{"id":9296,"date":"2021-11-21T16:25:34","date_gmt":"2021-11-21T09:25:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=9296"},"modified":"2021-11-21T17:16:00","modified_gmt":"2021-11-21T10:16:00","slug":"vi-sao-may-nam-gan-day-thien-tai-xay-ra-lien-mien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-may-nam-gan-day-thien-tai-xay-ra-lien-mien\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao m\u1ea5y n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y thi\u00ean tai x\u1ea3y ra li\u00ean mi\u00ean?"},"content":{"rendered":"\n<p>M\u00f9a h\u00e8 n\u0103m 1991, l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Ho\u00e0i v\u00e0 Th\u00e1i H\u1ed3 b\u1ecb thi\u00ean tai l\u0169 l\u1ee5t nghi\u00eam tr\u1ecdng k\u1ec3 t\u1eeb ng\u00e0y d\u00f9ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, tr\u1ef1c ti\u1ebfp g\u00e2y t\u1ed5n th\u1ea5t h\u01a1n 60 t\u1ec9 \u0111\u1ed3ng. H\u00e8 n\u0103m 1998, l\u01b0u v\u1ef1c Tr\u01b0\u1eddng Giang v\u00e0 s\u00f4ng T\u00f9ng Hoa \u1edf \u0110\u00f4ng B\u1eafc, l\u01b0u v\u1ef1c N\u1ed9n Giang \u0111\u00e3 ph\u00e1t sinh n\u1ea1n l\u1ee5t tr\u00ean m\u1ed9t di\u1ec7n t\u00edch l\u1edbn, n\u01b0\u1edbc ng\u1eadp 196.000 m\u1eabu, g\u00e2y t\u1ed5n th\u1ea5t kinh t\u1ebf 250 t\u1ec9 \u0111\u1ed3ng. L\u0169 l\u1ee5t l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1ef1 nhi\u00ean b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, x\u01b0a nay v\u1eabn x\u1ea3y ra. Tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, s\u1ef1 tu\u1ea7n ho\u00e0n v\u1eadt ch\u1ea5t l\u1edbn nh\u1ea5t l\u00e0 tu\u1ea7n ho\u00e0n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ea5t \u0111ai \u1ea9m \u01b0\u1edbt, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc ao h\u1ed3 cao hay th\u1ea5p, l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng nhi\u1ec1u hay \u00edt \u0111\u1ec1u li\u00ean quan ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc b\u1ed1c h\u01a1i v\u00e0 l\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a. Do \u0111\u00f3 nhi\u1ec1u d\u00f2ng s\u00f4ng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi th\u01b0\u1eddng lu\u00f4n g\u00e2y ra l\u0169 l\u1ee5t. N\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i s\u1ebd t\u00f9y theo l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc d\u1ed3i d\u00e0o m\u00e0 h\u01b0ng th\u1ecbnh l\u00ean ho\u1eb7c l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc thi\u1ebfu \u00edt m\u00e0 suy y\u1ebfu. Nh\u01b0ng th\u1eadp k\u1ec9 90 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ec9 XX, tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi l\u0169 l\u1ee5t li\u00ean mi\u00ean, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf Trung Qu\u1ed1c n\u0103m 1998 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra tr\u1eadn l\u0169 l\u1edbn hi\u1ebfm c\u00f3 trong l\u1ecbch s\u1eed. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 qui lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean. S\u1ef1 ph\u00e1t sinh tr\u1eadn l\u1ee5t n\u00e0y c\u00f3 li\u00ean quan v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1 ho\u1ea1i m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u0169 l\u1ee5t ngo\u00e0i quy lu\u1eadt c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n n\u00f3, c\u00f2n do \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi g\u00e2y n\u00ean: d\u00e2n s\u1ed1 c\u00e0ng nhi\u1ec1u, l\u0169 l\u1ee5t c\u00e0ng nhi\u1ec1u, d\u1eabn t\u1edbi nguy h\u1ea1i c\u00e0ng l\u1edbn. D\u00e2n s\u1ed1 t\u0103ng nhanh lu\u00f4n d\u1eabn \u0111\u1ebfn r\u1eebng b\u1ecb ph\u00e1 ho\u1ea1i, t\u1eebng m\u1ea3ng r\u1eebng l\u1edbn bi\u1ebfn th\u00e0nh n\u01b0\u01a1ng r\u1eaby v\u00e0 b\u00e3i ch\u0103n nu\u00f4i, s\u1ee9c ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc \u1edf v\u00f9ng