{"id":7177,"date":"2021-11-20T12:44:03","date_gmt":"2021-11-20T05:44:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=7177"},"modified":"2021-11-20T13:24:39","modified_gmt":"2021-11-20T06:24:39","slug":"vi-sao-noi-hai-vuong-tinh-duoc-phat-hien-duoi-ngoi-but-cua-cac-nha-toan-hoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-noi-hai-vuong-tinh-duoc-phat-hien-duoi-ngoi-but-cua-cac-nha-toan-hoc\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao n\u00f3i H\u1ea3i V\u01b0\u01a1ng Tinh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi ng\u00f2i b\u00fat c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 to\u00e1n h\u1ecdc?"},"content":{"rendered":"\n<p>H\u01a1n 2000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc con ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng trong h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f3 6 h\u00e0nh tinh l\u1edbn. Th\u1ed5 tinh l\u00e0 h\u00e0nh Tinh c\u00e1ch M\u1eb7t Tr\u1eddi g\u1ea7n nh\u1ea5t. M\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 3 n\u0103m 1781, nh\u1edd k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng t\u1ef1 ch\u1ebf c\u1ee7a William &#8211; Herschel \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean m\u1edbi trong gia \u0111\u00ecnh h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi, \u0111\u00f3 l\u00e0 Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi ta mong mu\u1ed1n nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00f3 ngay n\u00ean d\u1ea5y l\u00ean m\u1ed9t cao tr\u00e0o quan s\u00e1t Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh. Sau \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e2u c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u00e1t hi\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi anh em m\u1edbi c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh tinh c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch r\u1ea5t o\u00e1i \u0103m. C\u00e1c h\u00e0nh tinh kh\u00e1c \u0111\u1ec1u quay quanh M\u1eb7t Tr\u1eddi theo qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o \u0111\u00fang nh\u01b0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ea1n v\u1eadt h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a Niut\u01a1n, duy ch\u1ec9 c\u00f3 Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh l\u00e0 kh\u00f4ng an ph\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 c\u00f3 l\u00fac c\u00f3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng &#8220;nh\u1ea3y&#8221; ra kh\u1ecfi qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o. C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n ngh\u0129 r\u1eb1ng ngo\u00e0i Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh ra nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t h\u00e0nh tinh ch\u01b0a ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u00ednh l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a h\u00e0nh tinh n\u00e0y \u0111\u00e3 nhi\u1ec5u lo\u1ea1n qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00e0nh tinh ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111\u00f3 d\u0129 nhi\u00ean c\u00f2n c\u00e1ch M\u1eb7t Tr\u1eddi xa h\u01a1n Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh, \u0111\u1ed9 s\u00e1ng c\u1ee7a n\u00f3 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh r\u1ea5t y\u1ebfu, trong b\u1ea7u tr\u1eddi m\u00eanh m\u00f4ng n\u00e0y vi\u1ec7c t\u00ecm n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f3 nh\u01b0 &#8220;t\u00ecm kim \u0111\u00e1y b\u1ec3&#8221;, b\u1edfi v\u00ec c\u00f3 qu\u00e1 nhi\u1ec1u y\u1ebfu t\u1ed1 ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng &#8221; Ngh\u00e9 con kh\u00f4ng s\u1ee3 h\u1ed5&#8221;. \u1ede th\u1eadp k\u1ef7 40 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XIX c\u00f3 hai ch\u00e0ng thanh ni\u00ean \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f4ng ph\u00e1 v\u00e0o c\u1eeda \u1ea3i kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0y. H\u1ecd kh\u00f4ng d\u00f9ng nh\u1eefng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng thi\u00ean v\u0103n ti\u00ean ti\u1ebfn nh\u1ea5t m\u00e0 ch\u1ec9 d\u00f9ng b\u00fat v\u00e0 gi\u1ea5y \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra ng\u00f4i h\u00e0nh tinh xa x\u0103m \u0111\u00f3. H\u1ecd l\u00e0 Le Verrir ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u00e0 Adams ng\u01b0\u1eddi Anh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 10 n\u0103m 1845 ch\u00e0ng thanh ni\u00ean sinh vi\u00ean Adams \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Liusiao Anh 26 tu\u1ed5i n\u00e0y qua t\u00ednh to\u00e1n gian kh\u1ed5 2 n\u0103m \u0111\u00e3 