{"id":9987,"date":"2021-11-21T18:52:29","date_gmt":"2021-11-21T11:52:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.vietlearn.org\/post\/?p=9987"},"modified":"2021-11-21T19:38:36","modified_gmt":"2021-11-21T12:38:36","slug":"vi-sao-goi-my-la-que-huong-gio-rong-cuon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/vi-sao-goi-my-la-que-huong-gio-rong-cuon\/","title":{"rendered":"V\u00ec sao g\u1ecdi M\u1ef9 l\u00e0 \u201cQu\u00ea h\u01b0\u01a1ng gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n\u201d?"},"content":{"rendered":"\n<p>Gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n (v\u00f2i r\u1ed3ng) thu\u1ed9c lo\u1ea1i th\u1eddi ti\u1ebft thi\u00ean tai. N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 h\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e1t sinh t\u1eeb 1000 -2000 tr\u1eadn gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n, b\u00ecnh qu\u00e2n m\u1ed7i ng\u00e0y c\u00f3 n\u0103m tr\u1eadn. H\u01a1n n\u1eefa gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n \u1edf M\u1ef9 kh\u00f4ng nh\u1eefng nhi\u1ec1u v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 c\u0169ng l\u1edbn. V\u00ed d\u1ee5 ng\u00e0y 3 th\u00e1ng 4 n\u0103m 1974 \u1edf ph\u00eda t\u00e2y nam c\u00e1ch Chicag\u00f4 89 km \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t tr\u1eadn gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n r\u1ea5t m\u1ea1nh. T rong v\u00f2ng hai ng\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n 148 l\u1ea7n, t\u00e0i s\u1ea3n t\u1ed5n th\u1ea5t kho\u1ea3ng 500 tri\u1ec7u \u0111\u00f4 la, ch\u1ebft 315 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede M\u1ef9 d\u1ec5 xu\u1ea5t hi\u1ec7n gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n l\u00e0 v\u00ec v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ecba l\u00fd, \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u00ed h\u1eadu v\u00e0 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m th\u1eddi ti\u1ebft \u1edf \u0111\u00f3 g\u00e2y n\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 ph\u00eda \u0111\u00f4ng gi\u00e1p \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng, ph\u00eda t\u00e2y l\u00e0 T h\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, ph\u00eda nam l\u00e0 v\u1ecbnh M\u00eahic\u00f4. H\u01a1i n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ng\u1eebng t\u1eeb ba ph\u00eda \u0111\u00f4ng, t\u00e2y v\u00e0 nam bay v\u00e0o n\u01b0\u1edbc M\u1ef9. H\u01a1i n\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u, c\u00e1c \u0111\u00e1m m\u00e2y gi\u00f4ng d\u1ec5 h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n. Khi nh\u1eefng \u0111\u00e1m m\u00e2y n\u00e0y \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh th\u00ec s\u1ebd s\u1ea3n sinh ra gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n. T heo th\u1ed1ng k\u00ea th\u00ec \u1edf M\u1ef9 h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c bang trong l\u1ee5c \u0111\u1ecba \u0111\u1ec1u t\u1eebng ph\u00e1t sinh lo\u1ea1i gi\u00f3 n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 ch\u1ee7 y\u1ebfu \u1edf trung v\u0129 \u0111\u1ed9, m\u00f9a xu\u00e2n v\u00e0 h\u00e8 th\u01b0\u1eddng ch\u1ecbu kh\u00ed \u00e1p cao c\u1ee7a nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi kh\u1ed1ng ch\u1ebf, cho d\u00f9 m\u00f9a thu v\u00e0 m\u00f9a \u0111\u00f4ng c\u0169ng th\u01b0\u1eddng ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u00f9ng bi\u00ean c\u1ee7a n\u00f3. V\u00f9ng bi\u00ean mi\u1ec1n T \u00e2y c\u1ee7a kh\u00ed \u00e1p cao \u00e1 nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi l\u00e0 v\u00f9ng kh\u00ed \u0111\u1ed1i l\u01b0u h\u1ed9i t\u1ee5 b\u1ed1c l\u00ean r\u1ea5t m\u1ea1nh, h\u01a1n