Do \u0111\u00f3 Schiaparelli \u0111\u00e3 m\u1ea1nh d\u1ea1n d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng con k\u00eanh \u0111\u00e0o hay s\u00f4ng \u0111\u00e0o do sinh v\u1eadt c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 tr\u00ean Ho\u1ea3 Tinh t\u1ea1o ra.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 ph\u00e1n \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Schiaparelli sau khi c\u00f4ng b\u1ed1 l\u1eadp t\u1ee9c g\u00e2y h\u1ee9ng th\u00fa cho nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, v\u00ec t\u1eeb l\u00e2u con ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng mu\u1ed1n t\u00ecm ki\u1ebfm tr\u00ean c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c xem c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng kh\u00f4ng. Ch\u1ec9 m\u1edbi c\u00e1ch \u0111\u00e2y kh\u00f4ng l\u00e2u v\u00e0o th\u1eadp k\u1ef7 30, thuy\u1ebft con ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u0103ng \u0111\u00e3 t\u1eebng d\u1ea5y l\u00ean m\u1ed9t th\u1eddi. Ng\u00e0y nay s\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee7a Schiaparelli kh\u00f4ng nghi ng\u1edd n\u1eefa \u0111\u00e3 l\u00e0m cho thuy\u1ebft c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng \u1edf c\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 ngu\u1ed9i \u0111i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c nhen nh\u00f3m l\u00ean. Do \u0111\u00f3 l\u1ea7n ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u1eadp t\u1ee9c d\u1ea5y l\u00ean m\u1ed9t cao tr\u00e0o thi \u0111ua quan s\u00e1t Ho\u1ea3 Tinh trong gi\u1edbi thi\u00ean v\u0103n m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nghi\u1ec7p d\u01b0 c\u0169ng tham gia quan s\u00e1t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 t\u00ean l\u00e0 Lowell r\u1ea5t nhi\u1ec7t t\u00e2m \u0111\u00e3 d\u1ef1ng m\u1ed9t \u0111\u00e0i thi\u00ean v\u0103n ri\u00eang \u0111\u1ec3 chuy\u00ean quan s\u00e1t Ho\u1ea3 Tinh. Sau m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i quan s\u00e1t \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u0103ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng s\u00f4ng \u0111\u00e0o tr\u00ean Ho\u1ea3 Tinh ban \u0111\u1ea7u t\u1eeb 130 l\u00ean h\u01a1n 700 con s\u00f4ng. Tr\u00ean Ho\u1ea3 Tinh qu\u1ea3 th\u1eadt c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u00f4ng \u0111\u00e0o \u0111\u1ebfn th\u1ebf ch\u0103ng? Th\u1ef1c ch\u1ea5t ch\u00fang c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng g\u00ec? C\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3 thi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi Ho\u1ea3 Tinh &#8211; lo\u1ea1i sinh v\u1eadt c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 \u0111\u00e3 \u0111\u00e0o ra nh\u1eefng con s\u00f4ng \u0111\u00e0o n\u00e0y \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a b\u0103ng t\u1eeb hai c\u1ef1c v\u00e0o khu v\u1ef1c v\u0129 \u0111\u1ed9 th\u1ea5p t\u01b0\u1edbi cho nh\u1eefng v\u00f9ng kh\u00f4 c\u1eb1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng trong nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng say s\u01b0a quan tr\u1eafc c\u00e1c s\u00f4ng \u0111\u00e0o Ho\u1ea3 Tinh th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y nh\u1eefng b\u1ee9c tranh s\u00f4ng \u0111\u00e0o m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi v\u1ebd ra r\u1ea5t kh\u00e1c nhau, kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00e1c nhau v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 c\u1ea3 h\u01b0\u1edbng \u0111i, h\u00ecnh th\u00e1i c\u0169ng kh\u00e1c nhau. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00ec sao? Cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn gay g\u1eaft \u0111\u00e3 n\u1ed5 ra nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng \u0111i \u0111\u1ebfn nh\u1ea5t tr\u00ed.