th\u01b0\u1ee3ng du c\u1ee7a c\u00e1c con s\u00f4ng gi\u1ea3m th\u1ea5p, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng ph\u00eda d\u01b0\u1edbi nhanh, ch\u1ea3y ra \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng. V\u00ed d\u1ee5 n\u0103m 1998 l\u0169 l\u1ee5t \u1edf trung v\u00e0 h\u1ea1 du Tr\u01b0\u1eddng Giang, m\u1ee9c n\u01b0\u1edbc v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 m\u1ee9c n\u01b0\u1edbc trong l\u1ecbch s\u1eed nh\u01b0ng l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1i nh\u1ecf h\u01a1n tr\u1eadn l\u0169 n\u0103m 1954. C\u00e1c <a href=\"https:\/\/www.vietlearn.org\" data-internallinksmanager029f6b8e52c=\"2\" title=\"Vietlearn\" rel=\"nofollow\">chuy\u00ean gia<\/a> cho r\u1eb1ng nguy\u00ean nh\u00e2n s\u00f4ng Tr\u01b0\u1eddng Giang g\u00e2y ra l\u0169 l\u1ee5t ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec \u1edf Nghi X\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u Tr\u01b0\u1eddng Giang c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e1nh r\u1eebng b\u1ecb ch\u1eb7t ph\u00e1 nghi\u00eam tr\u1ecdng l\u00e0m cho \u0111\u1ea5t b\u1ecb x\u00f3i m\u00f2n, b\u00f9n c\u00e1t t\u00edch t\u1ee5 d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng s\u00f4ng. Theo th\u1ed1ng k\u00ea n\u0103m 1957, t\u1ec9 l\u1ec7 che ph\u1ee7 r\u1eebng c\u1ee7a l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Tr\u01b0\u1eddng Giang l\u00e0 22%, di\u1ec7n t\u00edch \u0111\u1ea5t b\u1ecb x\u00f3i m\u00f2n l\u00e0 363 ng\u00e0n km2, \u0111\u1ebfn n\u0103m 1986 t\u1ec9 l\u1ec7 r\u1eebng che ph\u1ee7 ch\u1ec9 c\u00f2n 10%, di\u1ec7n t\u00edch \u0111\u1ea5t x\u00f3i m\u00f2n \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn 739 ng\u00e0n km2. \u1ede th\u1eadp k\u1ec9 50 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ec9 XX, Tr\u01b0\u1eddng Giang c\u00f3 tr\u00ean 1.000 h\u1ed3 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 90 gi\u1ea3m nhanh xu\u1ed1ng ch\u1ec9 c\u00f2n 182 h\u1ed3. Nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh th\u1ee7y l\u1ee3i x\u00e2y d\u1ef1ng kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00ed khi\u1ebfn cho ch\u1ee9c n\u0103ng c\u00e1c h\u1ed3 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng sinh th\u00e1i t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u1ea3m y\u1ebfu r\u00f5 r\u1ec7t. M\u1ed9t nguy\u00ean nh\u00e2n quan tr\u1ecdng kh\u00e1c g\u00e2y ra g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u0169 l\u1ee5t li\u00ean mi\u00ean l\u00e0 kh\u00ed h\u1eadu bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1 \u1edf Trung Qu\u1ed1c nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao, m\u01b0a nhi\u1ec1u, l\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a t\u1eadp trung. B\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1eadp k\u1ec9 90 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ec9 XX \u0111\u1ebfn nay, to\u00e0n Trung Qu\u1ed1c r\u01a1i v\u00e0o th\u1eddi k\u00ec m\u01b0a r\u1ea5t nhi\u1ec1u. V\u00ed d\u1ee5 t\u1eeb trung tu\u1ea7n th\u00e1ng 6\/1998 \u0111\u1ebfn nay, l\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a \u1edf l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Tr\u01b0\u1eddng Giang so v\u1edbi n\u0103m b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng nhi\u1ec1u g\u1ea5p h\u01a1n 5 l\u1ea7n, th\u1eadm ch\u00ed l\u01b0\u1ee3ng m\u01b0a \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0u v\u1ef1c c\u00e1c s\u00f4ng l\u1edbn g\u1ea5p 2 l\u1ea7n so v\u1edbi b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. C\u00e1c <a href=\"https:\/\/www.vietlearn.org\" data-internallinksmanager029f6b8e52c=\"2\" title=\"Vietlearn\" rel=\"nofollow\">chuy\u00ean gia<\/a> cho r\u1eb1ng, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng Ennin\u00f4 