n\u1eefa kh\u00ed \u00e1p cao \u00e1 nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi \u1edf mi\u1ec1n Nam v\u00e0 mi\u1ec1n T \u00e2y l\u00e0 v\u00f9ng c\u00f3 lu\u1ed3ng kh\u00ed ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh, n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean t\u1ee5c th\u1ed5i v\u00e0o n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 lu\u1ed3ng kh\u00f4ng kh\u00ed \u1ea5m v\u00e0 \u1ea9m \u01b0\u1edbt t\u1eeb \u0110\u1ea1i T \u00e2y D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 v\u1ecbnh M\u00eahic\u00f4. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n b\u1ed5 sung th\u00eam \u0111\u1ec3 s\u1ea3n sinh m\u00e2y gi\u00f4ng. M\u00e2y gi\u00f4ng kh\u00f4ng ng\u1eebng ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh ch\u00f3ng, cho n\u00ean k\u00e8m theo sinh ra gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n \u1edf M\u1ef9 nhi\u1ec1u nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00f9ng gi\u1eefa mi\u1ec1n T \u00e2y, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n. Qua th\u1ed1ng k\u00ea 29 n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, trong s\u1ed1 hai v\u1ea1n tr\u1eadn gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n \u1edf M\u1ef9, c\u00f3 kho\u1ea3ng 54% ph\u00e1t sinh v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n, trong \u0111\u00f3 ng\u00e0y 3 th\u00e1ng 4 xu\u1ea5t hi\u1ec7n 235 l\u1ea7n. T h\u00e1ng 5 kh\u00ed \u00e1p cao \u00e1 nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi kh\u1ed1ng ch\u1ebf n\u01b0\u1edbc M\u1ef9, \u1edf mi\u1ec1n T \u00e2y v\u1eeba \u0111\u00fang l\u00fac c\u1ed9t kh\u00ed \u00e1p ng\u01b0ng l\u1ea1i v\u00f9ng gi\u1eefa mi\u1ec1n T \u00e2y, l\u00fac \u0111\u00f3 gi\u00f3 \u0111\u00f4ng nam \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn kh\u00f4ng kh\u00ed \u1ea5m v\u00e0 \u1ea9m th\u1ea5p t\u1eeb v\u1ecbnh M\u00eahic\u00f4 th\u1ed5i t\u1eeb ph\u00eda nam sang ph\u00eda b\u1eafc. T rong kh\u00f4ng kh\u00ed c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u01a1i n\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u1ed1i l\u01b0u l\u00ean xu\u1ed1ng m\u1ea1nh m\u1ebd, cho n\u00ean c\u00e1c \u0111\u00e1m m\u00e2y gi\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n nhanh, do \u0111\u00f3 h\u00ecnh th\u00e0nh nhi\u1ec1u tr\u1eadn gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n. T h\u00e1ng 6 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn kh\u00f4ng kh\u00ed \u1ea5m v\u00e0 \u1ea9m \u01b0\u1edbt chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc \u0111\u1ebfn bang Nebraska. T h\u00e1ng 7 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn chuy\u1ec3n sang Cana\u0111a, \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 th\u00ec s\u1ed1 tr\u1eadn gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n \u1edf M\u1ef9 m\u1edbi gi\u1ea3m \u0111i r\u00f5 r\u1ec7t. Con \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee9 hai c\u1ee7a gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n l\u00e0 t\u1eeb t\u00e2y nam \u0111\u1ebfn \u0111\u00f4ng b\u1eafc, t\u1eeb mi\u1ec1n T \u00e2y bang Arkansas qua t\u00e2y b\u1eafc bang Missouri \u0111\u1ebfn mi\u1ec1n Trung bang Indiana. Hai khu v\u1ef1c n\u00e0y t\u1eadp trung gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n l\u00e0 v\u00ec lu\u1ed3ng kh\u00f4ng kh\u00ed \u1ea5m v\u00e0 \u1ea9m \u01b0\u1edbt t\u1eeb v\u1ecbnh M\u00eahic\u00f4 th\u1ed5i \u0111\u1ebfn g\u1eb7p ph\u1ea3i s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng \u0111i l\u00ean m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a kh\u00ed \u00e1p cao \u00e1 nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi m\u00e0 