{"id":7285,"date":"2021-11-20T12:56:53","date_gmt":"2021-11-20T05:56:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=7285"},"modified":"2021-11-20T15:09:16","modified_gmt":"2021-11-20T08:09:16","slug":"the-nao-la-ten-lua-dang-bo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/the-nao-la-ten-lua-dang-bo\/","title":{"rendered":"Th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ec3 chi\u1ebfn th\u1eafng s\u1ee9c h\u00fat c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, bay \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o v\u0169 tr\u1ee5, ta ph\u1ea3i d\u00f9ng t\u00ean l\u1eeda. Nh\u01b0ng t\u00ean l\u1eeda \u0111\u01a1n t\u1ea7ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau n\u00e0y. Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Nga Sioncovski l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0a ra kh\u00e1i ni\u1ec7m gh\u00e9p n\u1ed1i ti\u1ebfp t\u1eeb hai t\u00ean l\u1eeda tr\u1edf l\u00ean, ho\u1eb7c gh\u00e9p song song ch\u00fang l\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u00e0nh t\u00ean l\u1eeda nhi\u1ec1u t\u1ea7ng nh\u1eb1m n\u00e2ng cao t\u1ed1c \u0111\u1ed9 t\u00ean l\u1eeda, khi\u1ebfn cho t\u1ea7ng t\u00ean l\u1eeda cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1c \u0111\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ea5p m\u1ed9t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00ean l\u1eeda nhi\u1ec1u t\u1ea7ng l\u1ee3i d\u1ee5ng nguy\u00ean l\u00fd v\u1ee9t b\u1ecf d\u1ea7n kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng, t\u1ee9c l\u00e0 sau khi t\u00ean l\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f3ng \u0111i th\u00ec v\u1ee9t b\u1ecf k\u1ebft c\u1ea5u t\u1ea7ng t\u00ean l\u1eeda \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh nhi\u1ec7m v\u1ee5, nh\u1eb1m gi\u1ea3m nh\u1eb9 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a con t\u00e0u, th\u1ef1c hi\u1ec7n &#8220;c\u00e0ng bay l\u00ean c\u00e0ng nh\u1eb9&#8221;. Nh\u01b0 v\u1eady trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng t\u00ean l\u1eeda c\u00f3 c\u00f4ng su\u1ea5t \u0111\u1ed9ng c\u01a1 v\u00e0 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 k\u1ef9 thu\u1eadt nh\u01b0 nhau, d\u00f9ng t\u00ean l\u1eeda m\u1ed9t t\u1ea7ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1c \u0111\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5 t\u1ea7ng m\u1ed9t th\u00ec d\u00f9ng nhi\u1ec1u t\u00ean l\u1eeda s\u1ebd th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c. Hi\u1ec7n nay tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 h\u01a1n 10 lo\u1ea1i t\u00ean l\u1eeda, trong \u0111\u00f3 \u0111\u1ed9 to l\u1edbn kh\u00e1c nhau, h\u00ecnh d\u1ea1ng c\u0169ng kh\u00e1c nhau nh\u01b0ng h\u00ecnh th\u1ee9c k\u1ebft c\u1ea5u v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh hai lo\u1ea1i: m\u1ed9t lo\u1ea1i l\u00e0 t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng n\u1ed1i ti\u1ebfp, t\u1ee9c \u0111\u1ea7u c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda n\u00e0y n\u1ed1i \u0111u\u00f4i t\u00ean l\u1eeda kia; m\u1ed9t lo\u1ea1i l\u00e0 d\u1ea1ng t\u00ean l\u1eeda hai t\u1ea7ng \u1edf d\u01b0\u1edbi n\u1ed1i song song, t\u1ea7ng \u1edf tr\u00ean n\u1ed1i li\u00ean ti\u1ebfp, g\u1ecdi l\u00e0 t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3. \u0110\u1ed9 to nh\u1ecf c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y do t\u1ea3i tr\u1ecdng v\u00e0 qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o bay c\u1ee7a n\u00f3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. N\u1ebfu qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o bay gi\u1ed1ng nhau th\u00ec t\u1ea3i tr\u1ecdng c\u00e0ng l\u1edbn, kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y