{"id":9168,"date":"2021-11-21T16:11:00","date_gmt":"2021-11-21T09:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=9168"},"modified":"2021-11-21T17:15:23","modified_gmt":"2021-11-21T10:15:23","slug":"hien-nay-the-gioi-chu-y-den-nhung-dieu-gi-cua-van-de-moi-truong-toan-cau","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/hien-nay-the-gioi-chu-y-den-nhung-dieu-gi-cua-van-de-moi-truong-toan-cau\/","title":{"rendered":"Hi\u1ec7n nay th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u g\u00ec c\u1ee7a v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng to\u00e0n c\u1ea7u?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ng\u00e0y 18\/11\/1992, to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 1.575 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc (trong \u0111\u00f3 bao g\u1ed3m 99 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Nobel) \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n d\u00e2n to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi v\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0: \u201cH\u00e3y xoay chuy\u1ec3n t\u00ecnh th\u1ebf khi m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f2n kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m n\u1eefa, nh\u1eefng b\u1ea5t h\u1ea1nh l\u1edbn s\u1ebd \u0111\u1ebfn v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t s\u1ebd ph\u00e1t sinh \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn\u201d. H\u1ecd c\u00f2n kh\u1edfi th\u1ea3o m\u1ed9t v\u0103n ki\u1ec7n \u2013 \u201cL\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n lo\u1ea1i\u201d. V\u0103n ki\u1ec7n m\u1edf \u0111\u1ea7u r\u1eb1ng: \u201cLo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111ang chuy\u1ec3n sang con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed1i kh\u00e1ng l\u1eabn nhau\u201d. V\u0103n ki\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u00e3 xem bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a t\u1ea7ng \u00f4z\u00f4n, kh\u00f4ng kh\u00ed b\u1ecb \u00f4 nhi\u1ec5m, l\u00e3ng ph\u00ed t\u00e0i nguy\u00ean n\u01b0\u1edbc, h\u1ea3i d\u01b0\u01a1ng b\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u00f3a, s\u1ef1 ph\u00e1 ho\u1ea1i \u0111\u1ea5t canh t\u00e1c, c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng, th\u1ef1c v\u1eadt b\u1ecb m\u1ea5t d\u1ea7n c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng d\u00e2n s\u1ed1 l\u00e0 nh\u1eefng nguy c\u01a1 nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u1ea5t. Th\u1ef1c t\u1ebf nh\u1eefng nh\u00e2n t\u1ed1 n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00e2y nguy h\u1ea1i \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 kh\u00e1i qu\u00e1t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u00f4 nhi\u1ec5m m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t th\u00e0nh 8 y\u1ebfu t\u1ed1:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u01b0a axit. N\u00f3 ph\u00e1 ho\u1ea1i c\u00e1c kh\u00ed kh\u1ed5ng (l\u1ed7 nh\u1ecf) tr\u00ean l\u00e1 c\u00e2y, l\u00e0m cho th\u1ef1c v\u1eadt m\u1ea5t d\u1ea7n s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng v\u1ec1 quang h\u1ee3p, n\u00f3 c\u00f2n khi\u1ebfn cho n\u01b0\u1edbc trong s\u00f4ng ng\u00f2i v\u00e0 ao h\u1ed3 b\u1ecb chua.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u1ed3ng \u0111\u1ed9 kh\u00ed cacbonic trong kh\u00f4ng kh\u00ed t\u0103ng l\u00ean khi\u1ebfn cho nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u0103ng cao, h\u1ec7 sinh th\u00e1i m\u1ea5t c\u00e2n b\u1eb1ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1ea7ng \u00f4z\u00f4n b\u1ecb ph\u00e1 ho\u1ea1i, khi\u1ebfn cho tia t\u1eed ngo\u1ea1i c\u1ee7a \u00e1nh n\u1eafng M\u1eb7t Tr\u1eddi uy hi\u1ebfp s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ef1 t\u1ed5n h\u1ea1i chung do c\u00e1c ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc g\u00e2y n\u00ean. C\u00f3 670 ng\u00e0n ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc \u0111\u00e3 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng ph\u1ea9m h\u00f3a, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 15 ng\u00e0n ch\u1ea5t g\u00e2y t\u00e1c h\u1ea1i chung. M\u1ed7i n\u0103m c\u00f3 500 ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi v\u00ec s\u1eed d\u1ee5ng kh\u00f4ng ch\u00fa \u00fd ho\u1eb7c do x\u1eed l\u00ed ch\u1ea5t ph\u1ebf th\u1ea3i kh\u00f4ng th\u00edch \u0111\u00e1ng m\u00e0 b\u1ecb ng\u1ed9 \u0111\u1ed9c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch b\u1ecb \u00f4 nhi\u1ec5m. M\u1ed7i n\u0103m tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 25 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi do d\u00f9ng n\u01b0\u1edbc b\u1ecb \u00f4 nhi\u1ec5m m\u00e0 b\u1ecb t\u1eed vong, c\u00f3 1 t\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng n\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0110\u1ea5t \u0111ai sa m\u1ea1c h\u00f3a. V\u00ec r\u1eebng b\u1ecb ph\u00e1 ho\u1ea1i, ch\u0103n th\u1ea3 v\u00e0 canh t\u00e1c qu\u00e1 m\u1ee9c l\u00e0m cho \u0111\u1ea5t \u0111ai kh\u00f4ng ng\u1eebng b\u1ecb ki\u1ec1m h\u00f3a v\u00e0 sa m\u1ea1c h\u00f3a. Tr\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u m\u1ed7i n\u0103m c\u00f3 kho\u1ea3ng 7 tri\u1ec7u ha b\u1ecb bi\u1ebfn th\u00e0nh sa m\u1ea1c.