t\u00ecm ra qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o kh\u00f4ng gian c\u1ee7a h\u00e0nh tinh ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111\u00f3 v\u00e0 l\u1eadp t\u1ee9c g\u1eedi k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u1ebfn \u0110\u00e0i tr\u01b0\u1edfng Airy \u0110\u00e0i thi\u00ean v\u0103n Green wich London Anh. \u0110\u00e1ng ti\u1ebfc l\u00e0 Adams kh\u00f4ng g\u1eb7p may, c\u00e1i m\u1ed1c c\u1ee7a s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi tr\u1ecdng \u0111\u00fang m\u1ee9c m\u00e0 b\u1ecb b\u1ecf qu\u00ean trong ng\u0103n k\u00e9o, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp th\u1eddi quan s\u00e1t \u0111\u1ec3 nghi\u1ec7m ch\u1ee9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f2n Le Verrir ch\u00e0ng thanh ni\u00ean Ph\u00e1p g\u1eb7p may h\u01a1n, cu\u1ed1i th\u00e1ng 8 n\u0103m 1846 ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean 36 tu\u1ed5i n\u00e0y \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh t\u00ednh to\u00e1n. C\u1eadu l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t g\u1eedi k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u1ebfn m\u1ea5y \u0110\u00e0i thi\u00ean v\u0103n l\u1edbn c\u1ee7a c\u00e1c n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2u \u00c2u, nh\u1edd h\u1ecd gi\u00fap \u0111\u1ee1 quan s\u00e1t nghi\u1ec7m ch\u1ee9ng. H\u1ea1 tu\u1ea7n th\u00e1ng 9 nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n Gal\u01a1 (Galle) c\u1ee7a \u0110\u00e0i thi\u00ean v\u0103n Beclin \u0110\u1ee9c nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, ngay \u0111\u00eam \u0111\u00f3 \u00f4ng \u0111\u00e3 quan s\u00e1t tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi v\u00e0 t\u00ecm th\u1ea5y n\u00f3. V\u1ec1 sau ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng t\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n trong truy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i Hy l\u1ea1p \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u00ean cho h\u00e0nh tinh n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ea3i V\u01b0\u01a1ng Tinh.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n H\u1ea3i V\u01b0\u01a1ng Tinh \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng th\u1ef1c m\u1ed9t c\u00e1ch sinh \u0111\u1ed9ng t\u00ednh ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ee7a \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt K\u00eaple v\u00e0 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt l\u1ef1c v\u1ea1n v\u1eadt h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a Niut\u01a1n, th\u1ec3 hi\u1ec7n d\u00f9ng l\u00fd lu\u1eadn khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n nh\u1eefng s\u1ef1 v\u1eadt ch\u01b0a bi\u1ebft r\u1ea5t c\u00f3 hi\u1ec7u qu\u1ea3. \u0110\u00fang nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 n\u00f3i &#8220;ngo\u00e0i c\u00e1i b\u00fat, m\u1ed9t l\u1ecd m\u1ef1c v\u00e0 m\u1ea5y t\u1edd gi\u1ea5y ra th\u00ec h\u1ecd kh\u00f4ng c\u1ea7n m\u1ed9t thi\u1ebft b\u1ecb n\u00e0o kh\u00e1c m\u00e0 v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t h\u00e0nh tinh xa x\u0103m. S\u1ef1 vi\u1ec7c \u0111\u00f3 b\u1ea5t k\u1ec3 di\u1ec5n ra khi n\u00e0o \u0111\u1ec1u v\u00f4 c\u00f9ng h\u1ea5p d\u1eabn con ng\u01b0\u1eddi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00f2i b\u00fat c\u1ee7a Le Verrir v\u00e0 Adams \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra H\u1ea3i V\u01b0\u01a1ng Tinh. T\u00ean tu\u1ed5i c\u1ee7a h\u1ecd m\u00e3i m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o s\u1eed s\u00e1ch c\u1ee7a ng\u00e0nh Thi\u00ean v\u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: H\u1ea3i V\u01b0\u01a1ng Tinh; Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng Tinh.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u01a1n 2000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc con ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng trong h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f3 6 h\u00e0nh tinh l\u1edbn. Th\u1ed5 tinh l\u00e0 h\u00e0nh Tinh c\u00e1ch M\u1eb7t Tr\u1eddi g\u1ea7n nh\u1ea5t. M\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 3 n\u0103m 1781, nh\u1edd k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng t\u1ef1 ch\u1ebf c\u1ee7a William &#8211; Herschel \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean m\u1edbi trong gia \u0111\u00ecnh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-7177","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7177"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7177\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}