c\u0169ng c\u00e0ng l\u1edbn. N\u1ebfu t\u1ea3i tr\u1ecdng kh\u00f4ng \u0111\u1ed5i m\u00e0 qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o bay mu\u1ed1n cao th\u00ec kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng t\u00ean l\u1eeda kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng ph\u1ea3i c\u00e0ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, mu\u1ed1n ph\u00f3ng m\u1ed9t v\u1ec7 tinh c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng m\u1ed9t t\u1ea5n th\u00ec kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y l\u00e0 50 &#8211; 100 t\u1ea5n. V\u00ed d\u1ee5 t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y m\u00e0 M\u1ef9 ph\u00f3ng con t\u00e0u Apollo c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed5 b\u1ed9 xu\u1ed1ng M\u1eb7t Tr\u0103ng v\u1edbi t\u00ean l\u1eeda &#8220;Th\u1ed5 tinh s\u1ed1 5&#8221; c\u00f3 to\u00e0n b\u1ed9 chi\u1ec1u d\u00e0i 110,7 m, \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh 10 m, kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5t c\u00e1nh l\u00e0 2.840 t\u1ea5n, c\u00f2n kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a con t\u00e0u Apollo ch\u1ec9 c\u00f3 41,5 t\u1ea5n. &#8220;Th\u1ed5 tinh s\u1ed1 5&#8221; l\u00e0 &#8220;t\u00ean l\u1eeda ki\u1ec3u t\u00e0u ho\u1ea3&#8221; d\u00e0i nh\u1ea5t hi\u1ec7n nay tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, n\u00f3 g\u1ed3m ba t\u1ea7ng t\u00ean l\u1eeda n\u1ed1i song song m\u00e0 th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ph\u1ea7n l\u1edbn &#8220;T\u00ean l\u1eeda ki\u1ec3u t\u00e0u ho\u1ea3&#8221; \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c d\u1ea1ng t\u00ean l\u1eeda nhi\u1ec1u t\u1ea7ng n\u1ed1i song song. V\u00ec s\u1ef1 ph\u00e2n ly gi\u1eefa c\u00e1c t\u1ea7ng c\u1ee7a lo\u1ea1i t\u00ean l\u1eeda n\u00e0y d\u1ec5 th\u1ef1c hi\u1ec7n cho n\u00ean n\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh k\u1ebft c\u1ea5u t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0u ti\u00ean tuy\u1ec3n ch\u1ecdn \u0111\u1ea7u ti\u00ean. C\u00f2n t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3 l\u00e0 d\u00f9ng m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00ean l\u1eeda tr\u1ee3 \u0111\u1ea9y ph\u00e2n b\u1ed1 \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec1u chung quanh t\u00ean l\u1eeda l\u00f5i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sau khi ph\u00f3ng t\u00ean l\u1eeda th\u00ec c\u00e1c t\u00ean l\u1eeda tr\u1ee3 \u0111\u1ea9y l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc, sau khi ho\u00e0n th\u00e0nh nhi\u1ec7m v\u1ee5 ch\u00fang s\u1ebd r\u1eddi kh\u1ecfi t\u00ean l\u1eeda l\u00f5i. \u01afu \u0111i\u1ec3m l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3 l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 r\u00fat ng\u1eafn \u0111\u00e1ng k\u1ec3 \u0111\u1ed9 d\u00e0i c\u1ee7a to\u00e0n b\u1ed9 t\u00ean l\u1eeda, b\u1edfi v\u00ec t\u00ean l\u1eeda tr\u1ee3 \u0111\u1ea9y kh\u00f4ng chi\u1ebfm \u0111\u1ed9 d\u00e0i c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda l\u00f5i, t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u00e0 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3m v\u00ec k\u1ebft c\u1ea5u t\u00ean l\u1eeda qu\u00e1 l\u1edbn v\u00e0 m\u1ea3nh g\u00e2y n\u00ean nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n trong ch\u1ebf t\u1ea1o. V\u00ec c\u00e1c t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3 kh\u00f4ng t\u0103ng th\u00eam t\u1ed5ng \u0111\u1ed9 d\u00e0i c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda cho n\u00ean ch\u00fang ta g\u1ecdi b\u1ed9 ph\u1eadn n\u00e0y l\u00e0 t\u00ean l\u1eeda b\u00e1n t\u1ea7ng, v\u00ed d\u1ee5 t\u00ean l\u1eeda