{"id":9127,"date":"2021-11-21T15:53:34","date_gmt":"2021-11-21T08:53:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=9127"},"modified":"2021-11-21T17:15:24","modified_gmt":"2021-11-21T10:15:24","slug":"tai-sao-cau-trieu-chau-qua-hon-mot-nghin-nam-ma-van-rat-vung-chac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/tai-sao-cau-trieu-chau-qua-hon-mot-nghin-nam-ma-van-rat-vung-chac\/","title":{"rendered":"T\u1ea1i sao c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u qua h\u01a1n m\u1ed9t ngh\u00ecn n\u0103m m\u00e0 v\u1eabn r\u1ea5t v\u1eefng ch\u1eafc?"},"content":{"rendered":"\n<p>C\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u n\u1eb1m \u1edf v\u00f9ng Tri\u1ec7u Ch\u00e2u, t\u1ec9nh H\u00e0 B\u1eafc, Trung Qu\u1ed1c, x\u00e2y t\u1eeb n\u0103m 591-599, v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1eddi gian tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a vua Khai Ho\u00e0ng \u0111\u1eddi Tu\u1ef3, c\u00e1ch \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 h\u01a1n 1400 n\u0103m. C\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u kh\u00f4ng nh\u1eefng x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1eddi, h\u01a1n n\u1eefa n\u00f3 c\u00f2n l\u00e0 lo\u1ea1i c\u1ea7u v\u00f2m \u0111\u00e1 &#8220;ki\u1ec3u vai tho\u00e1ng&#8221; r\u1ea5t \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o, n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh t\u1ef1u k\u1ef9 thu\u1eadt m\u1edbi, s\u00e1ng t\u1ea1o to l\u1edbn trong l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0m c\u1ea7u c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c, n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u1ebf gi\u1edbi v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0m c\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1eeba nh\u1eadn r\u1ed9ng r\u00e3i l\u00e0 c\u00e2y c\u1ea7u v\u00f2m \u0111\u00e1 s\u1ed1 m\u1ed9t trong v\u00e0 ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng d\u1ee5ng r\u1ed9ng r\u00e3i trong c\u1ea7u v\u00f2m b\u00ea t\u00f4ng c\u1ed1t th\u00e9p hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u l\u00e0 c\u1ea7u v\u00f2m \u0111\u00e1 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t g\u1ea7m c\u1ea7u, b\u1eafc qua s\u00f4ng H\u00e0o, c\u1ea7u ch\u00ednh d\u00e0i 50,82 m, kh\u1ea9u \u0111\u1ed9 37,02 m. N\u00f3 d\u00f9ng h\u00ecnh th\u1ee9c &#8220;v\u00f2m th\u1eb3ng ph\u1eb3ng&#8221;, khi\u1ebfn cho \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed1c c\u1ee7a c\u1ea7u t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i b\u1eb1ng ph\u1eb3ng, ti\u1ec7n l\u1ee3i cho giao th\u00f4ng tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng l\u00ean xu\u1ed1ng c\u1ea7u. &#8220;Ph\u1ea7n vai&#8221; \u1edf hai \u0111\u1ea7u c\u00f3 x\u00e2y v\u00e0i &#8220;h\u1ed1c c\u1ea7u&#8221; nh\u1ecf th\u00f4ng su\u1ed1t c\u1ea3 hai b\u00ean, h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ea7u n\u00e0y l\u00e0 s\u00e1ng ki\u1ebfn c\u1ee7a L\u00fd Xu\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi <a href=\"https:\/\/www.vietlearn.org\" data-internallinksmanager029f6b8e52c=\"2\" title=\"Vietlearn\" rel=\"nofollow\">thi\u1ebft k\u1ebf<\/a> c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u. \u1ede Ch\u00e2u \u00c2u m\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m 1883 m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n lo\u1ea1i c\u1ea7u ki\u1ec3u vai tho\u00e1ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady. Ki\u1ec3u vai tho\u00e1ng c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00ednh \u01b0u vi\u1ec7t. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, n\u00f3 khi\u1ebfn cho tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea7u gi\u1ea3m nh\u1eb9 15,3% v\u00e0 c\u0169ng gi\u1ea3m b\u1edbt m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ch\u1ecbu s\u1ee9c n\u00e9n v\u00e0 \u0111\u1ed9 l\u00fan c\u1ee7a m\u00f3ng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u00f2n ti\u1ebft ki\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadt li\u1ec7u, r\u00fat ng\u1eafn th\u1eddi gian thi c\u00f4ng. Hai n\u1eefa l\u00e0, k\u1ebft c\u1ea5u ki\u1ec3u vai tho\u00e1ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc l\u0169 ch\u1ea3y qua gi\u1ea3m b\u1edbt \u00e1p l\u1ef1c va \u0111\u1eadp c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc l\u0169 \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u00e2n c\u1ea7u. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng nguy\u00ean nh\u00e2n quan tr\u1ecdng khi\u1ebfn cho h\u01a1n m\u1ed9t ngh\u00ecn n\u0103m nay c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u kh\u00f4ng b\u1ecb \u0111\u1ed5.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00ednh ch\u1ec9nh th\u1ec3 c\u1ee7a c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u c\u0169ng r\u1ea5t v\u1eefng ch\u1eafc, v\u00f2m c\u1ea7u ch\u00ednh c\u1ee7a n\u00f3 do 28 h\u00e0ng \u0111\u00e1 h\u1ed9c to l\u1edbn x\u1ebfp th\u00e0nh h\u00ecnh v\u00f2m cu\u1ed1n v\u00e0 x\u00e2y ch\u1eb7t kh\u00edt v\u00e0o nhau, t\u1ed5ng c\u1ed9ng t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 1204 vi\u00ean \u0111\u00e1 h\u1ed9c. \u0110\u1ec3 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng s\u1ef1 li\u00ean k\u1ebft gi\u1eefa c\u00e1c v\u00f2m \u0111\u00e1, \u1edf \u0111\u1ec9nh v\u00f2m ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng ch\u00edn h\u00f2n k\u00e9o b\u1eb1ng s\u1eaft gi\u1eb1ng ngang b\u1eaft ch\u1eb7t v\u00f2m cu\u1ed1n, gi\u1eefa c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u00e1 \u0111\u1ec1u d\u00f9ng c\u00e1c m\u1ed9ng s\u1eaft \u0111\u1ec3 li\u00ean k\u1ebft th\u00e0nh m\u1ed9t kh\u1ed1i v\u1eefng ch\u1eafc, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi \u1edf ph\u00eda m\u1eb7t b\u00ean c\u1ee7a c\u1ea7u, ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng s\u00e1u vi\u00ean &#8220;\u0111\u00e1 m\u00f3c n\u1ed1i&#8221; \u0111\u1ec3 b\u1eaft ch\u1eb7t, ng\u0103n kh\u00f4ng cho v\u00f2m \u0111\u00e1 nghi\u00eang ra ngo\u00e0i, nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00e3 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh m\u1ebd t\u00ednh ch\u1ec9nh th\u1ec3 v\u00e0 t\u00ednh v\u1eefng ch\u1eafc c\u1ee7a c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf b\u1ea3o \u0111\u1ea3m th\u00e2n c\u1ea7u v\u1eefng nh\u01b0 b\u00e0n th\u1ea1ch, &#8220;v\u00f2m th\u1eb3ng ph\u1eb3ng&#8221; \u0111\u00e3 l\u00e0m cho c\u1ea7u c\u00f3 v\u1ebb thon d\u00e0i nh\u1eb9 nh\u00f5m, kh\u00e9o l\u00e9o, ki\u1ec3u &#8220;vai tho\u00e1ng&#8221; khi\u1ebfn cho c\u1ea3m quan v\u1ec1 t\u00ednh ch\u1ec9nh th\u1ec3 c\u1ee7a c\u1ea7u nh\u01b0 h\u01b0 nh\u01b0 th\u1ef1c, l\u00e0m t\u0103ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00ednh ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 l\u1ee5c 37,02 m v\u1ec1 kh\u1ea9u \u0111\u1ed9 m\u1ed9t v\u00f2m c\u1ee7a c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u \u0111\u00e3 duy tr\u00ec h\u01a1n 1000 n\u0103m, m\u00e3i \u0111\u1ebfn gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 XIX m\u1edbi b\u1ecb c\u1ea7u v\u00f2m l\u1edbn N\u00f4rua c\u1ee7a Ph\u00e1p v\u01b0\u1ee3t qua. C\u00f2n m\u1ea5y c\u00e2y c\u1ea7u v\u00f2m \u0111\u00e1 n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Ch\u00e2u \u00c2u x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf th\u1ebf k\u1ef7 XII-XV nh\u01b0 c\u1ea7u v\u00f2m Avin\u00f4ng, c\u1ea7u Villpolihet v.v. \u0111\u1ec1u x\u00e2y d\u1ef1ng mu\u1ed9n h\u01a1n c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u01b0 h\u1ecfng t\u1eeb l\u00e2u, duy ch\u1ec9 c\u00f3 c\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u l\u00e0 v\u1eabn \u0111\u1ee9ng s\u1eebng s\u1eefng hi\u00ean ngang cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kh\u00f3a: C\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u n\u1eb1m \u1edf v\u00f9ng Tri\u1ec7u Ch\u00e2u, t\u1ec9nh H\u00e0 B\u1eafc, Trung Qu\u1ed1c, x\u00e2y t\u1eeb n\u0103m 591-599, v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1eddi gian tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a vua Khai Ho\u00e0ng \u0111\u1eddi Tu\u1ef3, c\u00e1ch \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 h\u01a1n 1400 n\u0103m. C\u1ea7u Tri\u1ec7u Ch\u00e2u kh\u00f4ng nh\u1eefng x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1eddi, h\u01a1n n\u1eefa n\u00f3 c\u00f2n l\u00e0 lo\u1ea1i c\u1ea7u v\u00f2m \u0111\u00e1 &#8220;ki\u1ec3u [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,16],"tags":[],"class_list":["post-9127","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-ky-thuat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9127"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9127\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}