ĐƠN ĐIỆU CỦA HÀM SỐ
TÓM TẮT GIÁO KHOA.
1. Định nghĩa :
Giả sử
là một khoảng , một đoạn hoặc một nửa khoảng . Hàm số
xác định trên
được gọi là :
Đồng biến trên
nếu với mọi
![]()
Nghịch biến trên
nếu với
.
2. Điều kiện cần để hàm số đơn điệu :
Giả sử hàm số
có đạo hàm trên khoảng ![]()
Nếu hàm số
đồng biến trên khoảng
thì
với mọi ![]()
Nếu hàm số
nghịch biến trên khoảng
thì
với mọi ![]()
3. Điều kiện đủ để hàm số đơn điệu :
Định lý :
Giả sử
là một khoảng hoặc nửa khoảng hoặc một đoạn ,
là hàm số liên tục trên
và có đạo hàm tại mọi điểm trong của
( tức là điểm thuộc
nhưng không phải đầu mút của
) .Khi đó :
Nếu
với mọi
thì hàm số
đồng biến trên khoảng ![]()
Nếu
với mọi
thì hàm số
nghịch biến trên khoảng ![]()
Nếu
với mọi
thì hàm số
không đổi trên khoảng ![]()
Chú ý :
Nếu hàm số
liên tục trên
và có đạo hàm
trên khoảng
thì hàm số
đồng biến trên ![]()
Nếu hàm số
liên tục trên
và có đạo hàm
trên khoảng
thì hàm số
nghịch biến trên
.
Ta có thể mở rộng định lí trên như sau
Giả sử hàm số
có đạo hàm trên khoảng
. Nếu
với ![]()
( hoặc
với
) và
tại một số hữu hạn điểm của
thì hàm số
đồng biến (hoặc nghịch biến) trên
.
Chú ý. Vận dụng định lí trên vào các hàm số thường gặp trong chương trình.
*Nếu hàm số f là hàm đa thức (không kể hàm số hằng) hoặc f(x) =
(trong đó P(x) là đa thức bậc hai , Q(x) là đa thức bậc nhất và P(x) không chia hết cho Q(x) thì hàm số f đồng biến (nghịch biến ) trên K
.
*Nếu hàm số f là hàm nhất biến ,
với a,b,c,d là các số thực và ad – bc
0 thì hàm số f đồng biến (nghịch biến ) trên K ![]()
B. LUYỆN KĨ NĂNG GIẢI CÁC DẠNG BÀI TẬP.
Dạng 1: Xét sự đồng biến, nghịch biến của hàm số
Bài toán 01: XÉT TÍNH ĐƠN ĐIỆU CỦA HÀM SỐ TRÊN TẬP XÁC ĐỊNH .
Phương pháp .
B1.Tìm tập xác định của hàm số f
B2. Tính đạo hàm f ’(x) và tìm các điểm
sao cho
= 0 hoặc
không xác định .
B3. Lập bảng xét dấu
,dựa vào định lí 1 ,nêu kết luận về các khoảng đồng biến , nghịch biến của hàm số .
B4. Kết luận.
Các ví dụ
Ví dụ 1. Tìm các khoảng đồng biến , nghịch biến của hàm số:
1.
2. ![]()
Lời giải.
1. Tập xác định : ![]()
Ta có:
,suy ra hàm số nghịch biến trên mỗi khoảng xác định .
Giới hạn
![]()
Bảng biến thiên:

Hàm số nghịch biến trên các khoảng (
và ( ![]()
2. Tập xác định : ![]()
Ta có:
, suy ra hàm số đồng biến trên mỗi khoảng xác định .
Giới hạn
![]()
Bảng biến thiên:

Hàm số đồng biến trên các khoảng (
và ( ![]()
Ví dụ 2. Tìm các khoảng đồng biến , nghịch biến của hàm số:
1.
2. 
Lời giải.
1. Tập xác định : ![]()
Ta có: 

Giới hạn
![]()
Bảng biến thiên:

Hàm số nghịch biến trên các khoảng (
và (
;