hai t\u1ea7ng c\u1ed9ng th\u00eam t\u00ean l\u1eeda b\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 t\u00ean l\u1eeda hai t\u1ea7ng r\u01b0\u1ee1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nh\u01b0ng t\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3 \u0111\u1ed9 kh\u00f3 v\u1ec1 m\u1eb7t k\u1ef9 thu\u1eadt c\u00e0ng l\u1edbn h\u01a1n, b\u1edfi v\u00ec trong qu\u00e1 tr\u00ecnh bay, khi t\u00ean l\u1eeda tr\u1ee3 \u0111\u1ea9y ch\u00e1y h\u1ebft nhi\u00ean li\u1ec7u, s\u1ef1 t\u00e1ch ra c\u1ee7a ch\u00fang ph\u1ea3i tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i an to\u00e0n v\u00e0 tin c\u1eady, th\u1ee9 hai l\u00e0 kh\u00f4ng v\u00ec t\u00e1ch ra m\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng v\u00e0 t\u01b0 th\u1ebf c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda l\u00f5i. T\u00ean l\u1eeda d\u1ea1ng b\u00f3 d\u00f9ng c\u00e1ch t\u00e1ch ra h\u01b0\u1edbng xi\u00ean, so v\u1edbi c\u00e1ch t\u00e1ch ra h\u01b0\u1edbng d\u1ecdc c\u1ee7a t\u00ean l\u1eeda gh\u00e9p n\u1ed1i ti\u1ebfp th\u00ec t\u00ednh ph\u1ee9c t\u1ea1p c\u1ee7a k\u1ef9 thu\u1eadt cao h\u01a1n nhi\u1ec1u. T\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y &#8220;Tr\u01b0\u1eddng chinh s\u1ed1 2E&#8221; v\u00e0 &#8220;Tr\u01b0\u1eddng chinh s\u1ed1 3B&#8221; c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf t\u00ean l\u1eeda hai t\u1ea7ng v\u00e0 ba t\u1ea7ng ban \u0111\u1ea7u l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u0103ng th\u00eam b\u1ed1n t\u00ean l\u1eeda tr\u1ee3 \u0111\u1ea9y b\u00f3 chung quanh t\u00ean l\u1eeda l\u00f5i. So v\u1edbi t\u00ean l\u1eeda kh\u00f4ng b\u00f3 th\u00ec n\u0103ng l\u1ef1c \u0111\u1ea9y c\u1ee7a ch\u00fang n\u00e2ng cao g\u1ea5p ba l\u1ea7n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1ee9ng d\u1ee5ng k\u1ef9 thu\u1eadt t\u00ean l\u1eeda b\u00f3 l\u00e0 t\u1ed5ng c\u00f4ng tr\u00ecnh s\u01b0 Korolep n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Li\u00ean X\u00f4. N\u0103m 1957 \u00f4ng \u0111\u00e3 d\u00f9ng m\u1ed9t t\u00ean l\u1eeda l\u00f5i l\u00e0 t\u00ean l\u1eeda v\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ea1i ch\u00e2u, b\u00f3 th\u00eam b\u1ed1n t\u00ean l\u1eeda tr\u1ee3 \u0111\u1ea9y xung quanh, ph\u00f3ng th\u00e0nh c\u00f4ng v\u1ec7 tinh nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u1ef9 thu\u1eadt t\u00ean l\u1eeda b\u00f3 ngo\u00e0i vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i trong t\u00ean l\u1eeda v\u1eadn chuy\u1ec3n, m\u1ed9t s\u1ed1 v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1ea1n \u0111\u1ea1o c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kho\u00e1: T\u00ean l\u1eeda v\u1eadn t\u1ea3i; T\u00ean l\u1eeda nhi\u1ec1u t\u1ea7ng;T\u00ean l\u1eeda b\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ec3 chi\u1ebfn th\u1eafng s\u1ee9c h\u00fat c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, bay \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o v\u0169 tr\u1ee5, ta ph\u1ea3i d\u00f9ng t\u00ean l\u1eeda. Nh\u01b0ng t\u00ean l\u1eeda \u0111\u01a1n t\u1ea7ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau n\u00e0y. Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Nga Sioncovski l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0a ra kh\u00e1i ni\u1ec7m gh\u00e9p n\u1ed1i ti\u1ebfp t\u1eeb hai t\u00ean l\u1eeda tr\u1edf l\u00ean, ho\u1eb7c gh\u00e9p song song ch\u00fang [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,7],"tags":[],"class_list":["post-7285","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-vat-ly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7285"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7285\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}