{"id":7221,"date":"2021-11-20T12:49:15","date_gmt":"2021-11-20T05:49:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=7221"},"modified":"2021-11-20T13:25:14","modified_gmt":"2021-11-20T06:25:14","slug":"cac-hang-tinh-co-phai-vinh-vien-ton-tai-khong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/cac-hang-tinh-co-phai-vinh-vien-ton-tai-khong\/","title":{"rendered":"C\u00e1c h\u1eb1ng tinh c\u00f3 ph\u1ea3i v\u0129nh vi\u1ec5n t\u1ed3n t\u1ea1i kh\u00f4ng?"},"content":{"rendered":"\n<p>C\u00e1c ng\u00f4i sao n\u0103m n\u00e0y qua n\u0103m kh\u00e1c to\u1ea3 s\u00e1ng, t\u1ef1a h\u1ed3 nh\u01b0 m\u00e3i m\u00e3i kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i. H\u1eb1ng tinh c\u00f3 th\u1eadt l\u00e0 m\u00e3i m\u00e3i b\u1ea5t bi\u1ebfn kh\u00f4ng? Kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf! H\u1eb1ng tinh kh\u00f4ng nh\u1eefng v\u1eadn \u0111\u1ed9ng v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 r\u1ea5t nhanh trong v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 n\u00f3 c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i tr\u1ea3i qua c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n: sinh ra, l\u1edbn l\u00ean, gi\u00e0 y\u1ebfu v\u00e0 t\u1eed vong. Nh\u1eefng ng\u00f4i sao ta th\u1ea5y tr\u00ean tr\u1eddi, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u00f4i sao v\u1eeba m\u1edbi sinh ra, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u00f4i c\u00f2n tr\u1ebb, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u00f4i trung ni\u00ean, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng ng\u00f4i \u0111\u00e3 thoi th\u00f3p s\u1eafp ch\u1ebft. Ch\u1eb3ng qua h\u1eb1ng tinh t\u1eeb khi ra \u0111\u1eddi \u0111\u1ebfn khi m\u1ea5t \u0111i ph\u1ea3i qua m\u1ea5y tri\u1ec7u n\u0103m, th\u1eadm ch\u00ed h\u00e0ng ngh\u00ecn t\u1ec9 n\u0103m r\u1ea5t l\u00e2u m\u00e0 th\u00f4i. Trong l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n minh c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i th\u00ec cu\u1ed9c s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi tu\u1ed5i th\u1ecd c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e1y m\u1eaft, cho n\u00ean ta m\u1edbi c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00e1c h\u1eb1ng tinh gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u0129nh vi\u1ec5n b\u1ea5t bi\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>Ban \u0111\u1ea7u c\u00e1c ch\u1ea5t kh\u00ed gi\u1eefa c\u00e1c ng\u00f4i sao \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh h\u1eb1ng tinh l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i &#8220;m\u00e2y ph\u00e2n t\u1eed hydro&#8221;. M\u1eadt \u0111\u1ed9 trong \u0111\u00e1m m\u00e2y ph\u00e2n t\u1eed hydro kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec1u, m\u1ed9t khi b\u1ecb b\u00ean ngo\u00e0i t\u00e1c \u0111\u1ed9ng th\u00ec ch\u1ed7 m\u1eadt \u0111\u1ed9 cao do t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn b\u1ea3n th\u00e2n m\u00e0 co ng\u00f3t l\u1ea1i. S\u1ef1 co ng\u00f3t di\u1ec5n ra kh\u00f4ng ng\u1eebng, l\u00e0m cho m\u1eadt \u0111\u1ed9 v\u00e0 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 trong n\u1ed9i b\u1ed9 \u0111\u00e1m m\u00e2y kh\u00f4ng ng\u1eebng t\u0103ng l\u00ean, m\u00e2y ph\u00e2n t\u1eed hydro ban \u0111\u1ea7u t\u1eebng b\u01b0\u1edbc bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u00e2y nguy\u00ean t\u1eed hydro, m\u00e2y ion, sao h\u1ed3ng ngo\u1ea1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fac m\u1ed9t h\u1eb1ng tinh m\u1edbi ra \u0111\u1eddi, h\u1eb1ng tinh \u0111\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 h\u1eb1ng tinh nguy\u00ean thu\u1ef7.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1eb1ng tinh nguy\u00ean th\u1ee7y d\u1ea7n d\u1ea7n co ng\u00f3t, khi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 b\u00ean trong \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn 7 tri\u1ec7u \u00b0C th\u00ec c\u00e1c ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch hydro bi\u1ebfn th\u00e0nh heli b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u00f9ng n\u1ed5, n\u00f3 k\u00e9o d\u00e0i v\u00e0 li\u00ean t\u1ee5c s\u1ea3n sinh ra ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn, khi\u1ebfn cho \u00e1p l\u1ef1c b\u00ean trong h\u1eb1ng tinh t\u0103ng cao \u0111\u1ebfn m\u1ef1c \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 c\u00e2n b\u1eb1ng v\u1edbi l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh, l\u00e0m cho h\u1eb1ng tinh kh\u00f4ng co ng\u00f3t n\u1eefa. L\u00fac h\u1eb1ng tinh v\u1eeba h\u00ecnh th\u00e0nh ch\u00fang c\u00f2n b\u1ecb v\u00f9i l\u1ea5p trong c\u00e1c v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u00e1m m\u00e2y t\u00e0n d\u01b0. Ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng h\u1ed3ng ngo\u1ea1i ho\u1eb7c k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng v\u00f4 tuy\u1ebfn m\u1edbi ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang. H\u1eb1ng tinh m\u1edbi ra \u0111\u1eddi s\u1ebd kh\u00f4ng ng\u1eebng ph\u00f3ng ra ngo\u00e0i c\u00e1c lu\u1ed3ng v\u1eadt ch\u1ea5t, s\u1ea3n sinh ra lu\u1ed3ng gi\u00f3 r\u1ea5t m\u1ea1nh, t\u1ed1c \u0111\u1ed9 m\u1ed7i gi\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn m\u1ea5y tr\u0103m ho\u1eb7c m\u1ea5y ngh\u00ecn km. Khi gi\u00f3 \u0111\u00e3 th\u1ed5i h\u1ebft c\u00e1c ch\u1ea5t t\u00e0n d\u01b0 chung quanh th\u00ec d\u00f9ng m\u1eaft th\u01b0\u1eddng ta v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a ng\u00f4i sao. H\u1eb1ng tinh l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh &#8220;ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn&#8221; r\u1ea5t \u00edt bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i, ta g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 sao ch\u00ednh. Giai \u0111o\u1ea1n sao ch\u00ednh l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng, tinh l\u1ef1c d\u1ed3i d\u00e0o nh\u1ea5t trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh. M\u1eb7t Tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111ang \u1edf giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eddi gian h\u1eb1ng tinh ng\u1eebng l\u1ea1i \u1edf giai \u0111o\u1ea1n sao ch\u00ednh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh b\u1edfi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ti\u00eau hao nhi\u00ean li\u1ec7u h\u1ea1t nh\u00e2n hydro. S\u1ef1 ti\u00eau hao c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh c\u00e0ng nhi\u1ec1u th\u00ec giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y c\u00e0ng ng\u1eafn. M\u1eb7t Tr\u1eddi thu\u1ed9c v\u1ec1 lo\u1ea1i h\u1eb1ng tinh ti\u00eau hao trung b\u00ecnh, giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y c\u1ee7a n\u00f3 \u01b0\u1edbc kho\u1ea3ng 10 t\u1ec9 n\u0103m. Ng\u00e0y nay tu\u1ed5i M\u1eb7t Tr\u1eddi kho\u1ea3ng 5 t\u1ec9 n\u0103m. Nh\u1eefng h\u1eb1ng tinh c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn g\u1ea5p 10 l\u1ea7n<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eb7t Tr\u1eddi th\u00ec giai \u0111o\u1ea1n ch\u00ednh ch\u1ec9 kho\u1ea3ng m\u1ea5y ch\u1ee5c tri\u1ec7u n\u0103m. Nh\u1eefng h\u1eb1ng tinh c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ec9 b\u1eb1ng m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u1ea5y c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi th\u00ec giai \u0111o\u1ea1n ch\u00ednh c\u00f3 th\u1ec3 k\u00e9o d\u00e0i tr\u00ean tr\u0103m t\u1ec9 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi nhi\u00ean li\u1ec7u h\u1ea1t nh\u00e2n hydro trong t\u00e2m c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh ch\u00e1y h\u1ebft th\u00ec h\u1eb1ng tinh b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ed1ng d\u1ed1c. L\u00fac \u0111\u00f3 b\u00ean trong h\u1eb1ng tinh b\u1eaft \u0111\u1ea7u ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch, heli bi\u1ebfn th\u00e0nh c\u00e1cbon, c\u00f2n ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch c\u1ee7a hydro chuy\u1ec3n ra l\u1edbp v\u1ecf ngo\u00e0i c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh, khi\u1ebfn cho nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 l\u1edbp v\u1ecf ngo\u00e0i d\u1ea7n d\u1ea7n t\u0103ng cao, th\u1ec3 t\u00edch kh\u00f4ng ng\u1eebng gi\u00e3n n\u1edf, cu\u1ed1i c\u00f9ng th\u1ec3 t\u00edch c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh s\u1ebd t\u0103ng l\u00ean g\u1ea5p ngh\u00ecn l\u1ea7n sao v\u1edbi ban \u0111\u1ea7u, tr\u1edf th\u00e0nh ng\u00f4i sao \u0111\u1ecf v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn. Ng\u00f4i sao \u0111\u1ecf \u0111\u00eam \u0111\u00f4ng &#8220;Tham t\u00fa th\u1ee9 4&#8221; m\u00e0 ta nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u00ednh l\u00e0 ng\u00f4i sao \u0111\u1ecf