{"id":9730,"date":"2021-11-21T18:13:04","date_gmt":"2021-11-21T11:13:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=9730"},"modified":"2021-11-21T18:36:19","modified_gmt":"2021-11-21T11:36:19","slug":"tai-sao-thuc-vat-lai-du-doan-duoc-dong-dat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/tai-sao-thuc-vat-lai-du-doan-duoc-dong-dat\/","title":{"rendered":"T\u1ea1i sao th\u1ef1c v\u1eadt l\u1ea1i d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t?"},"content":{"rendered":"\n<p>M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y ra \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u00edt \u0111\u1ed9ng v\u1eadt s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u1ea1ng th\u00e1i b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a ch\u00fang c\u00f3 l\u00fac c\u00f2n nh\u1ea1y c\u1ea3m h\u01a1n c\u1ea3 m\u00e1y \u0111o \u0111\u1ecba ch\u1ea5n. V\u1eady th\u1ef1c v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u00f3 m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi nhau hay kh\u00f4ng?<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00e2y s\u1ef1 h\u1ee9ng th\u00fa c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc. C\u00e1ch \u0111\u00e2y kh\u00f4ng l\u00e2u, c\u00e1c nh\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ea5n Trung Qu\u1ed1c khi \u0111i\u1ec1u tra s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a th\u1ef1c v\u1eadt \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa \u00fd. V\u00ed d\u1ee5 n\u0103m 1970 \u1edf T\u00e2y C\u00e1t<\/p>\n\n\n\n<p>Ninh H\u1ea1, m\u1ed9t th\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y ra \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 5,1 \u0111\u1ed9 richte, huy\u1ec7n Long \u0110\u1ee9c c\u00e1ch t\u00e2m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 66 ngh\u00ecn m\u00e9t, c\u00e2y b\u1ed3 c\u00f4ng anh v\u00e0o \u0111\u1ea7u m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u0111\u00e3 ra hoa s\u1edbm. N\u0103m 1972, khu Tr\u01b0\u1eddng Giang, tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y ra \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 4,2 \u0111\u1ed9 richte, v\u00f9ng ngo\u1ea1i \u00f4 Th\u01b0\u1ee3ng H\u1ea3i t\u1eebng xu\u1ea5t hi\u1ec7n kh\u00f4ng \u00edt hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1 l\u00e0 c\u00e2y d\u00e2y leo khoai lang b\u1ed7ng nhi\u00ean ra hoa. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t n\u0103m 1976 tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u1edf v\u00f9ng n\u00fai \u0110\u01b0\u1eddng S\u01a1n, ngo\u1ea1i \u00f4 v\u00f9ng n\u00fai \u0110\u01b0\u1eddng S\u01a1n v\u00e0 Thi\u00ean T\u00e2n \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u00e2y tre ra hoa, c\u00e2y li\u1ec5u kh\u00f4 ch\u1ebft. L\u00fac \u0111\u00f3 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o gi\u1ea3i th\u00edch r\u00f5 trong qu\u00e1 tr\u00ecnh thai ngh\u00e9n c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, \u0111\u00e2u l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 v\u1eadt l\u00ed, \u0111\u00e2u l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 h\u00f3a h\u1ecdc, d\u1eabn \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng sinh tr\u01b0\u1edfng d\u1ecb th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a th\u1ef1c v\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e3i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng n\u0103m 80 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ec9 XX, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc m\u1edbi ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u s\u00e2u h\u01a1n, chi ti\u1ebft h\u01a1n c\u00f3 ph\u1ea3i th\u1ef1c v\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t hay kh\u00f4ng, theo g\u00f3c \u0111\u1ed9 t\u1ebf b\u00e0o th\u1ef1c v\u1eadt h\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t x\u1ea3y ra c\u00f3 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i trong c\u01a1 th\u1ec3 th\u1ef1c v\u1eadt. H\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u00e1c t\u1ebf b\u00e0o trong c\u01a1 th\u1ec3 sinh v\u1eadt gi\u1ed1ng nh\u01b0 pin \u0111i\u1ec7n, hai \u0111i\u1ec7n c\u1ef1c kh\u00f4ng \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi th\u1ec3 sinh v\u1eadt, gi\u1eefa hai \u0111i\u1ec7n c\u1ef1c s\u1ebd s\u1ea3n sinh hi\u1ec7u s\u1ed1 \u0111i\u1ec7n th\u1ebf, xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n. Trong \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, th\u1ea7n kinh c\u1ea3m gi\u00e1c truy\u1ec1n h\u01b0ng ph\u1ea5n t\u1edbi h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1ea7n kinh trung khu, sau \u0111\u00f3 th\u00f4ng qua \u0111\u1ea1i n\u00e3o ph\u00e1t l\u1ec7nh, t\u1ea1o ph\u1ea3n \u1ee9ng t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. Nh\u01b0ng trong th\u1ef1c v\u1eadt, kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e2n chia c\u01a1 quan c\u1ea3m gi\u00e1c v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 quan v\u1eadn \u0111\u1ed9ng chuy\u00ean m\u00f4n, tuy nhi\u00ean \u0111\u1ed1i v\u1edbi k\u00edch th\u00edch c\u1ee7a ngo\u1ea1i c\u1ea3nh v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1t sinh ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u01b0ng ph\u1ea5n trong c\u01a1 th\u1ec3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e2y x\u1ea5u h\u1ed5 c\u1ee5p l\u1ea1i khi c\u00f3 v\u1eadt ch\u1ea1m ph\u1ea3i.