l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 t\u1ea1o n\u00ean m\u00f9a h\u00e8 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao, m\u01b0a nhi\u1ec1u. N\u00f3i chung n\u0103m th\u1ee9 hai sau khi Ennin\u00f4 ph\u00e1t sinh, \u1edf Trung Qu\u1ed1c m\u00f9a h\u00e8 \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng m\u01b0a l\u1edbn l\u00e0 c\u00e1c v\u00f9ng ph\u00eda Nam v\u00e0 ph\u00eda B\u1eafc, d\u1ecdc theo s\u00f4ng Tr\u01b0\u1eddng Giang v\u00e0 d\u1ea3i ph\u00eda nam s\u00f4ng Tr\u01b0\u1eddng Giang, m\u1ed9t d\u1ea3i kh\u00e1c \u1edf v\u00f9ng ph\u00eda B\u1eafc. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng Ennin\u00f4 ph\u00e1t sinh c\u00f3 li\u00ean quan m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1 ho\u1ea1i m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, l\u0169 l\u1ee5t l\u00e0 thi\u00ean tai th\u01b0\u1eddng ph\u00e1t sinh d\u1ed3n d\u1eadp. H\u1ea7u nh\u01b0 m\u1ed7i n\u0103m \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft v\u00ec l\u0169 l\u1ee5t. Ch\u00ednh v\u00ec x\u1ea3y ra li\u00ean ti\u1ebfp cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta \u00edt ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn nh\u01b0 tai n\u1ea1n \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t v\u00e0 tai n\u1ea1n h\u00e0ng kh\u00f4ng. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng \u0111\u1ed1i s\u00e1ch \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng v\u00e0 x\u1eed l\u00ed l\u0169 l\u1ee5t l\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng d\u1ef1 b\u00e1o th\u1eddi gian x\u1ea3y ra l\u0169 l\u1ee5t ch\u00ednh x\u00e1c v\u00e0 s\u1edbm h\u01a1n; d\u1ef1 \u0111o\u00e1n s\u00e1t m\u1ee9c \u0111\u1ed9 nguy hi\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng k\u1ebf ho\u1ea1ch \u1ee9ng ph\u00f3 k\u1ecbp th\u1eddi; t\u00ecm nh\u1eefng bi\u1ec7n ph\u00e1p c\u00f3 hi\u1ec7u qu\u1ea3 \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf l\u0169 l\u1ee5t, gi\u1ea3m th\u1ea5p thi\u1ec7t h\u1ea1i; nghi\u00eam ng\u1eb7t kh\u1ed1ng ch\u1ebf s\u1ef1 khai th\u00e1c \u0111\u1ea5t \u0111ai, gi\u1ea3m th\u1ea5p nh\u1eefng khai th\u00e1c kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00ed, bi\u1ec7n ph\u00e1p c\u0103n b\u1ea3n nh\u1ea5t l\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng, tr\u1ea3 di\u1ec7n t\u00edch canh t\u00e1c cho r\u1eebng v\u00e0 tr\u1ea3 ru\u1ed9ng cho h\u1ed3.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb kho\u00e1: L\u0169 l\u1ee5t; L\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng d\u00f2ng l\u0169; Tr\u1ed3ng c\u00e2y g\u00e2y r\u1eebng; T\u1ec9 l\u1ec7 che ph\u1ee7<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f9a h\u00e8 n\u0103m 1991, l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Ho\u00e0i v\u00e0 Th\u00e1i H\u1ed3 b\u1ecb thi\u00ean tai l\u0169 l\u1ee5t nghi\u00eam tr\u1ecdng k\u1ec3 t\u1eeb ng\u00e0y d\u00f9ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, tr\u1ef1c ti\u1ebfp g\u00e2y t\u1ed5n th\u1ea5t h\u01a1n 60 t\u1ec9 \u0111\u1ed3ng. H\u00e8 n\u0103m 1998, l\u01b0u v\u1ef1c Tr\u01b0\u1eddng Giang v\u00e0 s\u00f4ng T\u00f9ng Hoa \u1edf \u0110\u00f4ng B\u1eafc, l\u01b0u v\u1ef1c N\u1ed9n Giang \u0111\u00e3 ph\u00e1t sinh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,17],"tags":[],"class_list":["post-9296","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-moi-truong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9296","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9296"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9296\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9296"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9296"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9296"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}