g\u00e2y n\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede \u0111\u00e2y c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u1ea5n m\u1ea1nh, theo th\u1ed1ng k\u00ea 50 n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 s\u1ed1 l\u1ea7n gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n ph\u00e1t sinh \u0111\u00e3 t\u0103ng th\u00eam 35 l\u1ea7n. C\u00f3 l\u00fac kh\u00f4ng c\u00f3 m\u00e2y gi\u00f4ng nh\u01b0ng c\u0169ng ph\u00e1t sinh gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n. Lo\u1ea1i gi\u00f3 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n kh\u00f4ng m\u00e2y chi\u1ebfm kho\u1ea3ng m\u1ed9t n\u1eeda. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng k\u1ef3 l\u1ea1 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? M\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc do t\u00f2 m\u00f2 \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u, t\u00ecm hi\u1ec3u. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y c\u00f3 li\u00ean quan m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u00f4 t\u00f4 ch\u1ea1y tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng g\u00e2y n\u00ean. T r\u00ean tr\u1ee5c \u0111\u01b0\u1eddng giao th\u00f4ng ch\u00ednh c\u1ee7a M\u1ef9 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi hai tri\u1ec7u \u00f4 t\u00f4 con ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, h\u01a1n 60 v\u1ea1n xe t\u1ea3i ch\u1ea1y su\u1ed1t ng\u00e0y \u0111\u00eam. Giao th\u00f4ng \u1edf M\u1ef9 \u0111i theo b\u00ean tr\u00e1i, m\u1ed7i l\u1ea7n hai chi\u1ebfc \u00f4 t\u00f4 ch\u1ea1y v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 cao tr\u00e1nh nhau s\u1ebd h\u00ecnh th\u00e0nh lu\u1ed3ng xo\u00e1y kh\u00f4ng kh\u00ed ng\u01b0\u1ee3c chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. Lu\u1ed3ng xo\u00e1y kh\u00f4ng kh\u00ed c\u1ee7a h\u00e0ng tri\u1ec7u xe \u00f4 t\u00f4 c\u1ed9ng l\u1ea1i s\u1ebd h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1eefng v\u00f9ng xo\u00e1y c\u1ef1c m\u1ea1nh. Nh\u1eefng v\u00f9ng xo\u00e1y \u0111\u00f3 khi g\u1eb7p \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn l\u1ee3i, nh\u01b0 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 v\u00e0 \u0111\u1ed9 \u1ea9m c\u1ee7a kh\u00f4ng kh\u00ed cao s\u1ebd t\u1ea1o n\u00ean gi\u00f3 r\u1ed3ng xo\u00e1y.<\/p>\n\n\n\n<p>T \u1eeb kho\u00e1: Gi\u00f3 r\u1ed3ng xo\u00e1y.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n (v\u00f2i r\u1ed3ng) thu\u1ed9c lo\u1ea1i th\u1eddi ti\u1ebft thi\u00ean tai. N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 h\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e1t sinh t\u1eeb 1000 -2000 tr\u1eadn gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n, b\u00ecnh qu\u00e2n m\u1ed7i ng\u00e0y c\u00f3 n\u0103m tr\u1eadn. H\u01a1n n\u1eefa gi\u00f3 r\u1ed3ng cu\u1ed1n \u1edf M\u1ef9 kh\u00f4ng nh\u1eefng nhi\u1ec1u v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 c\u0169ng l\u1edbn. V\u00ed d\u1ee5 ng\u00e0y 3 th\u00e1ng 4 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_disable_autopaging":false},"categories":[15,19],"tags":[],"class_list":["post-9987","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hoi-dap-khoa-hoc","category-tu-nhien"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9987","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9987"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9987\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9987"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9987"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vietlearn.org\/kien-thuc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9987"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}