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eady c\u00f3 ph\u1ea3i tr\u00ean Ho\u1ea3 Tinh qu\u1ea3 th\u1eadt c\u00f3 s\u00f4ng \u0111\u00e0o kh\u00f4ng? C\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a k\u1ef9 thu\u1eadt quan tr\u1eafc thi\u00ean v\u0103n, vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng c\u00f3 t\u1ea7n su\u1ea5t ph\u00e2n bi\u1ec7t cao cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng d\u1ea3i t\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e1c k\u00eanh \u0111\u00e0o \u1ea5y, tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 do nhi\u1ec1u h\u1ed1 v\u1eabn th\u1ea1ch \u0111\u1ed9c l\u1eadp, to nh\u1ecf kh\u00e1c nhau c\u1ea5u t\u1ea1o n\u00ean. Trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u1ea3 n\u0103ng ph\u00e2n bi\u1ec7t c\u1ee7a thi\u1ebft b\u1ecb kh\u00f4ng cao, v\u00ec c\u1ea3m gi\u00e1c sai c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 \u0111\u00e3 n\u1ed1i ch\u00fang th\u00e0nh t\u1eebng \u0111\u01b0\u1eddng. Ch\u00ednh v\u00ec ch\u00fang kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ed3n t\u1ea1i th\u1eadt m\u00e0 l\u00e0 do c\u00e1ch n\u1ed1i t\u1ea1o n\u00ean, cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t kh\u00e1c nhau d\u1ef1a v\u00e0o th\u1ecb gi\u00e1c ch\u1ee7 quan c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 v\u1ebd n\u00ean nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u1ea7n \u0111\u00e2y lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u00f3ng nh\u1eefng thi\u1ebft b\u1ecb th\u0103m d\u00f2 v\u0169 tr\u1ee5, ti\u1ebfn h\u00e0nh quan tr\u1eafc th\u0103m d\u00f2 ch\u1ee5p m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn c\u00e1c b\u1ee9c \u1ea3nh Ho\u1ea3 Tinh \u1edf c\u1ef1 ly g\u1ea7n. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc th\u00f4ng qua ph\u00e2n t\u00edch v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1eefng b\u1ee9c \u1ea3nh n\u00e0y \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n ph\u1ee7 nh\u1eadn s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u00e1c k\u00eanh \u0111\u00e0o tr\u00ean Ho\u1ea3 Tinh. Ho\u1ea3 Tinh l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ea7y b\u1ee5i c\u00e1t v\u00e0 \u0111\u00e1 r\u1ea5t hoang vu, \u1edf \u0111\u00f3 kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a sinh v\u1eadt c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 n\u00e0o m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng quan s\u00e1t th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean c\u00e0ng kh\u00f4ng c\u00f3 k\u00eanh \u0111\u00e0o do sinh v\u1eadt cao c\u1ea5p \u0111\u00e0o n\u00ean. Tuy nhi\u00ean tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Ho\u1ea3 Tinh t\u1ed3n t\u1ea1i nhi\u1ec1u v\u1ebft ngang d\u1ecdc \u0111an xen nhau kh\u00f4 c\u1eb1n, nh\u01b0ng nh\u1eefng s\u1ea3n v\u1eadt do t\u1ef1 nhi\u00ean t\u00e1c d\u1ee5ng \u0111\u00f3 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng li\u00ean quan g\u00ec v\u1edbi sinh v\u1eadt c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: Ho\u1ea3 Tinh; K\u00eanh \u0111\u00e0o Ho\u1ea3 Tinh.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u0103m 1877 k\u1ef9 thu\u1eadt quan tr\u1eafc thi\u00ean v\u0103n \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ti\u1ebfn b\u1ed9. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 n\u0103m Ho\u1ea3 Tinh g\u1ea7n Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t nh\u1ea5t, g\u1ecdi l\u00e0 n\u0103m &#8220;\u0111\u1ea1i xung&#8221;. Schiaparelli &#8211; nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n Italia mu\u1ed1n nh\u00e2n d\u1ecbp n\u00e0y v\u1ebd b\u1ea3n \u0111\u1ed3 Ho\u1ea3 Tinh. K\u1ebft qu\u1ea3 \u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Ho\u1ea3 Tinh c\u00f3 t\u1eebng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-7169","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7169"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7169\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}