n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u01b0 th\u1ebf. M\u1eb7t Tr\u1eddi sau n\u00e0y khi tr\u1edf th\u00e0nh sao \u0111\u1ecf c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 k\u00e9o d\u00e0i kho\u1ea3ng m\u1ed9t t\u1ec9 n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi tr\u1ea3i qua giai \u0111o\u1ea1n sao \u0111\u1ecf kh\u1ed5ng l\u1ed3, h\u1eb1ng tinh s\u1ebd d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111i v\u00e0o tu\u1ed5i gi\u00e0. \u0110\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a h\u1eb1ng tinh gi\u00e0 l\u00e0 kh\u00f4ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ed9 l\u1edbn v\u00e0 \u0111\u1ed9 s\u00e1ng c\u1ee7a ch\u00fang bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i lu\u00f4n. Bi\u1ebfn tinh Zao phu n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 \u0111a s\u1ed1 c\u00e1c bi\u1ebfn tinh \u0111\u1ec1u \u1edf giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eddi k\u1ef3 h\u1eb1ng tinh gi\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ng\u1eafn, l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00e1c ch\u1ea5t kh\u00ed heli, CO2, oxy trong n\u1ed9i b\u1ed9 h\u1eb1ng tinh l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t tham gia ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch, cu\u1ed1i c\u00f9ng to\u00e0n b\u1ed9 bi\u1ebfn th\u00e0nh s\u1eaft, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng ti\u00eau th\u1ee5 h\u1ebft v\u00e0 khi\u1ebfn cho ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch ng\u1eebng l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn do ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch ban \u0111\u1ea7u sinh ra v\u00ec b\u1ecb c\u00e1c h\u1ea1t n\u01a1tron v\u00e0 b\u1ee9c x\u1ea1 mang \u0111i cho n\u00ean \u00e1p l\u1ef1c trong n\u1ed9i b\u1ed9 h\u1eb1ng tinh gi\u1ea3m xu\u1ed1ng r\u1ea5t nhanh, s\u1ee9c h\u00fat m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u00e3 chi\u1ebfn th\u1eafng \u00e1p l\u1ef1c b\u1ee9c x\u1ea1, do \u0111\u00f3 h\u1eb1ng tinh m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa b\u1ecb co ng\u00f3t, th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u1ed5 s\u1eadp r\u1ea5t nhanh, h\u1eb1ng tinh \u0111i v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n h\u1ea5p h\u1ed1i. Nh\u1eefng h\u1eb1ng tinh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1edbi M\u1eb7t Tr\u1eddi qua m\u1ed9t th\u1eddi k\u1ef3 co ng\u00f3t l\u1eb7ng l\u1ebd l\u00e2u d\u00e0i s\u1ebd bi\u1ebfn th\u00e0nh sao b\u1ea1ch o\u1ea3i (sao l\u00f9n tr\u1eafng). Ng\u00f4i sao r\u1ea5t s\u00e1ng c\u00f9ng v\u1edbi sao Thi\u00ean lang m\u00e0 ta nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u00ednh l\u00e0 ng\u00f4i sao b\u1ea1ch o\u1ea3i \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh. Nh\u1eefng h\u1eb1ng tinh c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng to s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 suy s\u1eadp m\u1ea1nh m\u1ebd v\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 b\u00f9ng n\u1ed5 si\u00eau sao m\u1edbi, sau khi b\u1eafn ra m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn v\u1eadt ch\u1ea5t th\u00ec trong t\u00e2m c\u1ee7a n\u00f3 s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng n\u01a1tron ho\u1eb7c l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1eb1ng tinh \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c \u0111\u1eddi tr\u00e1ng l\u1ec7 c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: H\u1eb1ng tinh; H\u1eb1ng tinh nguy\u00ean thu\u1ef7;<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00e1c ng\u00f4i sao n\u0103m n\u00e0y qua n\u0103m kh\u00e1c to\u1ea3 s\u00e1ng, t\u1ef1a h\u1ed3 nh\u01b0 m\u00e3i m\u00e3i kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i. H\u1eb1ng tinh c\u00f3 th\u1eadt l\u00e0 m\u00e3i m\u00e3i b\u1ea5t bi\u1ebfn kh\u00f4ng? Kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf! H\u1eb1ng tinh kh\u00f4ng nh\u1eefng v\u1eadn \u0111\u1ed9ng v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 r\u1ea5t nhanh trong v\u0169 tr\u1ee5 m\u00e0 n\u00f3 c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i tr\u1ea3i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-7221","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7221","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7221\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}