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u01b0a r\u1eebng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi kh\u00f4ng ng\u1eebng gi\u1ea3m th\u1ea5p v\u00ec ch\u1eb7t ph\u00e1 r\u1eebng nhi\u1ec1u v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e2n t\u1ed1 ch\u00e1y r\u1eebng do con ng\u01b0\u1eddi g\u00e2y n\u00ean, do \u0111\u00f3 h\u00e0ng n\u0103m c\u00f3 kho\u1ea3ng 17 tri\u1ec7u ha r\u1eebng nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t, chi\u1ebfm kho\u1ea3ng 0,9% di\u1ec7n t\u00edch to\u00e0n c\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u1ef1 uy hi\u1ebfp v\u1ec1 h\u1ea1t nh\u00e2n. N\u0103m 1991, 26 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 423 nh\u00e0 m\u00e1y \u0111i\u1ec7n nguy\u00ean t\u1eed c\u1ee7a 26 qu\u1ed1c gia \u0111ang v\u1eadn h\u00e0nh, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ec9 XX l\u1ea1i t\u0103ng th\u00eam 100 nh\u00e0 m\u00e1y n\u1eefa. Ph\u1ebf li\u1ec7u h\u1ea1t nh\u00e2n \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng bi\u1ec3n \u0111\u00e3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp uy hi\u1ebfp m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n. Tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u00f3 50 ng\u00e0n \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea1n h\u1ea1t nh\u00e2n ph\u00e2n b\u1ed1 kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi, th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean uy hi\u1ebfp h\u00f2a b\u00ecnh v\u00e0 s\u1ef1 sinh t\u1ed3n c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y nh\u1eefng h\u00e0nh vi ph\u00e1 ho\u1ea1i m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0m cho Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t b\u1ecb suy tho\u00e1i, g\u00e2y nguy h\u1ea1i \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t. V\u00ec v\u1eady trong l\u1ec5 khai m\u1ea1c H\u1ed9i ngh\u1ecb m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n do Li\u00ean h\u1ee3p qu\u1ed1c tri\u1ec7u t\u1eadp, T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00ed Butr\u00f4t Gali \u0111\u00e3 ki\u1ebfn ngh\u1ecb t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ea1i bi\u1ec3u \u0111\u1ee9ng im m\u1eb7c ni\u1ec7m hai ph\u00fat v\u00ec Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. Hai ph\u00fat m\u1eb7c ni\u1ec7m n\u00e0y th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 s\u00e1m h\u1ed1i, ph\u1ea3n t\u1ec9nh v\u00e0 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t: ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. T\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh b\u1edfi s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u1ee7a ch\u00fang ta h\u00f4m nay.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u1eeb kho\u00e1: V\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng; \u00d4 nhi\u1ec5m m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ng\u00e0y 18\/11\/1992, to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 1.575 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc (trong \u0111\u00f3 bao g\u1ed3m 99 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Nobel) \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n d\u00e2n to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi v\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0: \u201cH\u00e3y xoay chuy\u1ec3n t\u00ecnh th\u1ebf khi m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f2n kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m n\u1eefa, nh\u1eefng b\u1ea5t h\u1ea1nh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,17],"tags":[],"class_list":["post-9168","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-moi-truong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9168","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9168"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9168\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}