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u01a1 s\u1edf l\u00ed lu\u1eadn \u1edf tr\u00ean, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc d\u00f9ng nh\u1eefng m\u00e1y m\u00f3c ghi nh\u1eadn \u0111\u1ed9 nh\u1ea1y cao, ti\u1ebfn h\u00e0nh \u0111o \u0111i\u1ec7n sinh v\u1eadt \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e2y h\u1ee3p hoan \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch c\u1ea9n th\u1eadn nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 \u0111i\u1ec7n th\u1ebf, \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i k\u1ebft qu\u1ea3 ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u00e2y h\u1ee3p hoan c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng k\u00edch th\u00edch c\u1ee7a tri\u1ec7u ch\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t x\u1ea3y ra, s\u1ea3n sinh s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i \u0111i\u1ec7n th\u1ebf v\u00e0 d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n qua m\u1ea1ch r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng. V\u00ed d\u1ee5 trong b\u1ed1n ng\u00e0y t\u1eeb ng\u00e0y 6\/6\/1978 \u0111\u1ebfn 9\/6\/1978 d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n sinh v\u1eadt c\u1ee7a c\u00e2y v\u1eabn b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 10 &#8211; 11 th\u00ec xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, ng\u00e0y sau li\u1ec1n x\u1ea3y ra \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 7,5 \u0111\u1ed9 richte, sau \u0111\u00f3 d\u01b0 ch\u1ea5n c\u00f2n k\u00e9o d\u00e0i h\u01a1n 10 ng\u00e0y, d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n c\u0169ng c\u00f9ng th\u1ebf nh\u1ecf \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1i sao tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n sinh v\u1eadt c\u1ee7a th\u1ef1c v\u1eadt l\u1ea1i thay \u0111\u1ed5i m\u1ea1nh nh\u01b0 v\u1eady. Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t x\u1ea3y ra th\u1ef1c v\u1eadt xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n d\u1ecb th\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 do b\u1ed9 r\u1ec5 n\u1eafm b\u1eaft m\u1ed9t c\u00e1ch nh\u1ea1y c\u1ea3m nhi\u1ec1u thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 v\u1eadt l\u00ed h\u00f3a h\u1ecdc x\u1ea3y ra trong l\u00f2ng \u0111\u1ea5t, trong \u0111\u00f3 bao g\u1ed3m s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 \u0111\u1ea5t, n\u01b0\u1edbc d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t, \u0111i\u1ec7n th\u1ebf v\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng d\u1eabn \u0111\u1ebfn th\u1ef1c v\u1eadt c\u0169ng s\u1ea3n sinh v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng \u1edf c\u00e1c m\u1eb7t.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay, vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1eed d\u1ee5ng th\u1ef1c v\u1eadt d\u1ef1 b\u00e1o \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u00f2n m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u, nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng, ch\u1ec9 c\u1ea7n qua s\u1ef1 t\u00edch l\u0169y nghi\u00ean c\u1ee9u t\u01b0 li\u1ec7u l\u00e2u d\u00e0i v\u00e0 k\u1ebft h\u1ee3p ti\u1ebfn h\u00e0nh quan s\u00e1t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng m\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt ph\u00e1t sinh, kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh s\u1ebd c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a t\u00edch c\u1ef1c \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u1ef1 b\u00e1o \u0111\u1ecba ch\u1ea5n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y ra \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u00edt \u0111\u1ed9ng v\u1eadt s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u1ea1ng th\u00e1i b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a ch\u00fang c\u00f3 l\u00fac c\u00f2n nh\u1ea1y c\u1ea3m h\u01a1n c\u1ea3 m\u00e1y \u0111o \u0111\u1ecba ch\u1ea5n. V\u1eady th\u1ef1c v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u00f3 m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi nhau hay kh\u00f4ng? V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00e2y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-9730","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9730"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9730\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}